حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

غذا به مثابه حقی بنیادین یا کالای راهبردی ؟ (پارادایم های دوگانه در مسأله غذا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد پژوهشگاه فرهنگ واندیشه
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه تهران، پردیس فارابی قم، دانشکده حقوق
چکیده
امروزه از منظر حقوقی، اگرچه غذا به مثابه حقی بشری مورد اذعان اسناد حقوق بین الملل و قوانین داخلی بسیاری از جوامع قرار گرفته است، اما به مانند سایر حق های رفاهی در عمل و نظر همچنان مورد مناقشه می باشند. خصوصاً با تغییر چهره دولت ها و کنار گذاشتن نظریه دولت رفاهی و تمایل دولت ها به تنظیم گری و پرهیز از مداخله مستقیم و تأثیر بلامنازع شرکت های تجاری فراملیتی در تمام ساحات اجتماعی، همچنین بدبینی دولت های در حال توسعه از گفتمان های حق مدار که همواره این دولت ها را به چالش می کشاند و هزاران مورد مشابه باعث ایجاد گفتمان های موازی در کنار گفتمان حق بر غذا شده است. از جمله این گفتمان هایی که دارای عقبه تاریخی است، پارادایم غذا به مثابه کالای راهبری است که غذا را نه به عنوان یک حق بلکه یک کالای دارای ارزش می داند. این رویکرد بازار مدار معتقد است، وظیفه دولت ها، نه تعهد حقوقی به تأمین غذای سالم و کافی است بلکه دولت ها مکلف به ایجاد بسترهای لازم در جهت توسعه اقتصادی جامعه اند که از فواید این توسعه، بهبود وضع امنیت غذایی جامعه خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آبیل، محمود؛ ارتقاء و تضمین حقوق بنیادین بشر در پرتو دکترین امنیت انسانی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ دانشگاه پیام نور، ۱۳۹۰.
  2. ابراهیم‌گل، علیرضا؛ «حق بر غذا: پیش‌شرط تحقق سایر حقوق»، مجله حقوقی بین‌المللی؛ ش۳۹، پاییز و زمستان ۱۳۸۷، ص221ـ243.
  3. انصاری، باقر و شکورا حاجی اورک‌پور؛ «چیستی حق بر غذا در حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی»، فصلنامه اندیشمندان حقوق؛ ش1، پاییز ۱۳۹۱، ص53ـ88.
  4. بادرین، مسعود؛ «حقوق بشر و حقوق اسلام، اسطوره ناهمخوانی»، مجموعه مقالات دومین همایش بین‌المللی حقوق بشر مبانی نظری حقوق بشر؛ قم: دانشگاه مفید، اردیبهشت ۱۳۸۲، ص215ـ236.
  5. بنی‌کمالی، سیده کیانا؛ حق بر تغذیه در نظام بین‌المللی حقوق بشر با تأکید بر نقش بیوتکنولوژی در تحقق آن (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران: دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۳۸۹.
  6. بیل چیتز، دیوید؛ فقر و حقوق اساسی: توجیه و اجرای حقوق اجتماعی ـ اقتصادی؛ ترجمه پرویز قاسمی و آزیتا گل‌زاده؛ تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸.
  7. پورقادری، مونا؛ «غذا به‌عنوان کالا یا حق؟»، شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی وابسته به مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری؛ مندرج در: http://www.css.ir/fa/content/114443؛ تاریخ مراجعه: آبان ۱۳۹۸.
  8. تاجمیر ریاحی، پرتو؛ امکان پیگیری قضایی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بشر در حقوق بین‌الملل (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۳۹۵.
  9. حسنی، ابوالحسن؛ «انسان‌شناسی فقهی»، مجموعه مقالات سومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی؛ ج۶، ۱۳۹۴، ص11ـ44.
  10. حسینی شیرازی، سیدمحمد؛ الفقه والقانون؛ بیروت: مرکز الرسول‌الأعظمˆ، ۱۴۱۹ق.
  11. حکمت‌نیا، محمود؛ آرای عمومی (مبانی، اعتبار و قلمرو)؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۹.
  12. خمینی، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، ۱۳۷۶.
  13. دیوب، اس.سی.؛ نوسازی و توسعه؛ ترجمه سیداحمد موثقی؛ تهران: نشر قومس، ۱۳۷۷.
  14. راسخ، محمد؛ «حق یا ارزش حیات؟ نکته‌ای منطقی در باب ادعای حق بر حیات»، مجله تحقیقات حقوقی؛ ش3، پاییز ۱۳۹۶، ص75ـ98.
  15. راسخ، محمد؛ حق و مصلحت؛ تهران: انتشارات طرح نو، ۱۳۸۱.
  16. رحمت‌الهی، حسین؛ تحول قدرت؛ تهران: نشر میزان، ۱۳۸۸.
  17. رضایی‌نژاد، ایرج؛ «تأملی بر مفهوم حق بر توسعه»، دانشنامه حقوق و سیاست؛ ش۱۰، زمستان ۱۳۸۷، ص13ـ34.
  18. ستندیچ، تام؛ خوراک و تاریخ؛ ترجمه محسن مینو خرد؛ تهران: نشر چشمه، ۲۰۰۹م.
  19. شاه ولی، منصور و سمیرا بهروزه؛ «الگوی اسلامی ـ ایرانی امنیت غذایی روستاییان ایران (مورد مطالعه: جنوب استان کرمان)»، فصلنامه اقتصاد و توسعه منطقه‌ای؛ ش۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵، ص122ـ151.
  20. شجاعی، محمدصادق؛ «نظریه نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام و تناظر آن با سلسله مراتب نیازهای مازلو»، دوفصلنامه علمی ـ تخصصی مطالعات اسلام و روان‌شناسی؛ ش1، پاییز و زمستان ۱۳۸۶، ص87ـ116.
  21. شریفی طرازکوهی، حسین و جواد مصطفی‌لو؛ «مبانی هنجاری دکترین امنیت انسانی»، مجله آفاق امنیت؛ ش33، زمستان 1395، ص105ـ142.
  22. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ آزادی‌های عمومی و حقوق بشر؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۲.
  23. طلایی، فرهاد و على رزم‌خواه؛ « تعهدات دولت‌ها در قبال حق بر غذا»، فصلنامه حقوق (دانشکده حقوق و علوم سیاسی)؛ ش۲، تابستان ۱۳۹۲، ص119ـ134.
  24. عبادی، فرزانه؛ جایگاه ایران ازنظر شاخص‌های امنیت غذایی در دنیا و برخی کشورهای منتخب در دوره ۲۰۰۰ ـ ۲۰۱۲م؛ تهران: وزارت جهاد کشاورزی (مؤسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی)، ۱۳۹۵.
  25. عباسی، بیژن؛ حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین؛ تهران: انتشارات دادگستر، ۱۳۹۰.
  26. علوی قزوینی، سیدعلی و حمید ستوده؛ «رویکرد تطبیقی به کرامت انسانی و تأثیر آن در تحقیقات زیستی»، فصلنامه اخلاق زیستی؛ ش16، تابستان ۱۳۹۴، ص41ـ76.
  27. غفوری، محمود؛ «سرمایه‌داری و معضل جهانی غذا»، فصلنامه سیاست؛ ش2، تابستان ۱۳۹۳، ص273ـ289.
  28. فرهنگ، منوچهر؛ فرهنگ علوم اقتصادی؛ تهران: ذهن آویز، ۱۳۸۸.
  29. فروغی‌نیا، حسین، محمد نقوی مرمتی و علی نقوی مرمتی؛ «ماهیت تعهدات دولت‌ها درخصوص حق بر غذا ازمنظر حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بشردوستانه»، فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی؛ ش7، پاییز و زمستان 1393، ص133ـ159.
  30. کشاورز صفی‌ئی، اسماعیل؛ مبانی فلسفی حق بر محیط زیست سالم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران: دانشگاه شهیدبهشتی. ۱۳۸۷.
  31. گرجی، علی‌اکبر؛ «مبنا و مفهوم حقوق بنیادین»، فصلنامه حقوق اساسی؛ ش2، تابستان ۱۳۸۳، ص8ـ26.
  32. گلسر، ویلیام؛ تئوری انتخاب: درآمدی بر روانشناسی امید؛ ترجمه على صاحبی؛ تهران: نشر سایه سخن، ۱۳۹۷.
  33. گوهری، فرشته؛ رابطه حق بر غذا و حق بر محیط زیست سالم در نظام بین‌المللی حقوق بشر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ قم: دانشگاه قم، ۱۳۹۵.
  34. محلاتی، صلاح‌الدین؛ «ارتباط تنگاتنگ و خطرناک فرهنگ، اقتصاد، سیاست و نظام‌های غذایی»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران؛ تابستان و پاییز ۱۳۸۰، ص615ـ630.
  35. مشهدی، علی و اسماعیل کشاورز؛ «مبانی فلسفی حق بر محیط زیست سالم»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش2، پاییز و زمستان ۱۳۹۱، ص47ـ70.
  36. موحد، محمدعلی؛ در هوای حق و عدالت؛ تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۱.
  37. مؤسسه مطالعات راهبردی؛ «تحلیل مفهوم نیاز و مدل نیازها»، مندرج در: <http://isin.ir/node/2014>؛ دسترسی در آبان ۱۳۹۸.
  38. همتی، مجتبی؛ «حق‌های اقتصادی اجتماعی و نسبت آن با حقوق شهروندی در پرتو نظریه عدالت رولز»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش۵۸، بهار ۱۳۸۶، ص65ـ92.
  39. وولف، جاناتان؛ «عدالت اقتصادی در دیدگاه‌های مختلف»، مجموعه مقالات عدالت اقتصادی؛ به‌کوشش فیروز خلعتبری؛ تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۰، ص47ـ88.
  40. Dupeyroux (j ـ ) Droit de Securite Social,Paris, Dallos Precis. 2005.
  41. Encyclopedia Britannica,2008.
  42. General Comment, No 12. <www. fao. org/fileadmin/templates/... /General_Comment_12_EN. pdf > دسترسی در آبان ۱۳۹۸.
  43. O’Neill, O. Justice, Capabilities and Vulnerabilities. Oxford, England, Oxford University Press. 1995.
  44. STEIGLEDER, KLAUS. Human dignity and social welfare,The Cambridge Handbook of Human Dignity, Cambridge University Press. 2014.