Islamic Law

Islamic Law

A Comparative and Critical Analysis of the Option Clause in the Iranian Legal System: From Its Jurisprudential Foundations to Its Manifestation in Contemporary Case Law

Articles in Press

Document Type : Original Article

Authors
Amin Ghasempour 1
Nazanin Zahra Safaei 2
1 University of Tehran
2 Ph.D Student of Private Law، University of Tehran
10.22034/ilaw.2026.2054031.3576
Abstract
This research, employing an analytical and comparative approach and drawing upon jurisprudential, legal sources, and judicial precedent analysis, aims to assess the efficacy of the option clause institution in iranian law, particularly in light of article 401 of the civil code. The fundamental inquiry is whether the stipulation of a specified duration for the option, accompanied by the mandatory effect prescribed by the legislator and the sanction of contract nullification, aligns with the contemporary needs of commercial transactions and the standards prevailing in judicial practice and trade custom. The findings reveal that despite the recognition of the option clause as an institution founded upon the principle of the autonomy of will, article 401 has in practice suffered from rigidity and consequently lost the requisite effectiveness in judicial enforcement. Courts, through expansive interpretations, recourse to jurisprudential principles, and reference to commercial customs, have at times remedied legislative deficiencies and departed from the strict application of the provision. Comparative analysis further indicates that leading legal systems, while recognizing analogous institutions to the option clause, have adopted a more flexible approach regarding the determination of its duration and scope of application. Therefore, a revision of article 401, in accordance with practical exigencies, legal rationality, and comparative experience, is a fundamental necessity to enhance coherence between statutory text and judicial practice, and to balance legal certainty with freedom of contract.
Keywords
international documents
mutual assent
option clause
contract termination
duration

Subjects

1.       خوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین؛ حاشیه کتاب المکاسب؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1406ق.
2.       امامی، حسن؛ حقوق مدنی؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1335.
3.       انصاری، مرتضی‌بن‌‌محمد امین؛ کتاب المکاسب‌المحرّمة والبیع والخیارات؛ قم: نشر کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاریŠ، 1415ق.
4.       ایروانی نجفی، میرزا علی؛ حاشیةالمکاسب؛ تهران: کیا، 1384.
5.       جزائری، محمد؛ هدی‌الطالب إلی شرح‌المکاسب؛ قم: طلیعةالنور، 1416ق.
6.       جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ تهران: انتشارات گنج دانش، 1388.
7.       جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل: تئوری موازنه؛ تهران: انتشارات گنج دانش، 1381.
8.       حسین‌‌زاده، جواد؛ «تبیین قرارداد اختیار معامله»، فقه و حقوق؛ ش19، زمستان 1387، ص87ـ119.
9.       خمینی، سیدروح‌اللّه؛ کتاب البیع؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1421ق.
10.  خورسندیان، محمدعلی، مجید سربازیان و سجاد برزگری؛ «پژوهشی پیرامون شرط خیار به‌موجب استیمار»، فقه و اصول؛ ش4، زمستان 1396، ص31ـ50.
11.  خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الفقاهة؛ قم: مؤسسه انصاریان، 1417ق.
12.  سیستانی، سیدعلی؛ توضیح المسائل جامع؛ مشهد: دفتر حضرت آیت‌اللّه العظمی سیستانی، 1396.
13.  شهیدی، مهدی؛ سقوط تعهدات؛ تهران: انتشارات مجد، 1396.
14.  شهیدی، مهدی؛ عقود معیّن 1؛ تهران: انتشارات مجد، 1385.
15.  شیروی، محمد؛ حقوق قراردادها: انعقاد، آثار و انحلال؛ تهران: نشر سمت، 1396.
16.  طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ حاشیة کتاب‌المکاسب؛ بیروت: دارالمصطفیˆ لإحیاء‌التراث، 1423ق.
17.  عزیزی ناصرآباد، نجمه و علیرضا عسگری؛ «خیار شرط از دیدگاه شیخ انصاری و تطبیق بر حقوق مدنی ایران»، مطالعات فقهی و فلسفی؛ ش21، بهار 1394، ص117ـ143.
18.  علیشاهی قلعه‌جوقی، ابوالفضل و علیرضا ملاشاهی؛ «جایگاه شرط مؤامره در خیار شرط ازمنظر فقه شیعه»، آموزه‌های فقه مدنی، ش14، پاییز و زمستان 1395، ص59ـ74.
19.  کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج3، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1391.
20.  کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج5، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1390.
21.  مبلغی، احمد، علیرضا آبین و مهرداد جمشیدیان؛ «بیع شرط در فقه مذاهب اسلامی»، دوفصلنامه فقه مقارن؛ ش4، پاییز و زمستان 1393، ص5ـ28.
22.  محقق داماد، سیدمصطفی و غلامرضا یزدانی؛ «شرط خیار در عقد ضمان»، آموزه‌های فقه مدنی، ش4، پاییز و زمستان 1390، ص3ـ24.
23.  معاونت آموزش قوه قضاییه؛ مجموعه نشست‌های قضایی در مسائل حقوق مدنی؛ تهران: قوه قضاییه، 1383.
24.  معاونت حقوقی ریاست جمهوری؛ فرهنگ حقوقی؛ تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، 1391.
25.  نجفی خوانساری، موسى‌بن‌محمد‌بن‌ابوعدنان؛ منیةالطالب فی حاشیةالمکاسب؛ نجف: چاپ نجف، 1357ق.
26.  نراقی، مولی محمد؛ مشارق‌الأحکام؛ قم: کنگره بزرگداشت ملامهدی و ملااحمد نراقی، 1422ق.
27.    Bédard, Mathieu, “In Which Context Is The Option Clause Desirable?”, Journal Of Business Ethics, Vol. 139 (2) , 2016.
28.    Boyd, Alan C., “Landlord And Tenant: Interpretation Of Clause In A Lease Providing For Termination In Event Of Destruction Of Premises”, Michigan Law Review, Vol. 48 (5) , 1950.
29.    Che, Yeon-Koo; Chung, Tai-Yeong, “Contract Damages And Cooperative Investments”, The Rand Journal Of Economics, Vol. 30 (1) , 1999.
30.    Department For Communities And Local Government, Model Agreement For An Assured Shorthold Tenancy And Accompanying Guidance, London, 2016.
31.    Dobes, Leo, Managing Consultants: A Practical Guide For Busy Public Sector Managers, Australia, Anu Press, 2006.
32.    Draft Common Frame Of Reference (2007)
33.    Fawzy, Salwa A.; El-Adaway, Islam H.; Perreau-Saussine, Louis; Abdel Wahab, Mohamed S.; Hamed, Tarek H., “Analyzing Termination For Convenience Provisions Under Common Law Fidic Using A Civil Law Perspectiv”, Journal Of Legal Affairs And Dispute Resolution In Engineering And Construction, Vol. 10 (4) , 2018.
34.    Gellhorn, Ernest, “Limitations On Contract Termination Rights: Franchise Cancellations”, Duke Law Journal, Vol. 1967 (3) , 1967.
35.    Graff, Ann B.; Stewart, Ryan P., Termination, In Encyclopedia Of Construction Litigation, Model Jury Instructions, Chapter 11, 2015.
36.    Hawes, Alexander, “Issues And Policies Of Contract Termination”, The American Economic Review, Vol. 33 (1) , Part 2, Supplement: Apers And Proceedings Of The Fifty-Fifth Annual Meeting Of The American Economic Association, 1943.
37.    Hooley, Richard, “Controlling Contractual Discretion”, The Cambridge Law Journal, Vol. 72 (1) , 2013.
38.    Ilie, Urs, “Option Agreement And The Promise To Contract As Established In The New Romanian Civil Code”, Revista De Derecho (Valparaiso) , 2013.
39.    Leiser Levy, Rachel, “Judicial Interpretation Of Employee Handbooks: The Creation Of A Common Law Information-Eliciting Penalty Default Rule”, The University Of Chicago Law Review, Vol. 72 (2) , 2005.
40.    Munteanu, Silviu-Marian, “Considerations Regarding The Characteristic Features Of Potestative Rights Under The Romanian Civil Law”, Juridical Tribune, Vol. 72 (2) , 2017.
41.    Office Of Fair Trading, Fleet Bank House, Guidance On Unfair Terms In Tenancy Agreements, 2-6 Salisbury Square, London Ec4y 8jx, 2005.
42.    Oxford University Press, Oxford Dictionary Of Law, 2003.
43.    Principles Of European Contract Law (2002)
44.    Pusztahelyi, Réka, “Abuse Of The Right Of Unilateral Termination In Contract Law”, Actauniv. Sapientiae, Legalstudies, Vol. 7 (1) , 2018.
45.    Randall, John, “Express Termination Clauses In Contracts”, Cambridge Law Journal, Vol. 73 (1) , 2014.
46.    Shelby Mckenzie, William, “Obligations - Potestative Conditions - Right To Terminate In Employment Contracts”, Louisiana And The Civil Law, Vol. 22 (4) , 1962.
47.    Steckman, Laurence A.; Frankel, James E., “Limiting Termination For Convenience Clauses In Government Contracts: Contractors' Actions For Anticipated Profits And The Problem Of Notices As Consideration Under New York Law”, Public Contract Law Journal, Vol. 21 (1) , 1991.
48.    Study Group On A European Civil Code; Research Group On Ec Private Law (Acquis Group) , Principles, Definitions And Model Rules Of European Private Law, Munich, Sellier European Law Publishers Gmbh, 2009.
49.    The Deskbook For Procurement Professionals, Government Contract Law, 2007.
50.    The Judge Advocate General's Legal Center And School, Contract And Fiscal Law Department, Contract Attorneys Deskbook, Vol. 2, 2014.
51.    Unidroit Principles Of International Commercial Contracts (2016)
52.    United Nations Convention On Contracts For The International Sale Of Goods (1980)
53.    Weber, Libby L.; Mayer, Kyle J.; Macher, Jeffrey T., “An Analysis Of Extendibility And Early Termination Provisions: The Importance Of Framing Duration Safeguards”, Academy Of Management Journal, Vol. 54 (1) , 2011.