حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

اخلاق حسنه وثبت اختراعات مربوط به سلول‌های بنیادی رویانی در فقه و نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی زاهدی 1
سهراب سلامت 2
شریف مرادی 3
1 دانشیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علامه
3 استادیار مرکز تحقیقات علوم سلولی، پژوهشکده فناوری و زیست‌شناسی سلول‌های بنیادی رویان، جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
چکیده
اتخاذ رویکرد مناسب حقوقی در حمایت از تحقیقات سلولهای بنیادی تأثیر قابل توجه بر جلب سرمایه و تولید نوآوری در این حوزه دارد. بر فرض این که سلول های بنیادی و نوآوری های این حوزه از موضوعات قابل ثبت در نظام ثبت اختراع باشند و با فرض وجود شرایط ثبت اختراع، این مسئله باید مورد بررسی قرار گیرد که آیا چنین اختراعاتی مصداق استثنای اخلاق حسنه و نظم عمومی هستند یا خیر. پاسخ به این سؤال با توجه به ادله فقهی و مقرره های قانونی منوط به این است که آیا سلول لقاح یافته می تواند مصداق جنین یا آغاز شخصیت انسانی تلقی شود یا خیر. این مقاله با بررسی رویکرد فقهی و مقررات قانونی و واکاوی مفهوم اخلاق به این نتیجه دست می‌یابد که چون در ادله فقهی استقرار در رحم شرط فعلیت احکام است رویان آزمایشگاهی موضوع ادله منع کننده قرار نمی‌گیرد. b b b b b b
کلیدواژه‌ها
سلولهای بنیادی
ادله فقهی
ثبت اختراع
اخلاق حسنه

موضوعات

  1. اسلامی، سید حسن؛ زوایاى پیدا و پنهان شبیه سازى در گفت وگو با اندیشوران حوزه؛ مجله فقه، ش47، بهار 1385.
  2. اکرمی، روح الله ؛ تأملی بر شرایط فقهی و حقوقی ثبوت قصاص در اسقاط جنین؛ فصلنامه حقوق پزشکی، ش32، تابستان 1394.
  3. حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه؛ ج29، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
  4. حسینی خامنه‌ای، سید علی الف؛ اجوبه الاستفتائات؛ بی‌تا، به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  5. حسینی خامنه‌ای، سید علی ب؛ مسائل پزشکی؛ بی‌تا، به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  6. حسینی خامنه‌ای، سید علی ج؛ مسائل پزشکی، احکام آموزش پزشکی؛ س19، 30 و37، به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  7. حسینی خامنه‌ای، سید علی د؛ تشریح میت و پیوند اعضا؛ س1281، به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  8. حسینی خامنه‌ای، سید علی هـ؛ اجوبه الاستفتائات؛ به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  9. دستاوردها و جایگاه علم سلول ‌های بنیادی در ایران؛ اکادمی سلول های بنیادی؛ بی‌تا، به آدرس: < دسترسی در آبان 1399.
  10. سند، محمد؛ زوایاى پیدا و پنهان شبیه سازى در گفت وگو با اندیشوران حوزه؛ مجله فقه، ش47، بهار 1385.
  11. سیستانی، سید علی؛ پرسش و پاسخ لقاح مصنوعی؛ پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی، به آدرس: دسترسی در آبان 1399.
  12. شـهیدی، مهدی؛ وضعیت حقوقی کودک آزمایشگاهی، روش‌های نوین تولید مثل انسانی از دیدگاه فقه و حقوق؛ تهران: انتشارات سمت، ١٣٨٠.
  13. شـهیدی، مهدی؛ وضعیت حقوقی کودک آزمایشگاهی، روش‌های نوین تولید مثل انسانی از دیدگاه فقه و حقوق؛ تهران: انتشارات سمت، ١٣٨٠.
  14. طوسی، محمد بن حسن؛ تهذیب الاحکام؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1364.
  15. غالمی باغ طاوسی، سحر و محمدرضا پروین؛ «بررسی تطبیقی رهیافتهای حقوقی ثبت اختراع سلولهای بنیادی انسانی با تأکید بر رویههای قضایی اروپا و ایاالت متحده»؛ فصلنامه حقوق پزشکی، ش53، تابستان 1399.
  16. فاضل لنکرانی، محمدجواد؛ زوایاى پیدا و پنهان شبیه سازى در گفت وگو با اندیشوران حوزه؛ مجله فقه، ش47، بهار 1385.
  17. فلاح‌نژاد، فاطمه؛ بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه؛ پژوهش‌نامه زنان، سال چهارم، ش2، پاییز و زمستان 1392.
  18. قائنی، محمد؛ المبسوط مسائل طبیه؛ ج1، قم: مرکزفقهی ائمه اطهار، 1430ق.
  19. قمی، علی بن ابراهیم؛ تفسیر قمی؛ ج2، قم: دارالکتاب، 1404ق.
  20. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها؛ ج1، تهران: انتشارات سمت، 1392.
  21. کلینی؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج7، 1407ق.
  22. گودرزی، فرامرز و مهرزاد کیانی؛ پزشکی قانونی؛ ج1، تهران: انتشارات انیشتن، 1368.
  23. مؤمن قمی، محمد؛ شبیه‌سازی؛ کاوشی نو در فقه اسلامی، ش11، 1384.
  24. Farajkhoda, Tahmineh; An overview on ethical considerations in stem cell research in Iran and ethical recommendations: A review; Int J Reprod BioMed Vol. 15. No. 2. February 2017, 67-74.
  25. ISSCR, ISSCR Guidelines for Stem Cell Research and Clinical Translation, ISSCR Website, Version 1.0, May 2021.
  26. Rob Stein, Controversial New Guidelines Would Allow Experiments On More Mature Human Embryos, NPR, May 26, 2021, at accessed June 2021.