Islamic Law

Islamic Law

Designing a system of public economic rights in the perspective of Shia jurisprudence with an emphasis on the theory of Martyr Sadr

Document Type : Original Article

Authors
Sayyed Ahmad Habibnejad 1
mahdi zare 2
1 Public Law Dept. Tehran University
2 Doctoral student of University of Tehran
10.22034/ilaw.2025.708595
Abstract
According to Article 156 of the Constitution, the restoration of public rights is considered one of the duties of the judiciary. In Islamic jurisprudence, the legislator has paid special attention to the observance of these rights and has demanded the entry of the Islamic ruler in various economic and social fields in order to protect these rights.
However, due to the conceptual ambiguity of public law, there have always been many differences of opinion among jurists in finding its examples, that we need to design a model to exemplify these rights in the society, So that the regulatory institutions take steps towards the restoration of public rights with increasing confidence and the people also demand this type of their rights with more certainty. In addition, considering the capacity of Article 167 of the Constitution regarding the possibility of referring to authentic Islamic sources in judicial decisions when there is no law, the court can use the findings of this research to issue rulings on public law issues with transparency and to issue a more thorough vote.
This research is trying to state what examples and based on which components are considered under the title of public economic rights in reliable Islamic sources? The hypothesis of this research is that according to jurisprudence sources, components such as the right to social security, social justice, and the right to government supervision can be considered as the foundations of public economic rights in Shia jurisprudence. This research was done with descriptive-analytical method and based on reliable library sources.
Keywords
Public law
economic law
intervening government
Public sphere
Planned economy

Subjects

  1. قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه.

    1. ابن‌ابی‌الحدید، عزالدین ابوحامد؛ شرح نهج‌البلاغة؛ ج5، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفیŠ، 1337.
    2. انصاری، مرتضی؛ المکاسب‌المحرمة والبیع والخیارات؛ ج2، قم: کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصاریŠ، 1415ق.
    3. ایران‌نژاد، مهدی؛ سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل؛ تهران: انتشارات مؤسسه بانکداری ایران، 1371.
    4. ایروانی، علی‌بن‌عبدالحسین؛ حاشیه بر مکاسب؛ ج۱، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‌، 1406ق.
    5. جهانیان، ناصر؛ «جایگاه دولت در اقتصاد اسلامی»، نشریه اقتصاد اسلامی؛ ش1، زمستان 1380، ص129-158.
    6. حبیب نژاد، سیداحمد، زهرا عامری و احمد خسروی؛ «خانواده‌محوری در نظام مالیاتی با تأکید بر نظام حقوق مالیاتی ایران»، نشریه مطالعات جنسیت و خانواده؛ ش2، پاییز و زمستان 1396، ص95-123.
    7. حبیب‌نژاد، سیداحمد و مرضیه سلمانی سیبنی؛ «نسبت‌سنجی نظریه دولت رفاه و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران در حوزه فقرزدایی»، پژوهش‌های نوین حقوق اداری؛ ش5، زمستان 1399، ص59-93.
    8. حکمت‌نیا، محمود؛ «تحلیل حقوقی ـ اقتصادی اموال فکری ـ معنوی (غیرفیزیکی)»، فصلنامه اقتصاد اسلامی؛ ش39، پاییز 1389، ص167-198.
    9. حکمت‌نیا، محمود؛ آرای عمومی، مبانی اعتبار و قلمرو؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1382.
    10. حلّی، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکرةالفقهاء؛ ج5، قم: مؤسسه آل‌البیت لإحیاءالتراث، 1414ق.
    11. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1392.
    12. خمینی، سیدروح‌الله؛ صحیفه نور؛ ج2، تهران: مؤسسه حفظ و نشر آثار امام خمینیŠ، 1379.
    13. خمینی، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع؛ ج2، تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینیŠ، 1421ق.
    14. خمینی، سیدروح‌الله؛ ولایت فقیه؛ ج2، تهران: مؤسسه حفظ و نشر آثار امام خمینیŠ، 1378.
    15. صدر، سیدمحمدباقر؛ بارقه‌ها؛ ترجمه سیدامید مؤذنی؛ ج۸، قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدرŠ، 1394.
    16. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1378.
    17. طرفدار، محسن؛ «نقش دولت در تعیین قیمت کالاها و خدمات در نظام اقتصادی اسلام»، نشریه مطالعات اقتصاد اسلامی؛ ش۱، پاییز و زمستان 1390، ص49ـ66.
    18. طوسی، محمدبن‌حسن؛ المبسوط فی فقه الإمامیة؛ ج۸، تهران: مکتبة المرتضویه، 1387.
    19. عربی، سیدهادی و محسن معارفی؛ «چهارچوب هنجاری سیاست‌گذاری عمومی در سه لایه فضیلت‌‌مداری، فقه‌‌الأولویة و فقه‌الموازنه»، نشریه روش‌‌شناسی علوم انسانی؛ ش104، پاییز 1399، ص47-64.
    20. غمامی، سیدمحمدمهدی؛ «الگوی احیای حقوق عامه با تحول در نظام هنجارها و ساختارهای قضایی»، نشریه حقوق اسلامی؛ ش58، پاییز 1397، ص71ـ92.
    21. فیرحی، داود؛ «نظام سیاسی و دولت در اسلام؛ سیمای عمومی نظام سیاسی و دولت در اسلام»، نشریه علوم سیاسی باقرالعلوم†؛ ش14، تابستان 1380، ص139ـ164.
    22. فیض کاشانی، محمد‌بن‌شاه مرتضی؛ تفسیر الصافی؛ تهران: مکتبة الصدر، 1373.
    23. قاضی شریعت‌پناهی، سیدابوالفضل؛ حقوق اساسی و نهادهای سیاسی؛ تهران: میزان، 1395.
    24. کاشف‌الغطاء، حسن‌بن‌جعفر؛ أنوارالفقاهة (کتاب الشهادات)؛ نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1422ق.
    25. کرمی، محمدمهدی و محمد پورمند؛ مبانی فقهی اقتصاد اسلامی؛ تهران: نشر سمت، 1389.
    26. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر؛ مبانی حقوق عمومی؛ تهران: نشر جنگل، 1393.
    27. لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ چ۶، تهران: گنج دانش، 1372.
    28. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ ج71، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1368.
    29. مکارم شیرازی، ناصر؛ پیام امام امیرالمؤمنین†، ج10، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1375.
    30. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ ج23، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1374.
    31. منتظری نجف‌آبادی، حسینعلی؛ حکومت دینی و حقوق انسان؛ قم: ارغوان دانش، 1429ق.
    32. منتظری، حسینعلی؛ دراسات فى ولایةالفقیه؛ ج‌1، قم: نشر تفکر، 1415ق.
    33. نجفى، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج15 و 22، بیروت: دار إحیاءالتراث العربی، 1404ق.
    34. نوری طبرسی، میرزاحسین؛ مستدرک‌الوسائل؛ ج13، قم: مؤسسة آل‌البیت لإحیاءالتراث، 1407ق.
    35. نوری همدانی، حسین؛ «اقتصاد اسلامی»، مجله پاسدار اسلام؛ ش15، اسفند 1361، ص16ـ19.
    36. هادوی‌نیا، علی‌اصغر؛ «اقتصاد فکر بکر»، مجله اقتصاد اسلامی؛ ش41، 1390، ص69ـ100.
    37. هادوی‌نیا، علی‌اصغر؛ «معیارهای عدالت توزیعی از دیدگاه قرآن کریم»، مجله آموزه‌های قرآنی؛ ش31، 1399، ص3ـ26.
    38. هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی؛ تهران: نشر میزان، 1384.
    39. یوسفی، احمدعلی؛ «اهداف اقتصادی حکومت اسلامی»، نشریه حکومت اسلامی؛ ش50، زمستان 1387، ص31ـ66.