حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

تحولات سببیت و استناد در قانون مجازات اسـلامی 1392

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد حسین کریم زاده شورک 1
احمد حاجی ده آبادی 2
عبدالرضا برزگر 3
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق کیفری و جرم شناسی ، واحد میبد ، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد ، ایران
2 استاد تمام دانشگاه تهران (دانشکدگان فارابی)
3 استادیار گروه حقوق ، واحد میبد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، میبد ، ایران
چکیده
تشخیص اینکه جنایت به کدام یک از رفتارهای مجرمانه مستند است همواره یکی از دشواری‌های دعاوی کیفری بوده است. این دشواری زمانی به یک معضل جدی تبدیل می‌شود که رفتارها به صورت طولی در نتیجه مجرمانه مؤثر هستند. قانونگذار 1392 با دوری از ضوابط عینی و مادی و تفکیک سببیت از استناد با بهره گیری از مفاهیم عرفی در پی تحولات اساسی و بنیادین در قواعد سببیت و استناد بوده است. پذیرش ضمان سهمی، امکان استناد هم زمان جنایت به مباشر و سبب، تأثیر عنصر قصد در استناد جنایت به فعل مجرمانه از جمله تحولات انجام شده در قواعد سببیت است که می‌تواند ناشی از عدول مقنن از رویکرد مادی و فلسفی در مقوله استناد باشد. مقنن 1392 اگر چه با تغییرات یاد شده در پی نزدیک کردن قواعد سببیت به عدل و انصاف بوده است اما در پاره‌ای از امور چون عدم پذیرش ضمان سهمی در اجتماع عرضی اسباب و همچنین تعارض موجود در مواد 527 و 528 نتوانسته نگاهی جامع به این مهم داشته باشد. ما در این پژوهش ضمن بررسی موضوع تفکیک مقوله سببیت از استناد به ارزیابی این تحولات که مبتنی بر نگاه عرفی به موضوع سببیت و استناد است خواهیم پرداخت.
کلیدواژه‌ها
مباشرت
سببیت
استناد
اجتماع طولی
اجتماع عرضی

موضوعات

  1. آقایی‌نیا، حسین؛ جرایم علیه اشخاص (جنایات)؛ چ4، تهران: میزان، 1394.
  2. اردبیلی، احمد‌بن‌محمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان؛ ج13، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.
  3. تبریزی، جواد‌بن‌علی؛ تنقیح مبانی‌الأحکام؛ قم: دارالصدیقة الشهیده، 1428ق.
  4. حاجی‌ده‌آبادی، احمد؛ «استناد و نقش آن در شرکت در جرم»، مجله تحقیقات حقوقی؛ ش53، بهار 1390، ص107ـ146.
  5. حلّی (محقق حلّی)، جعفربن‌حسن؛ المختصرالنافع؛ قم: مؤسسة الفقه‌الشیعة، 1408ق.
  6. خسروی سلیم، محمدمهدی؛ نقش رکن روانی در رابطه سببیت؛ تهران: نشر میزان، 1396.
  7. خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی تکملةالمنهاج؛ ج42، قم: نشر مؤسسه إحیاء آثارالإمام الخویی، 1422ق.
  8. رستمی، هادی و هادی شعبانی؛ «احراز رابطه سببیت در فرض مداخله عوامل گوناگون در جنایات و خسارات مالی با تأکید بر قانون مجازات اسلامی 1392»، پژوهش حقوق کیفری؛ ش15، شهریور 1395، ص143ـ171.
  9. رشتی، میرزاحبیب‌الله؛ کتاب الغصب؛ تهران: انتشارات مدرسه عالی شهید مطهریŠ، 1389.
  10. سبزواری، عبدالأعلی؛ مهذب‌الأحکام؛ ج2، قم: انتشارات المنار، 1413ق.
  11. صادقی، محمدهادی؛ جرایم علیه اشخاص؛ تهران: نشر میزان، 1393.
  12. طاهری‌نسب، یزدالله؛ رابطه علیت در حقوق کیفری ایران و انگلستان؛ تهران: انتشارات دادگستر، 1388.
  13. فاضل هندی، محمد‌بن‌حسن؛ کشف‌اللئام والإبهام عن قواعدالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1416ق.
  14. قیاسی، جلال‌الدین؛ تسبیب در قوانین کیفری؛ تهران: نشر جنگل، 1390.
  15. کاشف‌الغطاء، محمدحسین؛ تحریرالمجلة؛ ج2، قم: مکتبة النجاح، 1359.
  16. مرادی، حسن؛ جرایم علیه اشخاص؛ تهران: نشر میزان، 1396.
  17. مراغی، سیدمیرعبدالفتاح‌بن‌علی؛ العناوین‌الفقهیة؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1418ق.
  18. معین، محمد؛ فرهنگ لغت؛ تهران: نشر زرین، 1386.
  19. منتظری، حسینعلی؛ رساله استفتائات؛ ج2، چ1، تهران: نشر سایه، 1383.
  20. نایینی، محمدحسین؛ المکاسب والبیع؛ تقریر محمد تقی آملی؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
  21. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام؛ ج37، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
  22. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ موسوعة الفقه‌الإسلامی؛ ج9، قم: مؤسسه دائرةالمعارف اسلامی بر مذهب اهل‌بیت‰، 1423ق.