Islamic Law

Islamic Law

امکان سنجی اِعمال خیار شرط در ایقاعات در پرتوی روایات

Document Type : Original Article

Author
دانشگاه حکیم سبزواری
Abstract
نظر مشهور فقها با توجه به ادله موجود نسبت به ورود خیار شرط در ایقاعات، عدم امکان است. از آنجا که ورود خیار شرط در ایقاعات باعث ایجاد حق و آزادی عمل برای فرد می شود، بررسی امکان ورود آن در ایقاعات بحث قابل تاملی است؛ این مقاله به روش کتابخانه ای و با شیوه توصیفی تحلیلی به بررسی این پرسش می پردازد که با توجه به ادله، امکان ورود خیار شرط در ایقاعات وجود دارد یا خیر؟ با واکاوای ادله عدم امکان ورود خیار شرط در ایقاعات از جمله ادله عقلی مانند قوام ایقاع بر فرد واحد، عدم وجود ظرفیت در ایقاع، عدم امکان اعدام معدوم؛ ادله شرعی مانند تفسیر روایات بر عدم دلالت بر شرطیت و اجماع که عمده این بحث را شکل می‌دهند و نقد آنها به این ترتیب که دلایل عقلی صحیح نیستند، در تفسیر ادله شرعی تناقض وجود دارد و اجماع ضعیف است. نگارندگان به این نتیجه رسیدند که نه‌تنها ورود شرط در ایقاعات به جهت تفکیک میان خیار شرط و اشتراط و همچنین شرط فعل و نتیجه-که در دیدگاه بیشتر فقها به چشم نمی‌خورد- ممکن است، بلکه استناداتی یافتند که مبین وقوع آن در روایات می‌باشد.
Keywords

Subjects


  1. آل کاشف‌الغطاء، احمد؛ سفینةالنجاة و مشکاةالهدى و مصباح‌السعادات؛ نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1423ق.
  2. ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوى؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410ق.
  3. اراکى، محمدعلى؛ الخیارات؛ قم: مؤسسه در راه حق، 1414ق.
  4. اصفهانى، محمدحسین؛ حاشیة المکاسب؛ عباس محمد آل‌سباع قطیفى؛ قم: أنورالهدی، 1418ق.
  5. انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین؛ کتاب المکاسب‌المحرمة والبیع والخیارات؛ قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارىŠ، 1415ق.
  6. ایروانى، على؛ حاشیة المکاسب؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1406ق.
  7. تبریزى، جواد؛ منهاج‌الصالحین؛ قم: مجمع الإمام‌المهدی(عج)، 1426ق.
  8. تبریزى، میرزافتاح شهیدى؛ هدایةالطالب إلی أسرارالمکاسب؛ تبریز: چاپخانه اطلاعات، 1375ق.
  9. حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ تفصیل وسائل‌الشیعة إلى تحصیل مسائل‌الشریعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
  10. حسینی روحانی (قمّى)، سیدمحمد؛ المرتقى إلى‌الفقه الأرقى (کتاب الخیارات)؛ تهران: مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة (دارالجلی)، 1420ق.
  11. حسینی سیستانى، على؛ منهاج‌الصالحین؛ چ5، قم: دفتر حضرت آیت‌الله سیستانى، 1417ق.
  12. حسینی عاملی، محمدجواد‌بن‌محمد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ترجمه محمدباقر خالصى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419ق.
  13. حلّی (محقق حلّی)، جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ ترجمه عبدالحسین محمدعلى بقال؛ چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
  14. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینىŠ، [بی‌تا].
  15. خمینی، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینىŠ، 1421ق.
  16. خویى، سیدابوالقاسم؛ المکاسب ـ مصباح‌الفقاهة (نرم‌افزار نور)؛ قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، 1413ق.
  17. خویى، محمدتقى؛ الشروط أو الإلتزامات التبعیة فی‌العقود؛ بیروت: دارالمورخ العربی، 1414ق.
  18. روحانی، صادق؛ فقه الصادق†؛ قم: دارالکتاب ـ مدرسه امام صادق†، 1412ق.
  19. زبیدى، محمدبن‌محمد؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس‌؛ ترجمه علی شیری؛ بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع‌، 1414ق.
  20. سبحانی، جعفر؛ المختار فی أحکام‌الخیار؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1414ق.
  21. سبزواری، عبدالأعلی؛ مهذّب‌الأحکام فی بیان الحلال والحرام؛ چ4، قم: مؤسسه المنار، 1413ق.
  22. سیفی مازندرانى، على‌اکبر؛ دلیل تحریرالوسیلة (الوقف)؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینىŠ، 1430ق.
  23. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ دراساتنا من‌الفقه الجعفری؛ قم: مطبعة الخیام، 1400ق.
  24. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ مبانی منهاج‌الصالحین؛ ترجمه عباس حاجیانى؛ قم: منشورات قلم الشرق، 1426ق.
  25. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیة؛ ترجمه سیدمحمدتقى کشفى؛ تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه، 1387ق.
  26. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  27. عاملی (شهید اول)، محمد‌بن‌مکی؛ القواعد والفوائد؛ ترجمه سید عبدالهادى حکیم؛ قم: کتابفروشی مفید، [بی‌تا].
  28. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
  29. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام؛ قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  30. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ قم: دارالحدیث للطباعة والنشر، 1429ق.
  31. مامقانى، عبدالله؛ نهایةالمقال فی تکملة غایةالآمال؛ قم: مجمع الذخائرالإسلامیه، 1350ق.
  32. مجلسى، محمدباقر‌بن‌محمدتقى؛ مرآةالعقول فی شرح أخبار آل‌الرسولˆ؛ ترجمه سیدهاشم رسولى؛ چ2، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1404ق.
  33. محقق سبزوارى، محمدباقر‌بن‌محمد؛ کفایةالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1423ق.
  34. مرتضی زبیدى، محمد‌بن‌محمد؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس؛ ترجمه علی شیری؛ بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1414ق.
  35. نائینی، محمدحسین؛ منیةالطالب فی حاشیة المکاسب؛ تهران: المکتبة المحمدیه، 1373ق.
  36. نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن‌بن‌باقر؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ترجه عباس قوچانى و على آخوندى؛ چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  37. یزدی، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم؛ حاشیة المکاسب؛ چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1421ق.