حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

تعدیل قضایی قراردادهای پیمان به‌مثابه مقتضای اطلاق عقد اجاره اشخاص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
شیما وفادارنیا 1
علیرضا فصیحی زاده 2
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی دانشگاه اصفهان
2 گروه حقوق. دانشکده علوم اداری و اقتصاد. دانشگاه اصفهان. اصفهان. ایران
چکیده
اثرات عدم ثبات روز افزون نظام اقتصادی بر طرفین قراردادها به‌ ویژه قراردادهای پیمان، همواره بحث‌های پیرامون تعدیل قرارداد را زنده نگه داشته است. حقوقدانان تلاش کرده‌اند با ارائه‌ نظریات مختلف از جمله نظریه‌ غبن حادث و یا نظریه‌ حاکمیت قاعده لاضرر، به توجیه تعدیل قضایی قرارداد بپردازند، اما اختلاف ‌نظرهای موجود بر سر مبانی این نظریات و سنگینی بار مخالفت با مبانی فقهی و حقوقی برای قضات، باعث دوری نظام قضایی از پذیرش تعدیل گشته است. سؤال آن است که چگونه می‌توان از طریق تعیین نوع و عنوان عقد، بدون مخالفت با مبانی حقوقی، راهی برای تعدیل قرارداد پیمان برای قضات گشود؟ از نتایج این تحقیق آن است که با توجه به شمول قلمرو پیمان نسبت به بسیاری از قراردادها، می‌توان با تعیین نوع این عقد و پذیرش اجاره اشخاص به‌ عنوان ماهیت آن، تعدیل را به ‌مثابه مقتضای اطلاق عقد پذیرفت و بنابراین قدمی در راستای حل اختلافات در پذیرش تعدیل پیمان برداشت.
کلیدواژه‌ها
تعدیل قضایی
ماهیت پیمان
عقد اجاره
مقتضای اطلاق عقد

موضوعات

  1. آیتی، سیدمحمدرضا و علی آل‌بویه؛ «بررسی فقهی قرارداد استصناع در بازار بورس»، فصلنامه پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی؛ ش5، بهار و تابستان 1389، ص9ـ34.
  2. اصفهانی، ابوالحسن؛ وسیلةالنجاة؛ ج2، قم: مهر استوار، 1393.
  3. انصاری، مرتضی؛ مکاسب؛ ج1، قم: مجمع‌الفکر الإسلامی، 1420ق.
  4. بشیری، عباس و دیگران؛ شرایط عمومی، خصوصی و مکاتبات پیمان در مقررات و رویّه قضایی؛ تهران: انتشارات جنگل، 1393.
  5. بنایی اسکویی، مجید؛ «تعدیل قرارداد درصورت حدوث تعذر مالی»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی؛ ش1، تابستان 1392، ص41ـ61.
  6. حسین‌آبادی، امیر؛ «تعادل اقتصادی در قراردادها (تعدیل قضایی)»، فصلنامه تحقیقات حقوقی؛ ش21ـ22، زمستان 1377، ص121ـ154.
  7. حمید پوررازیان، رسول و محمد نوری؛ بررسی ماهیت قراردادهای پیمان و پیمانکاری EPC؛ تهران: انتشارات جنگل، 1397.
  8. خطیب، عبدالله، حمیدرضا فلاح و علی تولایی؛ «مبانی فقهی و حقوقی نظریه تعدیل قضایی قراردادها در نظام حقوقی ایران و مصر»، فصلنامه پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش۱، بهار و تابستان 1397، ص133ـ154.
  9. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1376.
  10. خمینی، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع؛ ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1421ق.
  11. خوانساری، محسن؛ «اثر اضطرار در فسخ و تعدیل قرارداد»، مجله پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، ش5، بهار و تابستان 1395، ص29ـ48.
  12. خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی تکملةالمنهاج؛ ج42، قم: انتشارات مؤسسه امام خوئیŠ، 1422ق.
  13. خوئینی، غفور، عطیه شمس‌الهی و سهیل ذوالفقاری؛ «تعدیل قضایی قرارداد در اثر کاهش ارزش پول»؛ نشریه پژوهش حقوق خصوصی؛ ش2، پاییز 1392، ص111ـ140.
  14. داراب‌پور، مهراب و محمدرضا داراب‌پور؛ حقوق و مسئولیت‌های فراقراردادی مهندسان؛ ج2، تهران: انتشارات جنگل، 1394.
  15. رحیمی، حبیب‌الله و سعیده علیزاده؛ «ماهیت و مبنای تعدیل در حقوق ایران و فیدیک»، نشریه پژوهش حقوق خصوصی؛ ش21، زمستان 1396، ص147ـ157.
  16. رشید، عبدالکریم احمد؛ الشامل فی معاملات و عملیات المصارف‌الإسلامیة؛ اردن: دارالنفائس، 2007م.
  17. شفایی، محمدرضا؛ بررسی تطبیقی نظریه تغییر اوضاع و احوال در قراردادها؛ تهران: انتشارات ققنوس، 1376.
  18. شهیدی، مهدی؛ آثار قراردادها و تعهدات؛ تهران: انتشارات مجد، 1382.
  19. صادقی، محسن و حبیب گودرزی؛ «بررسی قراردادهای بین‌المللی طراحی، تهیه تجهیزات و ساخت با نگاهی به جایگاه آن در نظام حقوقی ایران»، فصلنامه تحقیقات حقوق؛ ش2، بهار 1386، ص173ـ189.
  20. صادقی، محمد؛ قرارداد سفارش ساخت در فقه و حقوق ایران؛ تهران: انتشارات خرسندی، 1393.
  21. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ حقوق اداری؛ تهران: انشارات سمت، 1384.
  22. طوسی، محمدبن‌حسن؛ المبسوط؛ تهران: المطبعة الحیدریه، 1387.
  23. عبدالملکی، قاسم؛ تعدیل قرارداد ـ مطالعه تطبیقی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران: دانشکده حقوق دانشگاه تهران، 1379.
  24. عمید زنجانی، عباسعلی؛ آیات‌الأحکام؛ تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات علوم انسانی، 1382.
  25. فاضل موحدی لنکرانی، محمد؛ تفصیل‌الشریعة؛ قم: مرکز فقه الأئمةالأطهار‰، 1381.
  26. قنواتی، جلیل؛ «اصل آزادی قراردادی: قراردادها و شروط غیرعادلانه»، فصلنامهمطالعات اسلامی: فقه و حقوق؛ ش85، پاییز و زمستان 1389، ص135ـ157.
  27. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج3، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری شرکت بهمن برنا، 1380.
  28. کلینی، محمد؛ الکافی؛ ج۱۰، قم: دارالحدیث، 1387.
  29. لاجوردی، سیدعرفان و علی حیدری؛ قراردادهای صنعتی؛ تهران: نشر میزان، 1392.
  30. مرادی، خدیجه؛ «تحلیل مبانی تعدیل قضایی قرارداد در حقوق ایران و فقه امامیه»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی؛ ش2، پاییز و زمستان 1392، ص321ـ344.
  31. مقدری امیری، عباس و حکمت‌الله عسگری؛ «تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی؛ ش41، پاییز 1394، ص145ـ162.
  32. میرشکاری، محمد و عباس تقوایی؛ «تحلیل قاعده اقدام در فقه و حقوق مدنی ایران»، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی؛ ش2، تابستان 1396، ص1ـ16.
  33. میرهادی تفرشی، غزاله و عزت‌الله عراقی؛ «تعدیل در قراردادهای پیمانکاری»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری؛ ش31، بهار 1396، ص177ـ198.
  34. میلانی‌زاده، علیرضا و لیلا دادگری؛ قراردادهای طرح و ساخت؛ مشهد: مهر آفاق، 1393.
  35. نجفی، محمدحسن بن باقر؛ جواهرالکلام؛ ج14، قم: دائرةالمعارف فقه اسلامی، 1421ق.
  36. نشوی، ناصر ابراهیم؛ أحکام عقدالإستصناع فی‌الفقه الإسلامی؛ قاهره: دارالفکر الجامعی، 2005م.
  37. نظرپور، محمدتقی؛ «استقلال یا عدم استقلال عقد استصناع»؛ فصلنامه فقه اهل بیت‰؛ ش66ـ67، تابستان و پاییز 1390، ص121ـ168.
  38. والی‌زاده، سودابه، داریوش والی‌زاده و علی پروری؛ «بررسی حقوقی قراردادهای BOT و EPC در پروژه‌های راه‌سازی»، فصلنامه علمی تخصصی مهندسی و مدیریت ساخت؛ ش7، پاییز 1396، ص17ـ28.
  39. هاشمی شاهرودی، محمود؛ «استصناع»، فصلنامه فقه اهل بیت‰؛ ش19ـ20، پاییز و زمستان 1378، ص3ـ24.
  40. هاشمی شاهرودی، محمود؛ کتاب الإجارة؛ ج1، قم: مؤسسة الفقه والمعارف أهل‌البیت‰، 1423ق.