Islamic Law

Islamic Law

Reasonableness Principle in Iranian Contract Law

Document Type : Original Article

Authors
mohammadtaghi rafiei 1
amir bagherian 2
1 faculty of law university of tehran
2 faculty of law
Abstract
Reasonableness is the main principle in contract law,which, according to the characteristics of all kinds of rationality and custom,with the aim of contractual justice and with the guarantee of certain performances,assesses the real and objective conditions of the contract.This principle has wide legal implications in the legal systems of the world and must be observed in the formulation of law,conclusion, execution and interpretation of contracts.In many important international documents including the principles of European contract law and the domestic law of some countries,including the United States,Germany,Italy,it is explicitly recognized as one of the important principles of contract law that protects individuals in contractual relations.The economic efficiency of this principle is such that as a legal standard and tool it helps contractors who are trying to achieve contractual justice in the exercise of their rights,given the available economic and information resources.The effects of this principle are such that the parties,despite the principle of freedom of contract, can not ignore it.In Iranian contract law,Reasonableness as a legal principle has not been considered so far;While its legal grounds and sources,including Article 167,existed;and the use of this principle,especially in the interpretation of the legal rules of the contractual field,can create a fair basis in the qualitative method of legal citation and argument.Some findings indicate the possibility of modification and cancellation of the contract or its terms by appealing to the principle of reasonableness.Ultimately,the goal is to incorporate the principle of reasonableness into the general rules of Iranian contracts to aid the contractual justice process
Keywords
Reasonableness
Contract Law
Wisdom
Rationality
Justice

Subjects

  1. اصغری، سیدمحمد؛ عدالت و عقلانیت در فقه و حقوق؛ چ2، تهران: انتشارات اطلاعات، 1386.
  2. الفت، نعمت‌الله؛ «کاربرد عقل و بنای عقلا در باب ضمانت اجرای نقض قرارداد»؛ سایت نورمگز (پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ـ پرتال جامع علوم انسانی)، 1392، ص106ـ126.
  3. انصاری، مهدی؛ «نظریه نقض کارآمد قرارداد از دیدگاه مکتب تحلیل اقتصادی حقوق»، فصلنامه حقوق؛ ش1، بهار 1390، ص39ـ57.
  4. ایزدیان، پرستو؛ «بررسی اصل معقول‌بودن در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا»، مجله نخبگان علوم مهندسی؛ ج2، ش3، مرداد 1396، ص78ـ88.
  5. بابایی، ایرج؛ «مبانی نظری رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق»، مجله حقوق و سیاست؛ ش23، پاییز و زمستان 1386، ص13ـ60.
  6. بارانی، محمد؛ «آراء و عقاید امانوئل کانت در زمینه حقوق بین‌الملل (فلسفه حقوق بین‌الملل امانوئل کانت)»، فصلنامه علمی مطالعات بین‌المللی پلیس؛ ش5، بهار 1390، ص1ـ20.
  7. باقی، عبدالرضا؛ «حُسن و قبح عقلی یا اعتباری»، پژوهش‌های دینی؛ ش22، بهار و تابستان 1390، ص131ـ164.
  8. حاجی‌پور، مرتضی؛ «وضعیت حقوقی مسئولیت پیش‌قراردادی»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی؛ ش84، زمستان 1397، ص49ـ76.
  9. حکمت‌نیا، محمود، فلسفه حقوق؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
  10. رشاد، علی‌اکبر؛ «گستره کارکرد و کاربرد عقل در تفهم و تحقق دین»، فقه و حقوق؛ ش8، بهار 1385، ص11ـ37.
  11. رضایی راد، عبدالحسین و زهرا بریهی؛ «جایگاه عقل درصورت تقابل با سایر ادله»، سومین کنفرانس علوم انسانی اسلامی؛ اردیبهشت 1397، ص1ـ13.
  12. ری‌شهری، محمد؛ مبانی شناخت؛ چ2، قم: انتشارات دارالحدیث، 1388.
  13. شهابی، مهدی و مژده ابویی؛ «تأثیر مبنای قرارداد بر شرایط اساسی صحت قرارداد»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش1، بهار و تابستان 1395، ص129ـ156.
  14. شهابی، مهدی؛ «قرارداد به‌مثابه قانون طبیعی (عقلی)؛ تأملی در مبنای اعتبار مفاد قرارداد در نظام حقوق قراردادهای ایران و فرانسه»، مطالعات حقوق تطبیقی؛ ش2، پاییز و زمستان 1394، ص601ـ625.
  15. ﺷﻬﺒﺎزی، ﺣﺸﻤﺖ‌اﻟﻪ، اﺑﺮاﻫﯿﻢ تقی‌زاده و ﻣﺮﺗﻀﯽ شهبازی‌نیا؛ «حقوق بشر در حقوق خصوصی»، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﻘﻮق ﺧﺼﻮﺻﯽ؛ ش19، تابستان 1396، ص73ـ96.
  16. شهیدی، مهدی؛ «قرارداد تشکیل بیع»، مجموعه مقالات حقوقی؛ تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1385.
  17. صابری، حسین؛ «فقه و چالش میان تعلیل و تعبد»، نشریه دانشکده الهیات مشهد؛ ش57، پاییز 1382، ص21ـ52.
  18. صدر، محمدباقر؛ المعالم‌الجدیدة للأصول؛ قم: مرکزالأبحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر، 1395.
  19. صفایی، سیدحسین؛ قواعد عمومی قراردادها؛ چ8، تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1389.
  20. عابدی، محمد؛ «تحلیل اقتصادی شرط عدم مسئولیت»، دانشنامه حقوق اقتصادی؛ ش7، بهار و تابستان 1394، ص2ـ21.
  21. علیدوست، ابوالقاسم؛ الف، فقه و عقل؛ چ9، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1397.
  22. علیدوست، ابوالقاسم؛ ب، فقه و عرف؛ چ6، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1397.
  23. عیسائی تفرشی، محمد، خدیجه شیروانی و علیرضا ابین؛ «شروط استثنا در مسئولیت قراردادی (مطالعه تطبیقی در فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق انگلیس)»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی؛ ش4، زمستان 1396، ص109ـ131.
  24. فدوی، سلیمان؛ «نگاهی مختصر به مالکیت زمانی»، ماهنامه کانون؛ ش92، اردیبهشت 1388، ص13ـ30.
  25. ﻓﻠﺴﻔﯽ، ﻫﺪاﯾﺖ‌الله؛ «حق صلح و ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ؛ ﺗﺄﻣﻼﺗﯽ در ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻗﺎﻋﺪه ﺣﻘﻮﻗﯽ، ارزش اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺸﺮﯾﺖ»، ﻣﺠﻠﻪ ﺣﻘﻮﻗﯽ؛ ش26 و 27، پاییز و زمستان 1380، ص5ـ130.
  26. قائمی‌نیا، علیرضا؛ «چیستی عقلانیت»، ذهن؛ ش17، بهار 1383، ص3ـ12.
  27. قدرتی، ایمان؛ بررسی تطبیقی قاعده استاپل و تأسیسات مشابه در فقه و حقوق ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی)؛ قزوین: دانشگاه بین‌المللی امام خمینیŠ، 1386.
  28. قدیری، غالب؛ نقش رویّه‌های عقل‌گرایانه مدرن در منابع فقهی «بنای عقلا و عرف» (رساله دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی)؛ قم: دانشگاه قم، 1395.
  29. قنواتی، جلیل؛ «اصل آزادی قراردادی، قراردادها و شروط غیرعادلانه»، مجله مطالعات اسلامی؛ ش85، پاییز و زمستان 1389، ص135ـ157.
  30. کاتوزیان، ناصر؛ «ستایش قرارداد یا اداره قرارداد»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ ش52، تابستان 1380، ص111ـ135.
  31. کاظم‌پور، سیدجعفر؛ «بررسی تطبیقی حمایت از طرف ضعیف قرارداد در ایتالیا و (دکترین نامعقول‌بودن) در ایالات متحده امریکا»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش71، پاییز 1389، ص139ـ180.
  32. الماسی، نجادعلی؛ واقعیت و حقوق (پژوهش درباره دیالکتیک واقعیت و ارزش)؛ ج1، تهران: انتشارات دانشگاه ملی ایران، 1354.
  33. محقق داماد، سیدمصطفی؛ مباحثی از اصول فقه (دفتر دوم: منابع فقه)؛ ج2، تهران: اندیشه‌های نو در علوم اسلامی، 1362.
  34. مخصوصی، رسول و علیرضا عالی‌پناه؛ «ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻘﺘﻀﺎی اﻃﻼق ﻗﺮارداد ازﺣﯿﺚ زﻣﺎن اﺟﺮا ازﻣﻨﻈﺮﻓﻘﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ، ﺣﻘﻮق اﯾﺮان و ﻣﺼر»، فقه و اصول؛ ش116، بهار 1398، ص159ـ179.
  35. مشایخی، ستار و حمیدرضا آدابی؛ «ﮔﺴﺘﺮه و ویژگیﻫﺎی ﻗﺎﻋﺪه اﺳﺘﺎﭘﻞ در ﺣﻘﻮق ﻋﻤﻮﻣﯽ داخلی»، مجله بین‌المللی پژوهش ملل؛ ش40، فروردین 1398، ص69ـ88.
  36. مطهری، مرتضی؛ اسلام و مقتضیات زمان؛ ج1، تهران: انتشارات صدرا، 1380.
  37. مظاهری کوهانستانی، رسول و عباس نیازی؛ «مطالعه مقارن حکم عقل در شرع و حقوق ایران»، فصلنامه قضاوت؛ ش86، 1395، ص125ـ151.
  38. نگهداری، بهزاد، حمید ضرابی و سیدمجتبی واعظی؛ «محدودیت‌های فرهنگی و حاکمیتی حقوق بشر عقلانی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی؛ ش4، زمستان 1397، ص927ـ949.
  39. Aharon, B; “Constitutional Human Rights and Private Law ,in Human Rights in Private Law”, edited by Daniel Friedmann and Daphne Barak, Portland Oregon: Hart publishing, 2001.
  40. Conly, S; “Against Autonomy”, Cambridge: Cambridge University Press, 2013.
  41. Elliot, C; Frances Quinn, “Contract Law”, Pearson Academic, 7 th ed, London, 2009.
  42. Foley, R.; “Some Different Conceptions of Rationality”, in McMillin (ed), Constraction and Constraint, University of Notre Dame Press, 1988.
  43. Kant, I; “The Metaphysical Elements of Justice”, Translated by John Ladd, Usa: Bobbs-Merrill, 1999.
  44. Perelman, Ch; "Le raisonnable et le de'raisonnable en droit", in Archives de philosophie du droit, tome, 23, "Formes de rationalite' en droit" Parisi, Sirey, 1987.
  45. Roger, B; “Freedom of Contract, Human Rights and Human Dignity, in Human Rights in Private Law”, edited by Daniel Friedmann and Daphne Barak, Portland Oregon: Hart publishing, 2001.
  46. Stenmark, M; “Rationality, in science”, University Chisholm, R. A, Theory of Knowledge, Prentice Hall, 1977.
  47. Waddams, S; “Dimensions of Private law”, Categories and Concepts in Anglo-American Legal Reasoning (England: Cambridge University Press, 2003.