حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

بررسی شرط ارتجالی بودن توهین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
وحید نکونام
استادیار گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت معصومه قم
چکیده
چکیده

جرایم علیه حیثیت معنوی افراد یکی از موضوعات مهم در عرصه فقه و حقوق است زیرا که انسانها اصولاً در برابر تعدی به حریم معنوی و حیثیت و آبروی خویش حساس می باشند لذا این امر در نظام های حقوقی مختلف توام با حمایت کیفری است. مهم ترین مصداق این دسته رفتارها جرم توهین می باشد که در ماده 608 بخش تعزیرات جرم انگاری شده است.

یکی از موضوعات اساسی در این حوزه تاثیر توهین متقابلی در مسوولیت کیفری می باشد. اهمیت پرداختن به این موضوع آن است که در منابع فقهی به صورت مستقل به این شرط اشاره ای نشده است و تنها برخی فقها تصریحاً و یا تلویحاً در خصوص این قید اظهارنظر نموده اند؛ از سوی دیگر به دلیل کثرت ابتلا در جامعه و تشکیل پرونده های متعدد تعیین تکلیف موضوع مهم تلقی می شود. در این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی ادله موافقان و مخالفان مورد ارزیابی قرار گرفته و بر اساس یافته های پژوهش و به رغم سکوت قانون، ادله فقهایی که قائل به تاثیر قاعده مقابله به مثل در توهین هستند مورد پذیرش واقع گردید و لذا غیرارتجالی بودن جز در موارد معدود از عوامل موجهه تلقی می شود.



کلید واژه ها: ارتجال، توهین، عوامل موجهه، مقابله به مثل
کلیدواژه‌ها
ارتجال
توهین
عوامل موجهه
مقابله به مثل

موضوعات

  1. ابن‌بابویه، محمد؛ من لایحضره‌الفقیه؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
  2. ابن‌زهره، حمزه؛ غنیةالنزوع؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1417ق.
  3. اردبیلی، احمد؛ زبدةالبیان؛ چ2، تهران: مکتبة الجعفریه، [بی‌تا].
  4. اردبیلی، سیدعبدالکریم؛ فقه الحدود والتعزیرات؛ قم: مؤسسة النشر لجامعةالمفید، 1427ق.
  5. ایروانی، علی؛ حاشیة المکاسب؛ تهران: انتشارات وزارت ارشاد، 1406ق.
  6. باقری، احمد و مجتبی صادقی؛ «قصاص کلامی»، مجله فقه و حقوق اسلامی؛ ش8، بهار و تابستان 1392، ص35ـ56.
  7. پاد، ابراهیم؛ حقوق کیفری اختصاصی؛ تهران: انتشارات رهام، 1381.
  8. ثقفی تهرانی، محمد؛ تفسیر روان جاوید؛ چ3، تهران: انتشارات برهان، 1398ق.
  9. جزیری، عبدالرحمن؛ الفقه علی‌المذاهب الأربعة؛ چ2، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1424ق.
  10. حائری طباطبایی، سیدعلی؛ ریاض‌المسائل؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1418ق.
  11. حرّ عاملی، محمد؛ وسائل‌الشیعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1419ق.
  12. حسینی جرجانی، ابوالفتوح؛ آیات‌الأحکام؛ تهران: انتشارات نوید، 1404ق.
  13. حسینی شیرازی، سیدمحمد؛ إیصال‌الطالب؛ تهران: منشورات اعلمی، [بی‌تا].
  14. حسینی شیرازی، سیدمحمد؛ من فقه‌الزهراء؛ قم: نشر رشید، 1428ق.
  15. حسینی همدانی، سیدمحمدحسین؛ أنوار درخشان؛ تهران: کتابفروشی لطفی، 1404ق.
  16. حلّی (علامه حلّی)، حسن؛ تحریرالأحکام؛ مشهد: مؤسسه آل‌البیت‰، [بی‌تا].
  17. حلّی (علامه حلّی)، حسن؛ رجال؛ چ2، نجف: دارالذخائر، 1411ق.
  18. حلّی (محقق حلّی)، نجم‌الدین؛ نکت‌النهایة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1412ق.
  19. خمینی، سیدروح‌الله؛ المکاسب المحرمة؛ قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1415ق.
  20. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ قم: مؤسسه دارالعلم، [بی‌تا].
  21. خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی تکملةالمنهاج؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1403ق.
  22. خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الفقاهة؛ قم: نشر داوری، 1377.
  23. خویی، سیدابوالقاسم؛ معجم رجال‌الحدیث؛ بیروت: مرکز نشر الثقافة الإسلامیة فی‌العالم، 1390ق.
  24. رازی، ابوالفتوح؛ روض‌الجنان و روح‌الجنان؛ مشهد: آستان قدس رضوی، 1408ق.
  25. رهامی، محسن؛ جزوه حقوق جزای اختصاصی 1؛ قم: مجتمع آموزش عالی قم، 1379.
  26. زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی ـ‌ تعزیرات؛ تهران: انتشارات ققنوس، 1382.
  27. سبزواری نجفی، محمد؛ إرشادالأذهان إلی تفسیرالقرآن؛ بیروت: دارالتعاریف للمطبوعات، 1419ق.
  28. سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذب‌الأحکام؛ چ4، قم: مؤسسة المنار، 1413ق.
  29. شریف لاهیجی، محمد؛ تفسیر شریف لاهیجی؛ تهران: دفتر نشر داد، 1373.
  30. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ عمدةالمطالب؛ قم: کتابفروشی محلاتی، 1413ق.
  31. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ چ5، قم: دفتر انتشارت اسلامی، 1417ق.
  32. طبرسی، فضل‌بن‌حسن؛ تفسیر جوامع‌الجامع؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
  33. طبرسی، فضل‌بن‌حسن؛ مجمع‌البیان؛ چ3، تهران: انتشارات ناصرخسرو، [بی‌تا].
  34. طبری، محمد؛ جامع‌البیان؛ بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
  35. طوسی، محمد؛ الإستبصار؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1390.
  36. طوسی، محمد؛ التبیان فی تفسیرالقرآن؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  37. طوسی، محمد؛ تهذیب‌الأحکام؛ چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  38. عروسی حویزی، عبد علی؛ نورالثقلین؛ چ4، قم: انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.
  39. فاضل لنکرانی، محمد؛ تفصیل‌الشریعة ـ حدود؛ قم: مرکز فقهی ائمه اطهار‰، 1420ق.
  40. فخر رازی، محمد؛ تفسیر الکبیر؛ چ3، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1420ق.
  41. فروزش، روح‌الله؛ مجموعه نظرات مشورتی جزایی؛ تهران: ‌انتشارات خرسندی، 1390.
  42. فضل‌الله، سیدمحمدحسین؛ تفسیر من وحی‌القرآن؛ چ2، بیروت: دارالملاک للطباعة والنشر، 1419ق.
  43. فیض کاشانی، ملامحسن؛ الأصفی فی تفسیرالقرآن؛ چ2، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
  44. فیض کاشانی، ملامحسن؛ تفسیر الصافی؛ تهران: انتشارات الصدر، 1415ق.
  45. قرشی، سیدعلی‌اکبر؛ تفسیر أحسن‌الحدیث؛ چ3، تهران: بنیاد بعثت، 1377.
  46. قرطبی، محمد؛ الجامع لأحکام‌القرآن؛ تهران: انتشارات ناصرخسرو، 1364.
  47. کاشانی، ملافتح‌الله؛ تفسیر منهج‌الصالحین؛ تهران: کتابفروشی محمدحسن علمی، 1336.
  48. کاشف‌الغطاء، محمدحسین؛ وجیزةالأحکام؛ چ2، نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1366ق.
  49. کاظمی فاضل، جواد؛ مسالک‌الأفهام إلی آیات‌الأحکام؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  50. کرمی حویزی، محمد؛ التفسیر لکتاب‌الله المنیر؛ قم: چاپخانه علمیه، 1402ق.
  51. کشاورز، بهمن؛ مجموعه محشای قانون تعزیرات؛ چ3، تهران: گنج دانش، 1378.
  52. کلینی، محمد؛ الکافی؛ چ4، تهران: انتشارات دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  53. گلدوزیان، ایرج؛ محشای قانون مجازات اسلامی؛ تهران: انتشارات مجد، 1382.
  54. گنابادی، سلطان محمد؛ تفسیر بیان‌السعادة فی مقامات‌العبادة؛ چ2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.
  55. مامقانی، محمد؛ غایةالآمال؛ قم: مجمع‌الذخائر الإسلامیه، 1316ق.
  56. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1403ق.
  57. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1374.
  58. میرزای قمی، ابوالقاسم؛ جامع‌الشّتات؛ چ2، تهران: انتشارات کیهان، 1413ق.
  59. میرمحمدصادقی، حسین؛ جرایم علیه اشخاص؛ چ6، تهران: نشر میزان، 1392.
  60. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام؛ چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.