حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

حکم قتل فرزند توسط مادر در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 دانش پژوه سطح چهار حوزه
چکیده
فرزند کشی از جمله وقایعی است که از زمانهای دور تا عصر حاضر در بین جوامع مختلف به وقوع پیوسته است.گاه بیماری های روانی والدین منجر به این امر میشود و گاه فقر و اعتیاد موجب میشود که والدین فرزند خود را به قتل برسانند.همچنین ممکن است از ترس ناقص الخلقه متولد شدن فرزند و یا بیم از دست رفتن حیات مادر ، فرزند خود را در دوران جنینی سقط نموده و به زندگانی او خاتمه دهند. به هر ترتیب اگر پدر و مادری از روی عمد مرتکب قتل فرزند خود شوند فارغ از اینکه علت آن چه باشد مطابق با قانون مجازات اسلامی ایران وفقه امامیه حکم یکسانی در مورد آنها صادر نمیشود به نحوی که اگر پدر مرتکب این عمل گردد نمیتوان او را قصاص نمود و درمقابل، مادری که فرزند خویش را به قتل رسانده مستحق کیفر قتل عمد است. بنابراین پرسشی مهمی که در این زمینه طرح میشود این است که چرا در این زمینه باید حکم متفاوت صادر نمود و آیا این امکان وجود ندارد که مادر نیز همچون پدر معاف از کیفر قصاص باشد؟پرداختن به این مسأله از این حیث ضروری است که باتوجه به تدوین قانون مجازات اسلامی بر اساس فقه امامیه پاسخ شایسته به این پرسش مهم میتواند در روند قانونگذاری تاثیر گذار باشد. تحقیق حاضر برای حل این مسأله به بررسی متون فقهی و روائی فقه امامیه پرداخته و پس از طرح دو دیدگاه موافق و مخالف قصاص مادر معتقد است که میتوان مادر را نیز از مجازات قصاص رهائی بخشید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم؛ کفایةالأصول؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
  2. ابن‌بابویه قمی (صدوق)، محمد‌بن‌علی؛ المقتع؛ قم: مؤسسه امام هادی†، 1415ق.
  3. ابن‌بابویه قمی (صدوق)، محمد‌بن‌علی؛ من لایحضره‌الفقیه؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1413ق.
  4. ابن‌عابدین، محمد امین‌بن‌عمر‌بن‌عبدالعزیز عابدین؛ ردّالمحتار على الدرّالمختار؛ چ2، بیروت: دارالفکر، 1412ق.
  5. ابن‌غضائری، ابوالحسن احمد‌بن‌ابی‌عبدالله؛ کتاب الضعفاء (رجال ابن‌غضائری)؛ تصحیح سیدمحمدرضا حسینی جلالی؛ قم: دار الحدیث، ۱۳۶۴.
  6. ابن‌‌قدامه‌، عبدالله‌‌بن‌احمد؛ المغنی مع الشرح‌الکبیر؛ تحقیق محمد شرف‌الدین خطّاب و دیگران؛ قاهره: دارالحدیث، 1416ق.
  7. ابن‌منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1414ق.
  8. اردبیلی، احمدبن‌محمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان فی شرح إرشادالأذهان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1403ق.
  9. اسکافی، ابن‌جنید (محمد‌بن‌احمد کاتب بغدادی)؛ مجموعه فتاوی ابن‌جنید؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1416ق.
  10. اصفهانی (فاضل هندی)، محمد‌بن‌حسن؛ کشف‌اللثام والإبهام عن قواعدالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1416ق.
  11. بجنوردی، سیدمحمد‌بن‌حسن؛ قواعد فقهیه؛ چ3، تهران: مؤسسه عروج1401ق.
  12. تبریزی، جواد‌بن‌علی؛ تنقیح مبانی‌الأحکام ـ کتاب القصاص؛ چ2، قم: دارالصدیقة الشهیدهƒ، 1426ق.
  13. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة؛ تصحیح احمد عبدالغفور عطار؛ بیروت: نشر دارالعلم للملایین، ۱۴۰۷ق.
  14. حائری، محمدحسن و مرتضی مرادی گلستانی؛ «پژوهشی فقهی در مسئله قصاص مادر در قتل فرزند»، مطالعات اسلامی: فقه و اصول؛ ش۸۹، تابستان 1391، ص89ـ104.
  15. حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، ۱۴۱۶ق.
  16. حسینی روحانی (قمی)، سیدصادق؛ فقه‌الصادق†؛ قم: دارالکتاب مدرسه امام صادق†، 1412ق.
  17. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشرعیة علی مذهب‌الإمامیه؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1420ق.
  18. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1413ق.
  19. خویی، سیدابوالقاسم؛ معجم الرجال‌الحدیث و تفصیل طبقات‌الرجال؛ چ5، [بی‌جا]: [بی‌نا]، ۱۳۷۲.
  20. ذوالفقارطلب، مصطفی و محمد جمالی؛ «قصاص پدر و مادر در برابر قتل فرزند از دیدگاه مذاهب اسلامی»، دوفصلنامه فقه مقارن؛ ش۲، پاییز و زمستان 1392، ص91ـ110.
  21. شیروانی، علی؛ ترجمه اصول فقه؛ چ8، قم: نشر دارالفکر، 1388.
  22. صابونی، محمدعلی؛ روائع‌البیان تفسیر آیات‌الأحکام؛ چ3، بیروت: مکتبة الغزالی، ۱۴۰۰ق.
  23. صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل بن العباد بن العباس؛ المحیط فی‌اللغة؛ بیروت: نشر عالم‌الکتاب، ۱۴۱۴ق.
  24. طباطبایی حائری، سیدعلی‌بن‌محمد؛ ریاض‌المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل؛ قم: نشر مؤسسه آل‌البیت‰، 1421ق.
  25. طباطبایی، سیدمحمد؛ مفاتیح‌الأصول؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1296.
  26. طبرسی، فضل‌بن‌حسن (امین‌الإسلام)؛ المؤتلف من‌المختلف؛ مشهد: مجمع‌البحوث الإسلامیه، 1410ق.
  27. طوسی، ابوجعفرمحمدبن‌حسن؛ الخلاف؛ قم: نشر دفتر اسلامی جامعه مدرسین، 1407ق.
  28. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة (با حاشیه کلانتر)؛ قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
  29. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة (با حاشیه سلطان‌العلماء)؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1412ق.
  30. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ مسالک‌الأفهام إلی تنقیح شرائع‌الإسلام؛ قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  31. عریضی، علی‌بن‌جعفر؛ مسائل علی‌بن‌جعفر؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، ۱۴۰۹ق.
  32. علوان، نعمت‌الله‌بن‌محمود؛ الفواتح‌الإلهیة والمفاتح الغیبیة: الموضحة للکلم القرآنیة والحکم الفرقانیة؛ قاهره: دار رکابی للنشر، ۱۹۹۹م.
  33. علی‌بن‌موسی† (منسوب به امام رضا†)؛ فقه‌الرضا†؛ مشهد: مؤسسه آل‌البیت‰، 1406ق.
  34. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ کتاب العین؛ تصحیح مهدی مخزومی ؛ چ2، قم: نشر هجرت، [بی‌تا].
  35. فیض کاشانی، محمد محسن‌بن‌شاه مرتضی؛ مفاتیح‌الشرائع؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، بی‌تا.
  36. فیومی، احمد‌بن‌محمد؛ مصباح‌المنیر؛ قم: دارالهجره، ۱۴۱۴ق.
  37. قدرتی، فاطمه و فریبا حاجیعلی؛ «بررسی مبانی فقهی قصاص مادر در قتل فرزند»، مطالعات اسلامی: فقه و اصول؛ دوره ۴۴، ش۱، بهار 1391، ص77ـ100.
  38. کاسانی، علاءالدین ابوبکر‌بن‌مسعود؛ بدائع‌الصنائع فی ترتیب‌الشرائع؛ قاهره: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  39. کاشانی، فتح‌الله؛ منهج‌الصادقین فی إلزام‌المخالفین؛ تهران: کتابفروشى اسلامیه، ۱۳۶۳.
  40. کلینی، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ قم: نشر دارالحدیث للطباعة والنشر، 1429ق.
  41. گلباغی ماسوله، سیدعلی جبار؛ «بررسی فقهی نقش تفاوت جنسیت پدر و مادر در مجازات جرم فرزند‌کشی در فقه شیعه»، فصلنامه فقه و مبانی حقوق؛ دوره ۵، ش16، تابستان ۱۳۸۸، ص91ـ121.
  42. مجلسی، محمدتقی؛ روضةالمتقین فی شرح من لایحضره‌الفقیه؛ چ2، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، 1406ق.
  43. محقق داماد یزدی، سیدمصطفی؛ قواعد فقه؛ چ12، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۳.
  44. محمدی، علی؛ شرح اصول فقه؛ چ10، قم: نشر دارالفکر، ۱۳۸۵.
  45. مرعشی نجفی، سیدشهاب‌الدین؛ القصاص علی ضوءالقرآن والسنّة؛ تقریر سیدعادل علوی؛ قم: انتشارت کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1415ق.
  46. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  47. نووی، یحیى‌بن‌شرف محی‌الدین ابوزکریا؛ روضةالطالبین و عمدةالمفتین؛ چ3، دمشق: المکتب‌الإسلامی، ۱۴۱۲ق.