حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

نقش زمان در توبه کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امیر وطنی 1
عبد العلی توجهی 2
حسین رجایی 3
1 اﺳﺘﺎدﯾﺎر دانشکده حقوق و علوم سیاسی داﻧﺸﮕﺎه ﺧﻮارزمی
2 دانشیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد
3 دانشجوی دکتری فقه و حقوق جزا دانشگاه خوارزمی
چکیده
قانونگذار در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ برای نخستین بار در مبحثی جداگانه و منسجم احکام توبه را در حدود و تعزیرات پذیرفته و در مواردی به نقش زمان درتاثیر توبه تصریح کرده است . در ماده 114 توبه در مجازاتهای حدی را قبل از اثبات جرم و گاهی پیش از دستگیری یا تسلط بر مجرم مسقط مجازات دانسته است و چنانچه طریق اثبات جرم اقرار مرتکب باشد توبه حتی پس از اثبات را نیز موثر در جواز عفو می داند. و به تصریح ماده 118زمان برای ارایه دلیل بر توبه وسیعتر است.اقدام مقنن اگر چه قابل تقدیر است لیکن نقص , اجمال گویی و عدم شفافیت در بیان مقنن سوالات و شبهاتی از جنبه نظری و اجرایی ایجاد نموده است : گستره زمانی توبه پس از اثبات جرم تا کجاست و مراد از زمان اثبات چه زمانی است؟ آیا شرط زمان تاثیرتوبه , در مجازات های غیر حدی نیز معتبر است ؟ آیا مرور زمان می تواند دلیل یا اماره بر توبه باشد ؟ نگارنده با روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، به تحلیل این موضوع پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که مسقط مجازات بودن توبه در تعزیرات, مشروط به تحقق توبه قبل از اثبات جرم نیست وگستره زمانی توبه پس از اثبات جرم در حدود ,توبه حین اجرای حکم را نیز شامل است ؛از طرف دیگر صرف مرور زمان برای تحقق توبه یا احراز آن کفایت نمی کند .
کلیدواژه‌ها
زمان توبه
زمان اثبات
مرور زمان
عفو
سقوط مجازات

موضوعات

  1. آخوندی، محمود؛ آیین دادرسی کیفری؛ چ 8، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376.
  2. ابن‌فارس، ابوالحسین احمد؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ قم – ایران: مرکز النشر ـ مکتب الأعلام الإسلامى، 1414 ق.
  3. ابن‌منظور، جمال‏الدین محمد؛ لسان‌العرب؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربى، 1408 ق.
  4. اردبیلى، احمد‌بن‌محمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان فی شرح إرشادالأذهان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1403 ق.
  5. افراسیاب، محبوب؛ حقوق جزای عمومی در رویّه قضایی؛ بی جا: نشر علم و دانش، 1379.
  6. تبریزى، جواد‌بن‌على؛ أسس‌الحدود والتعزیرات؛ قم: دفتر مؤلف، 1417 ق.
  7. توجهی، عبدالعلی؛ آسیب‌شناسی قانون مجازات اسلامی مصوب 1392؛ چ 4، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، 1396.
  8. جزرى (ابن‌اثیر)، مبارک‌بن‌محمد؛ النهایة فی غریب‌الحدیث والأثر؛ قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، بی تا.
  9. جوهرى، اسماعیل‏بن‌حماد؛ الصحّاح تاج‌اللغة و صحّاح‌العربیة؛ چ 4، بیروت: دارالعلم للملایین، 1990 م.
  10. حاجی‌ده‌آبادی، احمد و محمد رجبی؛ «تأملی بر مقررات توبه در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، حقوق اسلامی؛ ش 46، پاییز 1394، ص 30 ـ 7.
  11. حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت، 1409 ق.
  12. حلبى، ابوصلاح؛ الکافى فى‌الفقه؛ اصفهان: مکتبة امیرالمؤمنین، 1403 ق.
  13. حلبى، حمزه‌بن‌على‌بن‌زهره؛ غنیة‌النزوع؛ قم: مؤسسة الإمام الصادق، 1417 ق.
  14. حلّى، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ إرشادالأذهان إلى أحکام‌الإیمان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1410 ق.
  15. حلّى، شمس‌الدین محمد‌بن‌شجاع القطّان؛ معالم‌الدین فی فقه آل یاسین؛ قم: مؤسسه امام صادق، 1424 ق.
  16. حلّى، محمدبن‌ادریس؛ السرائر؛ ج 3، چ 4، قم: مؤسسة النشرالإسلامى، 1417 ق.
  17. حلّى، نجم‌الدین جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ چ 2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ق.
  18. خویى، سیدابوالقاسم؛ مبانى تکملةالمنهاج؛ ج 1، نجف: مطبعةالآداب، 1976 م.
  19. راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات ألفاظ‌القرآن؛ لبنان: دارالعلم، 1412 ق.
  20. راوندى، قطب‌الدین سعید‌بن‌عبداللّٰه؛ فقه‌القرآن؛ چ 2، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى، 1405 ق.
  21. رجایی، حسین؛ توبه از نگاه فقه و حقوق؛ قم: انتشارات صفحه‌نگار، 1392.
  22. ساریخانی، عادل و جعفر کوشا؛ «مرور زمان در جرایم مستوجب حد و تعریر»، نامه مفید؛ ش 28، تابستان 1380، ص 97 ـ 124.
  23. سبزوارى، سیدعبدالأعلى؛ مهذّب‌الأحکام؛ چ 4، قم: مؤسسة المنار (دفتر حضرت آیت‌الله)، 1413 ق.
  24. صابر، محمود و على رفیع زاده؛ «مقررات ماهوی و شکلی توبه در نظام قانون‌گذاری کیفری ایران»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی؛ ش 71، پاییز 1394، ص 73 ـ 93.
  25. صادقی، محمدهادی؛ «نقش توبه در حدود و تعزیرات»، پژوهشنامه حقوق کیفری؛ ش 2، پاییز و زمستان ۱39۲، ص 153 ـ ۱۷۴.
  26. صافی گلپایگانى، لطف‌الله؛ التعزیر، أحکامه و حدوده؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  27. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فى تفسیرالقرآن‏؛ چ 5، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417 ق.
  28. طبرى کیا هراسى، ابوالحسن على‌بن‌محمد؛ أحکام‌القرآن؛ چ 2، بیروت: دارلکتب‌العلمیه، 1405 ق.
  29. طریحى، فخرالدین؛ مجمع‌البحرین؛ چ 3، تهران: کتابفروشى مرتضوى، 1416 ق.
  30. طوسى، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ الخلاف؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1407 ق.
  31. طوسى، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیة؛ چ 3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه، 1387 ق.
  32. طوسى، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ النهایة فی مجرد الفقه والفتاوى؛ چ 2، بیروت: دارالکتاب العربی، 1400 ق.
  33. عاملى (شهید اول)، محمد‌بن‌مکى؛ القواعد والفوائد؛ قم: کتابفروشى مفید، [بی‌تا].
  34. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ قم: کتابفروشى داورى، 1410 ق.
  35. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام؛ قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413 ق.
  36. فاضل هندى، محمد‌بن‌حسن؛ کشف‌اللثام والإبهام عن قواعدالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1416 ق.
  37. قمّى (صدوق)، محمد‌بن‌على‌بن‌بابویه؛ المقنع؛ قم: مؤسسه امام هادى، 1415 ق.
  38. محقق داماد یزدى، سیدمصطفى؛ قواعد فقه؛ چ 12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، 1406 ق.
  39. مرعشی شوشترى، سیدمحمدحسن؛ دیدگاه‌هاى نو در حقوق؛ چ 2، تهران: نشر میزان، 1427 ق.
  40. مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم؛ تهران: مرکزالکتاب للترجمة والنشر، 1402 ق.
  41. مفید، محمد‌بن‌محمد نعمان؛ المقنعه؛ چ 2، قم: مؤسسة النشرالإسلامى، 1410 ق.
  42. مکارم شیرازى، ناصر؛ تعزیر و گستره آن؛ قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب، 1425 ق.
  43. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1374.
  44. منتظری، حسینعلى؛ کتاب الحدود؛ قم: انتشارات دارالفکر، [بی‌تا].
  45. میرمحمدصادقی، حسین؛ جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی؛ چ 13، تهران: نشر میزان، 1388.
  46. نجفى (صاحب جواهر)، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ چ 7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404 ق.
  47. نیلساز، نصرت و ناصر کولیوند؛ «ادله اثبات نظریه تجسم اعمال و تبیین کارکردهای کلامی آن از دیدگاه علامه طباطبایی»، معرفت کلامی؛ ش 2، پاییز و زمستان 1396، ص 41 ـ 60.