حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

انحلال عقد پایه و تأثیر آن بر عقود وثیقه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جواد پیری 1
محمد باقر پارساپور 2
احمدرضا عظیم نسب راینی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی تهران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس تهران
3 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
در راستای تضمین و تسهیل وصول مطالبات ناشی از روابط قراردادی یا غیر قراردادی، عقودی مورد پذیرش نظام‌های حقوقی قرار گرفته است که از آن‌ها تحت عنوان عقود وثیقه‌ای یاد می‌شود. با توجه به اینکه این دسته از عقود غالباً مبتنی بر یک عقد پایه هستند، از جمله عقود تبعی نیز محسوب می‌شوند. پس از انعقاد عقود مذکور ممکن است عقد پایه بنا به دلایلی منحل شود؛ در این‌صورت بحث خواهد بود که انحلال عقد پایه چه تأثیری بر عقود وثیقه‌ای دارد. در این خصوص میان فقها و حقوق‌دانان اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقد به تبعیت عقود وثیقه‌ای از عقد پایه در مرحله حدوث و بقا بوده و برخی تبعیت را محدود به مرحله حدوث می‌دانند. به نظر می‌رسد نمی‌توان به طور مطلق در این خصوص اظهار نظر کرد. بر این اساس در نوشتار حاضر با تفکیک عقود وثیقه‌ای به دو دسته «انتقالی» و «تضمینی»، تأثیر انحلال عقد پایه بر آن‌ها را به طور مجزا بررسی می‌کنیم تا با توجه به رویکرد قانون‌گذار، دیدگاه صحیح تبیین گردد.
کلیدواژه‌ها
عقد وثیقه‌ای انتقالی
عقد وثیقه‌ای تضمینی
انحلال عقد پایه

موضوعات

  1. احمدی، محمدرضا؛ حقوق تعهدات تبعی؛ چ1، تهران: نشر میزان، 1394.
  2. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی؛ ج2، چ18، تهران: انتشارات اسلامیه، 1376.
  3. باریکلو، علی‌رضا؛ حقوق مدنی (7) عقود معیّن 2: عقود مشارکتی، توثیقی و غیرلازم؛ چ3، تهران: انتشارات مجد، 1394.
  4. باقری، احمد و محمدحسن جوادی؛ «ضمان درک»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی؛ ش1، بهار 1388، ص1ـ40.
  5. بیگدلی، سعید؛ «نقدی بر مادّه 733 قانون مدنی ایران (تأثیر بطلان یا اقاله و انفساخ بیع بر حواله ناشی از آن)»، فصلنامه حقوقی گواه؛ ش45، تابستان و پاییز 1384، ص3ـ 6.
  6. جعفری خسروآبادی، نصراله و پگاه سرمدی؛ «بررسی تأثیر تغییر تعهدات اصلی بر عقود تبعی»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی؛ ش33، پاییز 1392، ص55ـ78.
  7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ چ21، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1388.
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ عقد حواله؛ چ3، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1390.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ محشی قانون مدنی (علمی ـ تطبیقی ـ تاریخی)؛ چ5، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1395.
  10. حسینی روحانی قمی، سیدصادق؛ فقه‌الصادق؛ ج20، چ1، قم: دارالکتاب ـ مدرسه امام صادق، 1412ق.
  11. حلّی (علامه حلّى)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر اسدى؛ تذکرةالفقهاء؛ ج14، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1414ق.
  12. سبزوارى، سیدعبدالأعلى‌؛ مهذب‌الأحکام فی بیان الحلال والحرام؛ چ14، ج20، قم: مؤسسة المنار، 1413ق.
  13. صافی گلپایگانی، لطف‌الله؛ هدایةالعباد؛ ج2، قم: دارالقرآن الکریم، 1416ق.
  14. طباطبایی حائری، سیدمحمدمجاهد؛ کتاب المناهل؛ چ1، قم: مؤسسه آل‌البیت، [بی‌تا].
  15. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقى فیما تعم به‌البلوى (المحشی)؛ ج5، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419ق.
  16. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی: عقود اذنی ـ وثیقه‌های دین؛ ج4، چ5، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
  17. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج5، چ2، تهران: شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا، 1376.
  18. کاشانی، محمود؛ حقوق مدنی؛ قراردادهای ویژه؛ چ1، تهران: نشر میزان، 1388.
  19. کاظمی، محمود؛ «اثر انحلال قرارداد منشأ دین بر عقد حواله (گفتاری درباره مادّه 733 قانون مدنی»، فصلنامه مدرس علوم انسانی؛ ش70، زمستان 1389، ص143ـ165.
  20. کرکی، علی‌بن‌حسین عاملی؛ جامع‌المقاصد فی شرح‌القواعد؛ ج5، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1414ق.
  21. مبین، حجت؛ «نظریه تضمین فعل ثالث در ماهیت ضمان عهده»، فصلنامه بلاغ مبین؛ ش16، 1387، ص3ـ26.
  22. مرعشی نجفی، سیدشهاب‌الدین؛ منهاج‌المؤمنین؛ ج2، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1406ق.
  23. موسوی خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی العروةالوثقی؛ تقریر محمدتقی موسوی خویی؛ ج2، قم: منشورات مدرسه دارالعلم ـ لطفی، 1409ق.
  24. موسوی خویی، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الأمام الخوئی؛ تقریر سیدمحمدتقی موسوی خویى؛ ج31، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، 1418ق.
  25. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج26، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
  26. نیکوند، شکرالله؛ حقوق مدنی 7 (ودیعه، وکالت، ضمان، حواله، کفالت و رهن)؛ چ1، تهران: انتشارات مجد، 1392.