حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

پیامد های حقوقی جرم انگاری فراگیر در نظام قضایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نوراله قدرتی 1
سیدمحمود میرخلیلی 2
محمد علی حاجی ده آبادی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
استفاده از یک عنوان فراگیر موجب تعیین وصف مجرمانه ی جدید برای برخی از عناوین مجرمانه سابق می‌گردد. این امر موجب می‌شود بخش عظیمی از جرائم دارای چند عنوان مجرمانه باشند و تعدد معنوی جرم در یک ساختار غیر منطقی و غیر قابل قبول شکل گیرد، با این وصف جرم‌انگاری عناوین فراگیر که مجموعه‌ای از رفتارها را در بر می‌گیرد که چالش‌های متعدد حقوقی از قبیل نقض اصل قانونی بودن جرم و مجازات و سپردن جرم‌انگاری به مقامات قضایی، ایجاد عنوان ثانویه در بسیاری از جرائم و تعدد معنوی گسترده جرایم، تشویش وسردرگمی قضات و افراد جامعه و بسیاری از آثار منفی دیگر را به همراه خواهد داشت. عدم شفافیت قانون و دادن اختیار جرم‌انگاری و تعیین رفتارهای مجرمانه به مقامات قضایی علاوه بر تضییع حقوق افراد و نقض قاعده‌ی قبح عقاب بلا بیان، موجب می‌شود احترام و جایگاهی که برای قوانین در جامعه وجود دارد مخدوش گردد. جرم‌انگاری حداکثری و تورم کیفری از دیگر پیامدهایی است که جرایم فراگیر با خود به همراه دارند. عناوینی مانند رفتار مخل نظم، رفتار منافی عفت عمومی، افساد فی‌الارض با دامنه گسترده‌ی مصادیق، رفتارخلاف شئون صنفی مانند روحانیت و امثال آن از نمونه های این نوع جرم‌‌انگاری در قوانین کیفری ایران است. از این رو در این پژوهش تلاش شده است، ضمن بیان مصادیق جرایم فراگیر در قوانین ایران، جلوه‌ها و پیامدهای آن به روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قرار گیرد تا ضمن فراهم شدن بستر مناسب برای تحقیقات کامل تر، نظر مقنن و خبرگان را به کاستی‌های قانون در این مورد معطوف نماید.
کلیدواژه‌ها
جرم‌انگاری فراگیر
جرایم عام
تعدد معنوی
تورم کیفری
نظام قضایی ایران

موضوعات

  1. آخوندی، محمود؛ «اثبات جرایم منافی عفت از نگاهی دیگر»، مطالعات راهبردی زنان؛ ش22، زمستان 1382، ص107ـ129.
  2. آشوری، محمد؛ آیین دادرسی کیفری؛ تهران: انتشارات سمت، 1375.
  3. آقایی‌نیا، حسین؛ «با تفسیر رایج از قسمت اخیر مادّه 2 قانون تشدید به کجا می‌رویم؟»، فصلنامه علمی آراء، ش4، بهار 1396، ص4ـ24.
  4. احمدی، احمد؛ «مدت معقول در پیشگیری از بزهدیدگی مکرر»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم؛ ش15، تابستان 1389، ص59ـ80.
  5. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی؛ ج1، چ38، تهران: نشر میزان، 1394.
  6. گاستون، استفانی؛ حقوق جزای عمومی: جرم و مجرم؛ ج1، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطباییŠ، 1383.
  7. باقرزادگان، امیر و محمد میرزایی؛ «اهداف و قلمرو جرم‌انگاری تحصیل مال ازطریق نامشروع»، نشریه کارآگاه؛ ش23، تابستان 1392، ص78ـ96.
  8. باهری، محمد؛ نگرشی بر حقوق جزای عمومی؛ چ4، تهران: نشر مجد، 1394.
  9. بکاریا، سزار؛ رساله جرایم و مجازات‌ها؛ ترجمه محمدعلی اردبیلی؛ تهران: نشر میزان، 1397.
  10. جوانمرد، بهروز؛ «رویّه‌‏های قضایی و نظریه‌های مشورتی پیرامون جرم رابطه نامشروع»، دوفصلنامه رویّه قضایی (حقوق کیفری)؛ ش1، بهار و تابستان 1395، ص37ـ43.
  11. جویباری، رجب گلدوست؛ جستارهای حقوق کیفری؛ تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
  12. حاجی‌ده‌آبادی، احمد و احسان سلیمی؛ «اصول جرم‌انگاری در فضای سایبر»، فصلنامه مجلس و راهبرد؛ ش80، زمستان 1393، ص61ـ88.
  13. حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ «مجازات عمل حرام و تعارض آن با قانون‌مداری در قانون اساسی ایران»، نشریه حقوق اساسی؛ ش3، زمستان 1383، ص8ـ24.
  14. حلّی (محقق حلّی)، جعفربن‌حسن؛ المختصرالنافع؛ تهران: مؤسسة البعثة، 1410ق.
  15. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ ج2، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1392.
  16. درویشی هویدا، یوسف؛ «عدالتی متفاوت بر مبنای قانونی نارسا، تفسیرها و آرای متناقض قضایی»، فصلنامه دانش حقوق؛ ش2، زمستان 1394، ص43ـ56.
  17. دورکیم، امیل؛ تقسیم کار اجتماعى؛ ترجمه باقر برهام؛ تهران: انتشارات مرکزی، 1398.
  18. رحیمی‌نژاد، اسمعیل؛ کرامت انسانی در حقوق کیفری؛ تهران: نشر میزان، 1387.
  19. رهبرپور، محمدرضا و حسین نورمحمدی؛ «چالش‌های حقوقی ـ قضایی جرم إفساد فی‌الإرض در قانون مجازات اسلامی 1392»، پژوهش حقوق کیفری؛ ش22، بهار 1397، ص205ـ232.
  20. زینالی، توحید؛ اخلال در نظم عمومی؛ تهران: چراغ دانش، 1397.
  21. شمس ناتری، محمدابراهیم و فرهاد صادقی؛«چالش‌های مربوط به تعدد عنوانی جرم در جرایم تعزیری»، فصلنامه پژوهش‌حقوق کیفری؛ ش26، بهار 1398، ص250ـ227.
  22. صانعی، پرویز؛ حقوق جزای عمومی؛ چ38، تهران: انتشارات طرح نو، ۱۳۸۸.
  23. طالع‌زاری، علی و سیدحسن شاه‌چراغ؛ پدیده مجرمانه و مبانی نظری جرم‌انگاری؛ تهران: مرکز همایش‌های توسعه ایران،1394.
  24. طوسی، محمدبن‌حسن؛ المبسوط؛ ج8، تهران: المکتبة المرتضویه، 1387.
  25. علی‌آبادی، عبدالحسین؛ حقوق جنایی؛ ج2، تهران: انتشارات فردوس، 1385.
  26. غلاملو، جمشید؛ «تحلیل عوامل بی‌عدالتی کیفری در جرایم مواد مخدر»، مجله حقوق دادگستری، ش103، پاییز 1397، ص151ـ174.
  27. غلامی، حسین؛ «اصل حداقل‌بودن حقوق جزا»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری؛ ش۲، زمستان 1391، ص41ـ65.
  28. قماشی، سعید؛ «کرامت انسانی مانع گسترش جرم‌انگاری»، فصلنامه پژوهش کیفری حقوق؛ ش1، پاییز 1391، ص137ـ158.
  29. قوام، عبدالعلی؛ «بی‌اعتمادی و نظام سیاسی»، فصلنامه جامعه سالم؛ ش6، 1371.
  30. کلمن، جیمز؛ بنیاد‌های نظریه اجتماعی؛ تهران: نشر نی کهن، 1377.
  31. کلینی، محمد؛ کافی؛ ج2، چ2، بیروت: دارالحدیث،1430ق.
  32. گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ الدرّالمنضود فی أحکام‌الحدود؛ ج2، قم: دارالقرآن‌الکریم، 1412ق.
  33. معظمی، شهلا و همکاران؛ «معیارهای جرم‌انگاری»، فصلنامه قضاوت؛ ش89، بهار1396، ص179ـ194.
  34. مؤذن‌زادگان، حسنعلی؛ «اصل شفافیت قانون»، مجله دیدگاه‌های حقوقی قضایی؛ ش81، بهار 1397، ص193ـ220.
  35. میرخلیلی، سیدمحمود وحسین‌محمد کوره‌پز؛ «نیمرخ‌سازی جنایی: تکنیکی نوین در شناسایی بزهکاران سریالی»، مطالعات حقوق ـ کیفری و جرم‌شناسی؛ ش2 و 3، بهار و تابستان 1394، ص91ـ113.
  36. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ دانشنامه جرم‌شناسی؛ تهران: گنج دانش، 1390.
  37. نجفی توانا، علی؛ «جرم‌انگاری در نظام کیفری ایران»، فصلنامه مطالعات فقه وحقوق اسلامی؛ ش8، تابستان 1392، ص149ـ170.
  38. وحدانی، امیریوسف؛ اصل شفافیت در حقوق کیفری ماهوی ایران؛ تهران: انتشارات بهرامی، 1396.
  39. هوساک، داگلاس؛ جرم‌انگاری افراطی؛ ترجمه محمدتقی نوری؛ تهران: انتشارات مجد،۱۳۹۰.
  40. یوسفی، ابوالفضل؛ «نقد یک رأی صادره در موضوع ارتکاب بزه رابطه نامشروع ازطریق پیامک»، فصلنامه رأی؛ ش9، زمستان 1393، ص105ـ110.
حقوق اسلامی
دوره 20، شماره 78
پاییز 1402
صفحه 7-34