Islamic Law

Islamic Law

Ways of compensation for spiritual damage caused by consultation in Imami jurisprudence

Document Type : Original Article

Authors
1 Associate Professor of Theology Faculty of Farabi Campus of Tehran University
2 Doctoral student of the Department of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology, Farabi School, University of Tehran
3 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Graduated in Theology, Farabi College, University of Tehran
Abstract
A good and sincere consultation to discover the facts is an important principle in order to solve the unknown and ambiguous issues of life. The spiritual damage caused by the widespread technique of counseling shakes the mental balance of people and challenges the public order and security of the society. By causing moral damage in terms of "authority and describer" and by fulfilling the conditions and elements of civil and criminal liability and by citing rational and documented rational and religious evidence, the consultant is the guarantor and obligee to compensate and fulfill the right in front of the damaged clients and the society. Although in Islamic jurisprudence examples of spiritual damage are mentioned, there is no definite and conventional method or methods for compensation of spiritual damage. However, the findings and results of this article, which were studied using ijtihad and library method, indicate that Based on valid jurisprudential evidence, damages and moral damage caused by expert consultation in accordance with the circumstances and by fulfilling the conditions and elements of responsibility with jurisprudential solutions such as: religious pardon and forgiveness, retribution, stopping illegal operations, peace, payment of money and punishment. Penalties can be compensated and repaired.
Keywords

Subjects


1.       ابن‌ادریس، محمدبن‌منصوربن‌احمد؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی؛ چ۲، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۰ق.
2.       اردبیلی، احمدبن‌محمد؛ زبدةالبیان فی أحکامالقرآن؛ تهران: المکتبة الجعفریة للإحیاء الآثار الجعفریه، [بی‌تا].
3.       اسدی کاظمی، جوادبن‌سعد؛ مسالکالأفهام الیآیاتالأحکام؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
4.       امامی خوانساری، محمد؛ الحاشیة الثانیة علیالمکاسب؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [ بی‌تا].
5.       انصاری، مرتضی‌بن‌محمد امین؛ المکاسب المحرمة والبیع والخیارات؛ قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاریŠ، ۱۴۱۵ق.
6.       انصاری، مرتضی‌بن‌محمد امین؛ فرائدالأصول؛ چ۵، قم: مؤسسة النشرالإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم، ۱۴۱۶ق.
7.       بحرالعلوم، محمدبن‌محمدتقی؛ بلغةالفقیه؛ تهران: منشورات مکتبة الصادق†، ۱۴۰۳ق.
8.       تبریزی، جوادبن‌علی؛ تنقیح مبانیالأحکام ـ کتاب الدیات؛ قم: دارالصدیقة الشهیدة‡، ۱۴۲۸ق.
9.       تونی، عبداللّه‌بن‌محمد؛ الوافیة فی أصولالفقه؛ چ۲، قم: مجمع الفکرالإسلامی، ۱۴۱۵ق.
10.  جزایری، محمدجعفر؛ منتهیالدرایة فی توضیحالکفایة؛ چ۴، قم: مؤسسه دارالکتاب، ۱۴۱۵ق.
11.  جمعی از مؤلفان؛ مجله فقه اهل بیت‰؛ قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت‌‰، [بی‌تا].
12.  حسینی سیستانی، سیدعلی‌؛ قاعده لاضرر و لاضرار؛ قم: دفتر آیت‌اللّه ‌سیستانیŠ، ۱۴۱۴ق.
13.  حسینی عاملی، سیدجواد‌بن‌محمد؛ مفتاحالکرامة فی  شرح قواعدالعلامه؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۹ق.  
14.  حسینی مراغی، سیدمیرعبد‌الفتاح‌بن‌علی؛ العناوینالفقهیة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
15.  حسینی، فاطمه‌سادات و همکاران؛ «بررسی فقهی و حقوقی جبران ضرر معنوی در قذف»، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی؛ ش۴۱، پاییز ۱۳۹۴، ص۲۳ـ۵۲.    
16.  حلبی، تقی‌الدین‌بن‌نجم‌الدین؛ الکافی فی الفقه؛ اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین†، ۱۴۰۳ق.
17.  حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشرعیة علی مذهبالإمامیة؛ قم: مؤسسه امام صادق†، ۱۴۲۰ق.
18.  حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ رجال علامة الحلّی‌؛ چ۲، قم: شریف رضی، ۱۴۰۲ق.
19.  حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ قواعدالأحکام فی معرفة الحلال والحرام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
20.  حلّی (محقق‌ حلّی)، جعفربن‌حسن؛ شرائعالإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ چ۲، قم: مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
21.  خلخالی، سیدمحمدمهدی؛ فقهالشیعة ـ کتاب الإجاره؛ تهران: انتشارات منیر، ۱۴۲۷ق.
22.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ تحریرالوسیلة؛ قم: مؤسسه مطبوعاتی دارالعلم، [بی‌تا].
23.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ تهذیبالأصول؛ تقریرات جعفر سبحانی؛ قم: دارالفکر، ۱۳۸۲.
24.  خویی، سید‌ابوالقاسم؛ المستند فی شرح العروةالوثقی ـ الإجاره؛ تقریر مرتضی بروجردی؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
25.  خویی، سید‌ابوالقاسم؛ مبانی تکملةالمنهاج؛ قم: مؤسسه إحیاء آثار امام‌ خوییŠ، ۱۴۲۲ق.
26.  خویی، سید‌ابوالقاسم؛ مصباحالفقاهة؛ تقریر محمدعلی توحیدی؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
27.  خویی، سید‌ابوالقاسم؛ منهاجالصالحین؛ چ۲۸، قم: نشر مدینةالعلم، ۱۴۱۰ق.
28.  سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذبالأحکام فی بیان الحلال والحرام؛ چ۴، قم: مؤسسة المنار (دفتر معظم له)، ۱۴۱۳ق.
29.  شریف‌ رضی، محمدبن‌حسین؛ نهجالبلاغه؛ قم: هجرت، ۱۴۱۴ق.
30.  شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی؛ کشفالریبه؛ چ۳، [بی‌جا]: دارالمرتضوی للنشر، ۱۳۹۰ق.
31.  شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی؛ مسالکالأفهام إلی تنقیح شرائعالإسلام؛ قم: مؤسسة المعارف‌ الإسلامیه، ۱۴۱۳ق.
32.  شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی؛ منیةالمرید؛ قم: مکتب‌الأعلام الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
33.  صدر، سیدمحمدباقر؛ قاعده لاضرر و لاضرار؛ تقریر سیدکمال حیدری؛ قم: دارالصادقین للطباعة والنشر، ۱۴۲۰ق.
34.  صدر، سیدمحمدباقر؛ مباحثالأصول؛ تقریر کاظم حسینی حائری؛ قم: مقرر، ۱۴۰۸ق.
35.  صدوق، محمدبن‌علی‌بن‌بابویه؛ الأمالی؛ چ۶، تهران: کتابچی، ۱۳۷۶.
36.  صدوق، محمدبن‌علی‌بن‌بابویه؛ من لایحضرهالفقیه؛ چ۲، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
37.  طباطبایی قمی، سیدتقی؛ عمدةالمطالب فی‌التعلیق علیالمکاسب؛ قم: کتابفروشی محلاتی، ۱۴۱۳ق.
38.  طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ چ۲، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
39.  طریحی، فخرالدین؛ مجمعالبحرین؛ نویسنده سیداحمد حسینی؛ چ۳، تهران: کتابفروشی مرتضوی، ۱۴۱۶ق.
40.  طوسی، محمدبن‌حسن؛ المبسوط فی فقهالإمامیة؛ چ۳، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۷ق.
41.  طوسی، محمدبن‌حسن؛ تهذیبالأحکام؛ چ۴، تهران: دا‌رالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
42.  غروی نائینی، میرزامحمدحسن‌؛ منیةالطالب فی حاشیةالمکاسب؛ تقریر موسی‌بن‌محمد نجفی خوانساری؛ تهران: المکتبة المحمدیه، ۱۳۷۳ق.
43.  فخرالمحققین، محمدبن‌حسن‌بن‌یوسف؛ ایضاحالفوائد فی شرح مشکلاتالقواعد؛ قم: مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
44.  فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ العین؛ چ۲، قم: نشر هجرت، ۱۴۱۰ق.
45.  کاتوزیان، ناصر؛ دوره حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۹۱.
46.  کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ۴، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
47.  گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ مجمعالمسائل؛ چ۲، قم: دارالقرآن‌الکریم، ۱۴۰۹ق.
48.  گیلانی، میرزاحبیب‌اللّه؛ کتاب الإجارة؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، ۱۳۱۱ق.
49.  مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم؛ تهران: مرکزالکتاب للترجمه والنشر، 1402ق.
50.  مغنیه، محمدجواد؛ فقه الإمامالصادق†‌؛ چ۲، قم: مؤسسه انصاریان، ۱۴۲۱ق.
51.  مقری فیومی، احمدبن‌محمد؛ المصباحالمنیر فی غریب الشرحالکبیر للرافعی؛ قم: منشورات‌ دار‌الرضی، [بی‌تا].
52.  مکارم شیرازی، ناصر؛ استفتائات جدید؛ چ۲، قم: مدرسة الإمام علی‌بن‌ابی‌طالب†، ۱۴۲۷ق.
53.  مکارم شیرازی، ناصر؛ القواعدالفقهیة؛ چ۳، قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین†، ۱۴۱۱ق.
54.  مکارم شیرازی، ناصر؛ تعزیر و گستره آن؛ قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب†، ۱۴۲۵ق.
55.  موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم؛ فقه الحدود والتعزیرات؛ چ۲، قم: مؤسسه نشر لجماعة المفیدŠ، ۱۴۲۷ق.
56.  موسوی بجنوردی، سیدحسن‌بن‌آقا‌بزرگ؛ القواعدالفقهیة؛ قم: نشر الهادی، ۱۴۱۹ق.
57.  نجاشی، احمدبن‌علی؛ رجال النجاشی؛ قم: مؤسسه‌ نشر اسلامی، ۱۳۶۵.
58.  نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائعالإسلام؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
59.  نراقی، مولی‌محمد‌بن‌احمد؛ مشارقالأحکام؛ چ۲، قم: کنگره نراقیین [ملامهدی و ملااحمد]، ۱۴۲۲ق.
60.  نقیبی، ابوالقاسم؛ «نظریه جبران مالی خسارت معنوی در حقوق اسلامی»، نشریه الهیات و معارفاسلامی (مطالعات اسلامی)؛ ش۷۶، پاییز ۱۳۸۶، ص۱۸۱ـ۲۱۵.
61.  واسطی، سیدمحمدمرتضی؛ تاجالعروس من جواهرالقاموس؛ نویسنده علی شیری؛ بیروت: دا‌رالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۱۴ق.
62.  هاشمی شاهرودی، سیدمحمود و دیگران؛ معجم فقه‌الجواهر؛ بیروت: الغدیر‌للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۱۷ق.
63.  هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ موسوعة الفقهالإسلامیالمقارن؛ قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت‰، ۱۴2۳ق.