حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

رویکردشناسی حقوقی حجاب (با نگرشی انتقادی به برخورد کیفری با بی‌حجابی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرج‌الله هدایت نیا 1
مهدی شوشتری 2
محمدرضا محمودی ضامن جانی 2
1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 مدرس فقه و مبانی حقوق دانشکده شهید محلاتی
10.22034/ilaw.2022.713257
چکیده
حجاب زنان به معنای پوشیدگی بدن به ویژه پوشش موی سر در برابر بیننده بیگانه، یک مسأله پرچالش در عصرکنونی است. کتاب‌ها، رساله‌ها و مقالات فراوانی پیرامون آن در ابعاد فقهی، حقوقی، جامعه‌شناختی و غیر آن نوشته شده و صاحب‌نظران دیدگاه‌های مختلفی را پیرامون آن مطرح نموده‌اند. دولت‌ها نیز سیاست‌های گوناگون بلکه متعارضی را درباره آن اعمال می‌کنند. در حالی که در برخی کشورها مانند فرانسه بر اساس اصل لائیسیته، داشتن حجاب در ادارات، مدارس و دانشگاه‌های دولتی ممنوع است، در جمهوری اسلامی ایران حجاب در ادارات دولتی و اجتماعات عمومی الزامی و بی‌حجابی جرم محسوب می‌گردد. در این میان، بعضی کشورها از قانونگذاری درباره حجاب خودداری کرده و آن را امری شخصی قلمداد نموده و شهروندان را نسبت به حجاب یا بی‌حجابی مخیّر دانسته‌اند. این نوشتار، رویکردهای حقوقی مختلف پیرامون مسأله حجاب را در سه قسمت منع حجاب، حجاب اختیاری، و حجاب الزامی دسته‌بندی و مبانی هر کدام را بررسی و ارزیابی خواهد کرد.
کلیدواژه‌ها
حجاب
منع حجاب
حجاب اختیاری
حجاب الزامی
فقه و حقوق

موضوعات

  1. ابن‌غضائرى، احمد‌بن‌حسین‌؛ الرجال؛ قم: مؤسسه علمى فرهنگى دارالحدیث، 11422ق.
  2. اشتهاردی، علی‌پناه؛ مجموعه فتاوای ابن‌جنید؛ قم: نشر اسلامی، 1416ق.
  3. انصاری دزفولى، مرتضى؛ رسائل فقهیة؛ قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارىŠ، 1414ق.
  4. ایازی، سیدمحمدعلی؛ «نقد و بررسى ادله فقهى الزام حکومتى حجاب»، پژوهشی در فقه؛ ش51ـ52، بهار 1386، ص187ـ233.
  5. ایازی، سیدمحمدعلی؛ پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران (https://www.jamaran.news)، 26/6/1400.
  6. بحرالعلوم‌، محمدمهدی‌‌بن‌مرتضی؛ الفوائدالرجالیة؛ قم: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت†، [بی‌تا].
  7. بحرانی، یوسف‌بن‌احمد؛، الحدائق‌الناظرة؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین‏، 1405ق.
  8. بهبهانی، وحید؛ تعلیقه علی منهج‌المقال؛ بیروت: مکتبة اهل‌البیت†، [بی‌تا].
  9. پایگاه اطلاع‌رسانی مقام معظم رهبری (khamenei.ir)؛ خانم بدحجاب؛ 29/6/1400.
  10. ترکاشوند، امیرحسین؛ حجاب شرعی در عصر پیامبر؛ نشر مجازی، 1389.
  11. تمیمی آمدی، عبدالواحدبن‌محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ قم: دارالکتاب الإسلامی، 1410ق.
  12. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ چ6، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1372.
  13. جعفریان، رسول؛ رسائل حجابیه؛ چ2، قم: دلیل ما، 1428ق.
  14. حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ قم: مؤسسة آل‌البیت‰، 1409ق.
  15. حکمت‌نیا، محمود؛ حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390.
  16. حلّی (علامه حلّى)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1420ق.
  17. حلّی (علامه حلّى)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تذکرةالفقهاء؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  18. حلّی (علامه حلّى)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مختلف‌الشیعة؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامى، 1415ق.
  19. حلّی (محقق حلّی)، جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان‏، 1408ق.
  20. خبر آنلاین، خبرگزاری تحلیلی ایران (ir)؛ حکم قضایی برای خانم دکتری که روی خودروی پلیس کشف حجاب کرد؛ 4/7/1398.
  21. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ قم: دارالعلم، [بی‌تا].
  22. خمینى، سیدروح‌الله؛ استفتائات؛ چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1422ق.
  23. خویی، سیدابوالقاسم؛ معجم ‏رجال‌‏الحدیث؛ قم: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت†، [بی‌تا].
  24. خویی، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الإمام الخوئی؛ قم: مؤسسه احیاء آثار خویی، 1418ق.
  25. رفیع‌پور، فرامرز؛ آنومی یا آشفتگی اجتماعی؛ تهران: انتشارات سروش، 1378.
  26. ساروخانی، باقر؛ درآمدی بر دایرةالمعارف علوم اجتماعی؛ چ3، تهران: انتشارات کیهان، 1370.
  27. ستوده، هدایت‌الله؛ آسیب‌شناسی اجتماعی؛ چ21، تهران: انتشارات آوای نو، 1384.
  28. شهیدی، سیدمرتضی، نبی دهقان و امین بدیع‌صنایع؛ «ارتباط مسئولیت انتظامی با مسئولیت کیفری و مدنی»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی قضایی؛ ش83، تابستان 1397، ص129ـ156.
  29. صدوق، علی‌بن‌بابویه؛ علل‌الشرائع؛ نجف: مکتبة الحیدریه، [بی‌تا].
  30. صدوق، علی‌بن‌بابویه؛ عیون أخبارالرضا†؛ تهران: جهان، 1378.
  31. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ الإستبصار فیما إختلف من الأخبار؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1390.
  32. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  33. طوسی، محمدبن‌حسن؛ رجال؛ قم: نشر اسلامی، [بی‌تا].
  34. طوسى، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه الإمامیة؛ تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریه، 1387.
  35. غلامی، علی؛ مسئله حجاب در غرب؛ چ2، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق†، 1393.
  36. فاضل لنکرانی، محمد؛ اصول فقه شیعه؛ قم: مرکز فقهى ائمه اطهار†، 1381.
  37. فلاح تفتی، فاطمه؛ حاکمیت؛ حجاب و عفاف؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1397.
  38. قابل، احمد؛ احکام بانون در شریعت محمدی؛ نشر مجازی، 1392.
  39. کدیور، محسن؛ حجاب اجباری فاقد دلیل معتبر شرعی (com)، 26/6/1400.
  40. کدیور، محسن؛ حجاب حدّ شرعی، حدّ قانونی (com)؛ 26/6/1400.
  41. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1365.
  42. محقق داماد، سیدمصطفى؛ قواعد فقه؛ چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، 1406ق.
  43. مرکز پژوهش‌های اجتماعی ـ فرهنگی مجلس؛ عوامل مؤثر بر اجرایی‌شدن سیاست‌های حجاب و پیامدهای آن؛ نشر مجازی، 1397.
  44. مکارم شیرازى، ناصر؛ تعزیر و گستره آن؛ قم: انتشارات مدرسة الإمام علی‌بن‌ابی‌طالب†، 1425ق.
  45. موسوی گلپایگانى، سیدمحمدرضا؛ الدرّالمنضود فی أحکام الحدود؛ قم: دارالقرآن الکریم، 1412ق.
  46. موسوى عاملى، محمدبن‌على؛ مدارک‌الأحکام فی شرح عبادات شرائع‌الإسلام؛ بیروت: مؤسسه آل‌البیت‰، 1411ق.
  47. مهدوی‌زادگان، داود؛ حکومت اسلامی و حکم حجاب؛ قم: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1390.
  48. نجاشی، احمد‌بن‌علی؛ فهرست‌ أسماء مصنفی‌‌الشیعة‌ المشتهر برجال‌ النجاشی؛ تحقیق‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی؛ قم: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت†، [بی‌تا].
  49. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  50. نوری، میرزاحسین؛ خاتمة المستدرک؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰ لإحیاء التراث، 1415ق.
  51. هاشمی، سیدحسین؛ «نقدی بر مادّه ۶۳۸ق.م.ا. در جرم‌انگاری بدحجابی»، فصلنامه کتاب زنان؛ ش۳۷، پاییز 1386، ص133ـ160.