1. افتخار جهرمی، گودر؛، «حقوق بشر، محیط زیست و توسعه پایدار»، مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق دانشگاه شهیدبهشتی؛ ش50، پاییز 1388، ص24ـ90.
2. ایسنا؛ «پیامدهای زیستمحیطی حمله هوایی به تأسیسات نفتی»؛ 17 اسفند 1404، مندرج در: https://www.isna.ir/news/1404121710227.
3. پارسا، علیرضا؛ «محیط زیست و حقوق بشر»، مجله اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی؛ ش135ـ136، آذر و دی 1377، ص131ـ139.
4. پالمرتز، مارک؛ «آیینمندنمودن حقوق محیط زیست؛ بررسی کنوانسیون آرهوس»، ترجمه علی مشهدی؛ مجله حقوقی داور؛ ش 2.1388، زمستان 1388، ص155ـ168.
5. پیری، مریم و ناصر قاسمی؛ «بررسی حقوقی ـ قضایی چگونگی و نقش اعمال حقوق شهروندی در محیط زیست»، علوم و تکنولوژی محیط زیست؛ ش3، پاییز 1388، ص120ـ145.
6. ترینداد، آنتونیوآگوستو کاچادو؛ «حقوق بشر و محیط زیست»، در: جانوس سیموندیس؛ حقوق بشر: ابعاد نوین و چالشها (طرح تقویت ظرفیتهای آموزش و پژوهش حقوق بشر)؛ ترجمه دکتر محمدعلی شیرخانی؛ تهران: نشر گرایش، 1382.
7. حبیبی، محمدحسن، «حق برخورداری از محیط زیست سالم بهعنوان حق بشریت»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ ش60، تابستان 1382، ص131ـ170.
8. حسینپور خوشقلب، فاطمه و فاطمه کیهانلو؛ «چالشهای حقوق بینالملل بشردوستانه در حفاظت از محیط زیست دریایی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی (دانشگاه تهران)؛ ش۵۳، زمستان 1402، ص۱۴۶۵ـ۱۴۸۹.
9. دانیل دی، چیراس؛ علوم زیستمحیطی؛ ترجمه محمدرضا داهی و بهرام معلمی؛ تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1382.
10. ذاکریان، مهدی؛ حقوق بشر در هزاره جدید (طرح تقویت ظرفیتهای آموزش و پژوهش حقوق بشر)؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
11. عسکری، پوریا؛ «حفاظت از محیطزیست در مخاصمات مسلحانه از دیدگاه کمیسیون حقوق بینالملل و کمیته بینالمللی صلیب سرخ»، مجله حقوقی بینالمللی؛ ش۶۶، پاییز 1401، ص۶۳ـ۹۴.
12. فرارو؛ «خسارات زیستمحیطی جنگ اخیر (انتشار بیش از 53 هزار تن دیاکسید کرین)»؛ 24 فروردین 1405، مندرج در: https://fararu.com/fa/news/96246.
13. کشاورز، اسماعیل؛ مبانی فلسفی حق بر محیط زیست سالم (پایاننامه کارشناسی ارشد حقوق محیط زیست)؛ تهران: دانشگاه شهیدبهشتی، 1387.
14. کمیسیون حقوق بینالملل؛ حفاظت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه (متن و شرح اصول 2022 کمیسیون حقوق بینالملل)؛ ترجمه علی مشهدی؛ تهران: انتشارات شهر دانش، 1402.
15. کیس، الکساندر و دینا شلتون؛ کتابچه قضایی حقوق محیط زیست؛ ترجمه محسن عبداللهی؛ تهران: انتشارات خرسندی و معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، 1388.
16. لوسین زهادی، رها؛ «نسلهای حقوق بشر» در: ذاکریان، مهدی؛ مفاهیم کلیدی حقوق بشر بینالمللی؛ تهران: نشر میزان، 1383.
17. محمدپور، نسرین؛ «افزایش جمعیت جهان و منابع باقیمانده»، مجله محیط زیست (سازمان حفاظت محیط زیست)؛ ش33، 1379، ص83ـ95.
18. مشهدی، علی و ریحانه حامدی؛ «سبزشدن حقوق بشر: تأملی بر شکلگیری و تحول حقوق بشر زیستمحیطی»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی؛ ش2، بهار 1402، ص150ـ175.
19. مشهدی، علی و مهتاب دقیق؛ «حمله علیه تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک ازمنظر حقوق بینالملل»، مجله مطالعات حقوق عمومی؛ ش2، تابستان 1400، ص559ـ574.
20. مشهدی، علی؛ «بررسی و شناسایی جنبههای حقوقی آلودگی صوتی؛ از قواعد داخلی تا تلاشهای بینالمللی»، علوم محیطی؛ ش1، پاییز 1386، ص53ـ66.
21. مشهدی، علی؛ حق بر محیط زیست سالم؛ تهران: انتشارات میزان، 1392.
22. نینوایی، نادر؛ «دود جنگ در دیدگان محیط زیست»؛ 27/ 1/ 1405، مندرج در: تارنمای ایران آنلاین https://inn.ir/news/article/150209.
23. ویژه، محمدرضا؛ «حق دسترسی به اطلاعات محیط زیست: بررسی حقوق بشر اروپایی»، مجله محیطشناسی؛ ش40، زمستان 1385، ص77ـ86.
24. هنکرتز، ژان ماری و دیگران؛ حقوق بینالملل بشردوستانه عرفی؛ ترجمه دفتر امور بینالملل قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران و کمیته بینالمللی صلیب سرخ، تهران: مجد، 1387.
25. A.Kiss, «Concept and possible implications of the right to environment» , in K.E.Mahoney &P. Mahoney (eds.) , Human rights inthe twenty-first century: a global challenge, London, Martinus Nijhoff Publishers, 1993.
26. Alexandre Kiss, Dinah Shelton, Manual of European environmental law, Cambridge University Press, 1997.
27. Anoukaha (F.) , «le droit à l'environnement dans le système de Africain de protection de droit de l'homme» , Dschang, 2002.
28. Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch, Histoire des idées et politiques de population, édition de l' Institut national d'études démographiques, 2006.
29. Guardian, (2026) , Bombing of Iran’s oil infrastructure to have major environmental fallout, experts warn, https://www.theguardian.com/world/2026/mar/10/bombing-of-irans-oil-infrastructure-to-have-major-environmental-fallout-experts-warn
30. ICRC (2020). Guidelines on environmental protection in armed conflict. 2020.
31. ICRC.Protocol I to the Geneva Conventions (1977). Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949.
32. Karine Gourde, Le droit à un environnement de qualité au Québec: une réponse aux problèmes de pollution diffuse?, Université de Montréal, Faculté de droit,2010,P 59. Sur: https://papyrus.bib.umontreal.ca/jspui/bitstream/1866/4794/2/Gourde_Karine_2010_memoire.pdf.
33. Kelly, M. J (2025). War Crime or Ecocide? Ukraine’s Prosecution of Environmental Crimes Committed by Russian Forces. Emory international law review, 40 (1) , 3.
34. Kiss, Alexandre, et Jean-Pierre Beurier, Droit International de l’environnement, Pedone, Paris, 2004.p 32. Voir aussi: Kiss, A. «Peut-on définir le droit de l'homme à l'environnement?» , Revue Juridique de l'Environnement, n. 1, p. 15-17. 1976.
35. Lamarque, Jean, Code de l’environnement, Paris, Dalloz, 1998.
36. Laurent Mermet, Étudier des écologies futures: un chantier ouvert pour les recherches prospective environnementale, Presses Interuniversitaire Européenne, Bruxelles, 2005.
37. Laurent Mermet, Étudier des écologies futures: un chantier ouvert pour les recherches prospective environnementale, Presses Interuniversitaire Européenne, Bruxelles, 2005.
38. Mahfoud GHEZALI, Les nouveaux droits fondamentaux de l’homme, sur: http://www.cidce.org/pdf/livre%20rio/rapports%20g%C3%A9n%C3%A9raux/ghezali.pdf. 11/2/2010.
39. Marc Pallemaerts et Maguelonne Déjeant-Pons, Droits de l’homme et environnement: Recueil d’instruments et autres textes internationauxconcernant les droits individuels et collectifs en matière d’environnementdans le cadre international et européen, Conseil de l’Europe, 2002.
40. Mashhadi; Ali , Azizollah Fahimi. "Protecting Animals Rights in Armed Conflicts from the Perspective of Islam and International Humanitarian Law". Iranian Journal of International and Comparative Law, 1, 1, 2023, 150-160. doi: 10.22091/ijicl.2022.8372.1047
41. Mensah, Barbara, European human rights case summaries 1960–2000, Cavendish Publishing Limited, Londen,2002.
42. Mohammad Mansour , (2026) , Israeli attacks on Iran fuel sites aim ‘to break resilience of people, https://www.aljazeera.com/features/2026/3/9.
43. Nowak, E (2022). From Genocide to Ecocide. Essentials of a new category of international crime against humanity. Undecidabilities and Law, (2) , 75-98.
44. Ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Women/WRGS/Health/GC14.pdf. 2000.
45. Orellana, M (2025). Toxic remnants of war pose grave threat to human rights and environment: Report to the 80th session of the UN General Assembly. Geneva: Office of the UN High Commissioner for Human Rights. https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/toxic-remnants-war-pose-grave-threat-human-rights-and-environment-un-expert
46. Paknejad, Mohsen, (2026) , Iranian oil minister to UN chief: Condemn Israel-US attacks on Iran’s oil industry, Tehran Times, March 27, 2026. Letter to UN Secretary‑General Antόnio Guterres. Ministry of Oil, Islamic Republic of Ira https://www.tehrantimes.com/news/524974/Iranian-oil-minister-to-UN-chief-Condemn-Israel-US-attacks-on
47. Palestinian Environmental Quality Authority (2025). Israel’s war produces 60 million tons of rubble, hazardous waste in Gaza. https://en.abna24.com/news/1759542/Israel-s-War-Produces-60-Million-Tons-of-Rubble-and-Hazardous
48. Patrice Meyer-Bisch., «Le sujet des droits de l’homme est individuel, mais l’objet est commun., Analyse à partir des droits culturels» , et aussi Paul Martens, «L’humanité comme sujet de droit» , pp 207-238, Edwin Zaccaï «Générations futures, humanité, nature: difficultés des collectifs pour la protectionde l’environnement» ,pp261-282. In Thomas Berns,Le Droit saisi par le collectif, Bruylant,Bruxlles,2004.
49. Prieur, Michel, Droit de l’environnement, 4e edition, Paris, Dalloz, 2001.pp62-64.
50. Prieur, Michel, La mise en oeuvre nationale du droit international de l'environnement dans les pays francopones ,Presses Universitaires de Limoges , 2003,p334.
51. Prieur, Michel,, Droit de l’homme à l’environnement et développement durable, Faculté de droit et des sciences économique, Université de Limoges, p107. Sur: http://www.francophonie-durable.org/documents/colloque-ouaga-a5-prieur.pdf
52. Report of the UN Commission on Human Rights, Human Rights and the Environment, UN Doc. E/CN.4/Sub.2/1994/9, Annex III / Commissiondes droits de l’homme des Nations Unies, Droits de l’homme et environnement, document E/CN.4/Sub.2/1994/9, annexe III.
53. Reuters (2025). Piles of garbage and seeping sewage pollute devastated Gaza. https://www.reuters.com/world/middle-east/piles-garbage-seeping-sewage-pollute-devastated-gaza-2025-11-07
54. Rigo-García, J (2025). Ecocide: from a war crime to an international crime?. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne, 23 (1) , 97-124.
55. Rouland, Norbert, 1995, «L’archipel des droits de l’Homme» , Sélection d’articles (1989-1995) , consultable au LAJP, p 195.
56. Rouland, Norbert, 1995, «Les fondements anthropologiques des droits de l’homme» , Sélection d’articles (1989-1995) , consultable au LAJP, p 140. in Christopherstoph Eberhard, de l’universalisme à l’universalité des droits de l’homme, Memoire D.E.A. Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne , Juin 1996.
57. Sudre, Fredéric,et al,Les grandes arrêts de la cour europèenne des droits de l’Homme,Paris,PUF,2005,p202.
58. Tehran Times (2026). US, Israel should be prosecuted in international courts for ecocide: DOE. April 14, 2026.
59. UNEP (1991). Environmental impact of the Gulf War. Interim Report. https://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/7427/1/IR-04-019.pdf
60. UNEP (2009). From conflict to peacebuilding. United Nations Environment Programme.
61. Vasak, Karel, (1990). «Les différentes catégories des droits de l'
homme» ,dans Lapeyre, Tinguy et Vasak (dir.) , Les dimensions universelles de droits de l'homme, Bruylant, Bruxelles, 1990.
62. Vasak,
Karel, «Pour la troisième génération des droits de l'homme: Les droits de solidarité» , Conférence inaugurale de la dixième Session d'étude de l'Institut international des droits de l'homme, Strasbourg, 1979, et «Les différentes catégories des droits de l'homme» , in A. LAPEYRE, F. DETINGUY, K. VASAK, (eds.) , Les dimensions universelles des droits de l'homme,Brussels, Bruylant, 1990, 302-303.
63. Verdier, Raymond, «Droits des peuples et droits de l’Homme à la lumière de l’anthropologie» ,Droits et cultures, 1988, vol. 15-16.
64. Y. Hamuli Kabumba, Plaidoyer, «Pour l’effectivité du droit à un environnement sain en Afrique» , Revue de droit africain, 2001, vol. 5 /19.
