حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

سب النبی‌، جرمی مستقل یا مصداقی از جرم ارتداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشکده حقوق دانشگاه قم
2 دانشکده حقوق
3 وکیل
چکیده
مقاله حاضر در صدد بررسی این موضوع است که آیا حکم به مجازات قتل ساب النبی به علت ارتداد ساب است و یا آنکه حد سب النبی جرم حدی مستقلی است و مجازات آن منوط به اثبات ارتداد نیست. بسیاری از فقهای شیعه بر این باورند که مجازات سب حدی از حدود الهی است و حکم به قتل ساب نیز به دلیلی غیر از ارتداد ساب می باشد، در حالی که بر اساس دیدگاه فقهی برخی از فقها ی دیگر مجازات سب به علت خروج فرد ساب از دین است که منجر به صدور حکم به ارتداد وی می‌شود. در این میان برخی از فقها نیز دیدگاه میانه‌ای را در پیش گرفته و معتقدند که می‌بایست با توجه به الفاظ بکار رفته از سوی ساب، قائل به تمیز شد. قانون‌گذار ایران در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ دیدگاه نخست را انتخاب کرده است. این دیدگاه اگرچه از حیث فقهی پذیرفته شده است؛ لیکن به نظر می‌رسد پذیرش آن به صورت مطلق صحیح نبوده و از چند حیث محل ایراد است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ادیبی‌مهر، محمد؛ «بررسی فلسفه حکم ارتداد و قلمرو آن در حقوق جزای اسلام»، اندیشه حقوقی؛ ش4،پاییز 1382، ص81ـ102.
  2. اردبیلى، سیدعبدالکریم؛ فقه‌الحدود والتعزیرات؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسة النشر لجامعةالمفیدŠ، 1420ق.
  3. اصفهانى (مجلسى دوم)، محمدباقر‌بن‌محمدتقى؛ حدود، قصاص و دیات؛ تهران: مؤسسه نشر آثار اسلامی، [بی‌تا].
  4. اصفهانى، حسین‌بن‌محمد راغب؛ مفردات ألفاظ‌القرآن؛ تصحیح صفوان عدنان داودى؛ لبنان: انتشارات دارالعلم ـ الدارالشامیه، 1412ق.
  5. بحرانى (آل‌عصفور)، یوسف‌بن‌احمد‌بن‌ابراهیم؛ الأنوار الحیریة والأقمار البدریة الأحمدیة؛انتشارات شبکه جهانى آل‌عصفور، [بی‌تا].
  6. بخاری جعفی، محمد‌بن‌اسماعیل ابوعبدالله؛ صحیح بخاری؛ ریاض: انتشارات دارالطوق، 1427ق.
  7. بغدادى (مفید)، محمد‌بن‌نعمان عکبرى؛ المقنعة؛ قم: انتشارات کنگره جهانى هزاره شیخ مفیدŠ، 1413ق.
  8. جزیری، عبدالرحمن؛ الفقه علی مذاهب أربعة؛ جلد پنجم، بیروت: دارالکتب علمیه، 1419ق.
  9. جمعى از پژوهشگران (زیرنظر آیت‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودى)؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت‰؛ قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى، 1426ق.
  10. حائرى، سیدعلى‌بن‌محمد؛ الشرح‌الصغیر فی شرح مختصرالنافع ـ حدیقةالمؤمنین؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى، 1409ق.
  11. حائرى، سیدعلى‌بن‌محمد؛ ریاض‌المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل؛ قم: انتشارات مؤسسه آل‌البیت‰، 1418ق.
  12. حائرى، سیدعلى‌بن‌محمد؛ ریاض‌المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل؛ قم: انتشارات مؤسسه آل‌البیت‰، 1418ق.
  13. حلبى (ابن‌زهره)، حمزه‌بن‌على؛ غنیة‌النزوع إلى علمی‌الأصول والفروع؛ قم: انتشارات مؤسسه امام صادق†، 1417ق.
  14. حلّى (ابن‌ادریس)، محمد‌بن‌منصور‌بن‌احمد؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوى؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1410ق.
  15. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشرعیة على مذهب‌الإمامیة؛ قم: انتشارات مؤسسه امام صادق†، 1420ق.
  16. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین، 1413ق.
  17. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ منتهى‌المطلب فی تحقیق‌المذهب؛ مشهد: مجمع‌البحوث الإسلامیه، 1412ق.
  18. حلّى (محقق حلّی)، نجم­الدین جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
  19. شاهرودى، محمدابراهیم؛ ادوار فقه و کیفیت بیان آن؛ تهران: انتشارات کیهان، 1357.
  20. شاهرودی، سیدمحمود و جمعی از پژوهشگران؛ موسوعة الفقه‌الإسلامی طبقاً لمذهب أهل‌البیت‰؛ قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت‰، 1423ق.
  21. شریف مرتضى، على‌بن‌حسین؛ الإنتصار فی إنفرادات الإمامیة؛ قم: انتشارات دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1415ق.
  22. طوسى، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ الخلاف؛ تصحیح على خراسانى، سیدجواد شهرستانى، مهدى طه نجف و مجتبى عراقى؛ قم: انتشارات دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1407ق.
  23. عاملى (حرّ عاملی)، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ تصحیح گروه پژوهش مؤسسه آل‌البیت‰؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
  24. عاملى (شهید اول)، محمد‌بن‌مکى؛ اللمعةالدمشقیة فی فقه‌الإمامیة؛ بیروت: دارالتراث ـ الدارالإسلامیه، 1410ق.
  25. عاملى (شهید ثانى)، زین­الدین‌بن‌على؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ قم: انتشارات کتابفروشى داورى، 1410ق.
  26. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام؛ قم: انتشارات مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  27. قمّى، محمد؛ مبانی تحریرالوسیلة ـ کتاب الحدود؛ تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینىŠ، 1422ق.
  28. کشّى، ابوعمرو محمد‌بن‌عمر‌بن‌عبدالعزیز؛ رجال الکشّی؛ قم: انتشارات مؤسسه آل‌البیت‰، [بی‌تا].
  29. کلینى، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ تصحیح على‌اکبر غفارى؛ چ۴، قم: انتشارات دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  30. گلپایگانى، سیدمحمدرضا؛ مجمع‌المسائل؛ چ۲، قم: دارالقرآن الکریم، 1409ق.
  31. گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ الدرّالمنضود فی أحکام‌الحدود؛ قم: دارالقرآن الکریم، 1412 ق.
  32. مرعشى نجفى، سیدشهاب‌الدین؛ القصاص على ضوءالقرآن والسنّة؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى، 1415ق.
  33. مقدسی، بومحمد موفق‌الدین عبدالله؛ المغنی لإبن‌قدامة؛ مکتبة القاهرة، 1388 ق.
  34. مکارم شیرازی، ناصر؛ استفتائات جدید؛ چ۲، قم: انتشارات مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1427ق.
  35. منتظری، حسینعلى؛ استفتائات؛ جلد دوم، نشر تفکر، 1373 ش.
  36. نجفى (صاحب جواهر)، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ چ۷، بیروت: انتشارات دار إحیاء التراث‌العربی، 1407ق.
  37. نجفى (کاشف‌الغطاء)، حسن‌بن‌جعفر‌بن‌خضر؛ أنوارالفقاهة ـ کتاب الطهارة؛ نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1422ق.
  38. نجفى (کاشف‌الغطاء)، على‌بن‌محمدرضا‌بن‌هادى؛ نورالساطع فی‌الفقه النافع؛ نجف: انتشارات مطبعةالآداب، 1481ق.
  39. نجفی (مصحح)، محمدمهدی؛ صحیفةالرضا† (منسوب به امام رضا†)؛ مشهد: انتشارات کنگره جهانى امام رضا†، 1406ق.
  40. نوبهار، رحیم؛ «جستاری در دلایل نقلی تقسیم‌بندی حد ـ تعزیر »، فصلنامه تحقیقات حقوقی؛ ش67، پاییز 1393، صص: 135-164
  41. نورى (محدث)، میرزاحسین؛ مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل؛ بیروت: انتشارات مؤسسه آل‌البیت‰، 1408ق.
  42. هاشمی، سیدحسین و رحمان صبوحی؛ «مستندات فقهی اصل قانون‌مندی و قضامندی در جرم سبّ‌النبی»، پژوهشنامه حقوق کیفری دانشگاه گیلان؛ ش15، بهار و تابستان 1386، صص:۱۶۳ـ۱۸۶.