حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

دخالت دولت در قراردادهای خصوصی براساس نظریۀ تأثیر حقوق بنیادین در حقوق قراردادها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن آرین 1
سید علی محمد یثربی 2
1 دانشکده حقوق دانشگاه تهران پردیس فارابی
2 عضو هیأت پردیس فارابی دانشگاه تهران
چکیده
در نگاه سنتی، حقوق بنیادین ابزاری برای حمایت از افراد در برابر دولت تلقی می شود و حقوق قراردادها نیز عهده دار تنظیم روابط خصوصی بین طرفین قرارداد است. این نگاه در حال تغییر است و حقوق بنیادین سایۀ خود را بر حقوق قراردادها نیز گسترده است. حقوق بنیادین مجموعه امتیازات متعلق به افراد است که به اعتبار انسان بودن، از آن برخوردارند و ویژگی هایی چون زبان، قومیت و مانند آن در بهره مندی از این حقوق تأثیر ندارد. در پژوهش حاضر، معیارهای دخالت دولت در قراردادهای خصوصی نظیر قرارداد کار، موجر و مستأجر، بیمه و قراردادهای عدم رقابت با توجه به تأثیر حقوق بنیادین در حقوق قراردادها به روش توصیفی، اسنادی و تحلیلی بررسی شده و این نتیجه به دست آمده است که، معیار دخالت دولت در قراردادهای یادشده، حمایت از حقوق بنیادین است. تعدادی از یافته های پژوهش بیانگر آن است که دخالت دولت از دو راه قانونگذاری و قضایی میسّر است. قانونگذار در مورد قراردادها علاوه بر اینکه نباید قانون مغایر با حقوق بنیادین وضع کند، باید قوانین مغایر را شناسایی و اصلاح نماید. در روش قضایی، دادگاه از طریق تفسیر قواعد حقوق قراردادها در پرتو حقوق بنیادین، حقوق قراردادها را با مفاد حقوق بنیادین منطبق می سازد. از طریق تفسیر موادی مانند ماده 10، 959 و 975 قانون مدنی می توان حقوق بنیادین را وارد حقوق قراردادها نمود. روشهای اثرگذاری حقوق بنیادین در حقوق قراردادها مبنای این تفسیر را تشکیل می دهد.
کلیدواژه‌ها
حقوق بنیادین
دخالت دولت
حقوق قراردادها

موضوعات

  1. ایمانیان، فریبرز، عبدالله شمس و محمدعیسی تفرشی؛ «تفسیر حقوق مدنی در قانون مدنی»، مجله مدرس؛ ش1، بهار 1382، ص 1-32.
  2. ایمانیان، فریبرز؛ حدود آزادی اراده در سلب حقوق مدنی (رساله دکتری حقوق خصوصی)؛ تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 1381.
  3. بادینی، حسن؛ «مسئولیت مدنی ناشی از نقض حقوق معنوی مربوط به شخصیت و حقوق بشر»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی؛ ش1، بهار 1391، ص 89-108.
  4. تقی‌زاده، جواد؛ «مسئله اساسی‌سازی نظم حقوقی»، مجله پژوهش‌های حقوقی؛ ش11، 1386، ص 129-162.
  5. حبیب‌زاده، محمدجعفر و اسمعیل رحیمی‌نژاد؛ «کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مدرس؛ ش4، زمستان 1386، ص 51-82.
  6. ستوده، حمید؛ مبانی نظری کرامت انسانی از دیدگاه اسلام و نقش آن در فقه زیست پزشکی (رساله دکتری)؛دانشگاه معارف اسلامی، 1394.
  7. شکیر، زهیر؛ «دادرسی قانون اساسی (دادرسی اساسی)، آزادی‌ها و حقوق عمومی یا اساسی»، مجله حقوق اساسی؛ ترجمه خیرالله پروین؛ ش9، تابستان 1387، ص 97-110.
  8. شهیدی، مهدی؛ «رابطه انسان با حقوق کلی مدنی و حق کلی اجرای حقوق»، مجموعه مقالات حقوقی؛ چ2، تهران: نشر حقوقدان، 1378، ص 131-150.
  9. صفائی، سیدحسین و سیدمرتضی قاسم‌زاده؛ حقوق مدنی: اشخاص و محجورین؛ چ19، تهران: انتشارات سمت، 1392.
  10. طهماسبی، علی؛ «فزون‌خواهی حق‌های اساسی: درآمدی بر اساسی‌سازی حقوق خصوصی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی؛ ش3، پاییز 1391، ص 99-122.
  11. عباسی لاهیجی، بیژن؛ مبانی حقوق اساسی؛ تهران: نشر جاودانه جنگل، 1388.
  12. فاورو، لویی؛ «اساسی‌سازی حقوق فرانسه»، مجله حقوق اساسی؛ ترجمه جواد تقی‌زاده؛ ش6 و 7، زمستان 1385، ص 267-288.
  13. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها؛ ج1، چ5، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1380.
  14. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق؛ ج1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1352.
  15. کاتوزیان، ناصر؛ گامی به‌سوی عدالت؛ ج2، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1380.
  16. کاتوزیان، ناصر؛ مبانی حقوق عمومی؛ چ5، تهران: نشر میزان، 1394.
  17. کاتوزیان، ناصر؛ مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران؛ چ93، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1393.
  18. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر؛ «مبنا و مفهوم حقوق بنیادین»، نشریه حقوق اساسی؛ ش2، 1383، ص 7-26.
  19. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر؛ در تکاپوی حقوق اساسی؛ چ2، تهران: انتشارات جاودانه جنگل، 1388.
  20. محمدزاده، مسلم؛ «تن آدمی شریف است به جان آدمیت؟ پرتوهایی از کرامت انسانی در حقوق خصوصی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی؛ ش2، تابستان 1394، ص 319-338.
  21. محمدزاده، مسلم؛ تأثیر حقوق اساسی بر حقوق خصوصی (رساله دکتری حقوق خصوصی)، تهران: دانشگاه تهران، 1393.
  22. محمدی، ابوالحسن؛ قواعد فقه؛ چ9، تهران: نشر میزان، 1385.
  23. مرادی، خدیجه؛ تأثیر عسر و حرج بر قراردادها و مقایسه آن با نظریه تغییر اوضاع و احوال (رساله دکتری)؛ تهران: مدرسه عالی شهید مطهری، 1387.
  24. میهن‌خواه، سودابه؛ تأثیر حقوق بنیادین در حقوق خصوصی (رساله کارشناسی ارشد حقوق خصوصی)؛ کرمان: دانشگاه باهنر، 1392.
  25. هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی؛ تهران: انتشارات میزان، 1390.
  26. هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق بشر و آزادی‌های اساسی؛ تهران: انتشارات میزان، 1384.
  27. Aharon, Barak, Constitutional Human Rights and Private Law, Yale Law School Legal Scholarship Repository, 1996.
  28. Alexy, Robert, “Discourse Theory and fundamental rights”, arguing fundamental rights, edited by: Agustin Jose menendez and Erik oddvar Eriksen, University of Oslo, Norway, Springer, Netherland, 2006.
  29. Barkhuysen, T., Van Emmerik, M., Constitutionalisation of Private Law, The European Convention on Human Rights Perspective, in T. barkhuysen and S. D. Lindenbergh, Constitutionalisation of Private Law, University of Leiden, Netherland,  Martinus Nijhoff Publishers, 2006.
  30. Beckmann, Philipp; Colombi Ciacchhi, Aurelia and others, Fundamental rights and private law in Germany, in Fundamental rights and private law in the European Union, edited by. Gert Bruggemeier, Aurelia Colombi Ciacchi, Giovanni Comande, Cambridge, England, Cambridge university press, 2010.
  31. Caumes, Clementine, L’interperetation du Contrat au regard des Droits Fondamentaux, pour obtenir le grade de docteur en droit de I’Universite’ d’Avignon et des pays de Vaucluse,
  32. Chantal, Mak; Dolores Sanchez Galera, Maria and others, Fundamntal rights and private law in Italy, in Fundamental rights and private law in the European Union, edited by: Gert Bruggemeier, Aurelia Colombi Ciacchi, Giovanni Comande, , Cambridge, England, Cambridge university press, 2010.
  33. Chantal, Mak, Fundamental Rights in European Contract Law, University of Amesterdam, Centre for the Study of European Contract Law, Netherland, Kluwer Law International,
  34. Cherednychenko, Olha O, “Fundamental Rights and Private law: A relationship of subordination or complementarity?” Utrecht Law Review, Volume 3, Issue 2 (December) 2007.
  35. Cherednychenko, Olha O, “The Constitutionalization of Contract Law: something new under the sun?” March 2004, Electronic Journal of Comparative Law, vol. 8. 1, https://www.ejcl.org/81/art81-3.
  • Cherednychenko, Olha. Fundamental Rights, Contract Law and the protection of the Weaker Party, Oxford, Institute of European and Comperative Law, 2007.
  • Cirtautiene, solveiga, “impact of human rights on private law in Lithuania and other European countries: Problematic Aspects”, Mykolas Romeris University, Faculty of Law, Institute of Civil Justice Ateities , No20, Lithuania, 2013.
  • Collins, H. “The Impact of Human Rights on Contract Law in Europe”, European Business Law Review, Forthcoming University of Cambridge Faculty of Law Research paper, No. 13, 2011, available at: http: papers. Ssrn. com/so13/papers. com?abstract_id=1837429.
  • Colombi Ciacchi, Aurelia; Giovanni Comande, Fundamental rights and private law in the European Union, edited by Gert Bruggemeier, vol 1, England, Cambridge university press, 2010.
  • Colombia Ciacchi, Aurelia, “The Constitutionalization of European Contract Law, Judicial Convergence and Social Justice”, European Review of Contract Law, vol 2, Issue 2, 2006.
  • Gardbaum, Stephen,”The horizontal effect of constitutional rights”, UCLA School of law, Michigan Law Review, Vol. 102, Issue 3, 2003.
  • Hesselink, Martijn, “The Horizontal Effect of Social Rights in European Contract Law”, the new European private law, Vol. 3, Issue 6, 2003.
  • Kumm, M., “who is Afraid of the Total Constitution? Constitutional Rights as Principles and the Constitutionalization of Private Law”, German Law Journal, Vol. 07, No. 4, 2006,
  • Lindenbergh, S. D, “Fundamental rights in private law, Anchors or goals in a globalizing legal order”, Michael Faure & Andre van der Walt, Chapter 11, 2010.
  • Ribeiro, Gonçalo de Almeida, “Direct and Indirect Effects of Fundamental Rights”, wzb.eu, 2013, in adress: .
  • Roussillon, Henry, “le Conseil constitutionnel”, Revue Internationale de droit comparé. Vol. 54, No. 2, 2002.
  • Smits, Jan M., “Private Law and Fundamental Rights: A Sceptical View”, constitutionaldsation of Private Law, T. Barkhuysen, S. Lindenbergh, eds., Leiden/Boston, pp. 9-22, 2006.
  • Vittoria Onufrio, Maria; “The Constitutionalization of Contract Law in the Irish, the German and the Italian systems: is horizontal indirect effect like direct effect?”, InDret, Vol. 4, October 22, 2007.
  • Wadham, J, & Mountfield, H. & Edmundson A., Blackstone’s Guide to the Human Rights Act 1998, 3ed, England, Oxford University Press, 2004.
  • Weiler, J. H. H. “Horizontal effect of fundamental rights and freedoms – much ado about nothing, German, Polish and EU theories compared after Viking Line”, Jean Monnet Working Paper, New York University School of Law, NY 10012, 2009.