Islamic Law

Islamic Law

Investigating Subordinate Property and the Impact of Will in Iranian Jurisprudence and Law

Document Type : Original Article

Author
ALI kazemi
univercity of tehran
10.22034/ilaw.2025.708736
Abstract
مطابق با بند 1 از ماده 29 قانون مدنی، یکی از علاقه های اشخاص نسبت به اموال، «مالکیت اعم از عین و منفعت» است. در خصوص رابطه مالکیت و یا تبعیت منفعت از عین و نیز جایگاه اراده در آن، خلا تحقیقی وجود دارد. سوال اصلی تحقیق این است که از منظر فقه و حقوق ایران، رابطه بین عین و منفعت به چه صورت است و اراده اشخاص در آن چه نقشی دارد؟ هدف از تحقیق کنونی ارائه قاعده ای کلی در خصوص پیروی منفع از عین در مالکیت و شناسایی استثاهای آن (در صورت وجود) است. با دست یابی به عین، مقتضی تسری مالکیت اعیان به منافع موجود می شود، مگر مانعی در بین باشد. اراده انسان می تواند در نقش مانع ظاهر شود و از همراهی این دو جلو گیری کند و هرجا که تردید در همراهی وجود داشته باشد؛ تنها باید تفکیک مسبوق به اراده انسان در توافق را بررسی کرد. عین و منفعت همیشه در ملکیت شخص واحدی نیستند و می توانند مالک جداگانه داشته باشند. در نتیجه قاعده کلی این است که منفعت به ملکیت کسی در خواهد آمد که مالک عین است و تنها استثنای آن، اراده اشخاص بر انفکاک منفعت از عین است
Keywords
Benefit
appearance
object
obedience
property
coercive relationship

Subjects

  1. اصفهانی (مجلسی اول)، محمدتقی؛ روضةالمتقین؛ ج۷، چ۲، قم: مؤسسه کوشانپور، 1406ق.
  2. اصفهانی، محمدحسین؛ الإجارة؛ چ۲، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۰۹ق.
  3. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی؛ ج۱ و ۲، تهران: انتشارات اسلامیه، ۱۳۶۸.
  4. بجنوردی، سیدحسن؛ القواعدالفقهیة؛ ج۷، قم: الهادی، 1419ق.
  5. بروجردی عبده، محمد؛ حقوق مدنی؛ تهران: مجد، ۱۳۸۰.
  6. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ الفارق؛ ج۱، چ۶، تهران: گنج دانش، ۱۳۹۶.
  7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ حقوق اموال؛ چ۶، تهران: گنج دانش، ۱۳۸۸.
  8. حسینی مراغی، میرعبدالفتاح؛ العناوین‌الفقهیة؛ ج۲، چ۲، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
  9. حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروة؛ ج۱۲، قم: دارالتفسیر، ۱۴۱۶ق.
  10. حلّی (ابن‌فهد)، جما‌ل‌الدین احمد؛ المهذب‌البارع؛ ج۳، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۰۷ق.
  11. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف؛ إرشادالأذهان؛ ج۱، قم: جامعه مدرسین حوزه، ۱۴۱۶ق.
  12. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکره الفقهاء؛ ج۱۰، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، [بی‌تا].
  13. حلّی (محقق حلّی)، جعفربن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ ج۲، چ۲، قم: مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
  14. حلّی، علی‌بن‌طاووس؛ أجوبةالمسائل و رسائل فی مختلفة الفنون؛ قم: انتشارات دلیل ما، ۱۴۲۹ق.
  15. خمینی، سیدروح‌الله؛ البیع؛ ج۵، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، ۱۴۲۱ق.
  16. خوانساری، سیداحمد؛ جامع‌المدارک؛ ج۵، چ۲، قم: نشر اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق.
  17. خویی، سیدابوالقاسم؛ منهاج‌الصالحین؛ ج۲، چ۲۸، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۴۱۰ق.
  18. خویی، سیدابوالقاسم؛ المستند فی شرح العروة؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، [بی‌تا].
  19. خویى، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الفقاهة؛ ج۲، قم: المنتخب، ۱۴۱۲ق.
  20. رستم‌باز، سلیم؛ شرح المجلة؛ چ۳، بیروت: منشورات حلبی، ۱۹۲۰م.
  21. روحانی قمی، سیدصادق؛ فقه‌الصادق†؛ ج۱۹، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، [بی‌تا].
  22. روحانی قمی، سیدصادق؛ منهاج‌الصالحین؛ ج۵، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه،[بی تا].
  23. سنهوری، عبدالرزاق احمد؛ الوسیط فی شرح قانون؛ ج۶، چ۳، بیروت: نشر حلبی، ۲۰۰۹م.
  24. سیوری حلّی، مقداد‌بن‌عبدالله؛ التنقیح‌الرائع لمختصرالشرائع؛ ج۲، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
  25. شریف، محمدمهدی؛ «جایگاه منافع در قاعده امانت»، فصلنامه حقوق دانشگاه تهران؛ش2،تابستان1390،ص1-19 .
  26. شهیدی، مهدی؛ تشکیل قراردادها و تعهدات؛ چ۱۴، تهران انتشارات مجد، 1385.
  27. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ دراساتنا من‌الفقه؛ ج۳، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰.
  28. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ مبانی منهاج‌الصالحین؛ ج۸، قم: منشورات قلم‌الشرق، ۱۴۲۶ق.
  29. طباطبایی یزدی، محمدکاظم؛ سؤال و جواب؛ تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۷۶.
  30. طباطبایی یزدی، محمدکاظم؛ عروةالوثقی؛ ج۲، چ۲، بیروت: الأعلمی، ۱۴۱۷ق.
  31. طرابلسی، عبدالعزیز‌بن‌براج؛ المهذب؛ ج۲، چ۲، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۰۶ق.
  32. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیه؛ ج۴، چ۳، قم: المکتبة المرتضویه، ۱۳۸۷.
  33. طوسی، محمد‌بن‌علی؛ الوسیلة إلی نیل‌الفضیلة؛ قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفیŠ، ۱۴۰۸ق.
  34. عاملی (شهید اول)، محمد‌بن‌مکی؛ القواعد والفوائد؛ قم: مفید، ۱۴۰۰.
  35. عاملی (شهید اول)، محمد‌بن‌مکی؛ اللمعةالدمشقیة فی فقه‌الإمامیة؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، ۱۳۸۹.
  36. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین؛ مسالک‌الأفهام؛ ج۵، قم: دارالإسلامیه، ۱۴۱۳ق.
  37. عبدالناصر، جمال؛ موسوعة الفقه‌الإسلامی؛ ج۱، چ۳، قاهره: وزارت اوقاف، ۱۴۱۰ق.
  38. عراقی، آقاضیاءالدین؛ شرح تبصرةالمتعلمین؛ ج۵، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۱۴ق.
  39. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی؛ تهران: انتشارت راه رشد، ۱۳۸۹.
  40. قاسم‌زاده، سیدمرتضی و همکاران؛ تفسیر قانون مدنی؛ چ۲، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴.
  41. قنواتی، جلیل، حسین جاور و مهشید جعفری هرندی؛ «بررسی دیدگاه محقق اصفهانی درباره ملکیت، حق و حکم»، فقه و اصول؛ ش۹۲، بهار ۱۳۹۲ ،ص53-76.
  42. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی اموال و مالکیت؛ چ۵، تهران: میزان، ۱۳۸۱.
  43. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی عقود معیّن؛ ج۱، چ۱۰، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۷.
  44. کاشف‌العظاء، حسن‌بن‌جعفر؛ أنوارالفقاهة؛ نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، ۱۴۲۱ق.
  45. کرکی، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد؛ ج۵، چ۲، قم: آل‌البیت، ۱۴۱۴ق.
  46. گیلانی قمی، میرزاابوالقاسم؛ جامع‌الشتات فی أجوبةالإستفتائات؛ ج۳، تهران: کیهان، ۱۳۷۱.
  47. مدرسی یزدی، سیدعباس؛ نموذج فی‌الفقه الجعفری؛ قم: انتشارات داوری، ۱۴۱۰ق.
  48. مرادی،حجت الله، محمدحسن صادقی مقدم؛ رهن منفعت در فقه امامیه. پژوهش حقوق خصوصی ،دوره 9 شماره 33
  49. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج۲۶ و ۲۷، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  50. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ الإجارة أحد معائش‌العباد؛ ج۳۰، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى، [بی‌تا].
  51. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ الإجارة؛ ج۱، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۳ق.
  52. یزدی، محمد؛ فقه‌القرآن؛ ج۲، قم: نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.