حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

بررسی مقایسه ای وضعیت رویکرد حقوقی متن باز و نظام حقوق مالکیت فکری در تحقّق قواعد فقهی نشر علم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جعفر نظام الملکی 1
سید حسن شبیری زنجانی 2
1 دانشگاه قم، دانشکده حقوق، گروه حقوق خصوصی، دانشجوی دکتری
2 دانشکده حقوق دانشگاه قم
چکیده
با توجه به تقابل رویکرد حقوقی متن باز با نظام حقوق مالکیت فکری، به عنوان نظام حقوقی حاکم در حوزه نوآوری در مقرّرات ایران، اعمال این رویکرد در حقوق کشورمان مبتنی بر ارزیابی جدّی آن از جهات مختلف و توجیه پذیر بودن این امر پس از مقایسه با این نظام، می باشد. در این راستا بر مبنای سکوت مقرّرات از منظر شناسایی و تبیین مصادیق قواعد و مؤلّفه های اساسی نشر علم می بایست بر اساس قواعد فقهی نشر علم عمل نمود. برمبنای نتایج تحقیق نظام حقوق مالکیت فکری در وضعیت کنونی اش خود یکی از موانع تحقّق و اعمال قواعد فقهی مرتبط با نشر علم، یعنی قاعده نهی کتمان علم، قاعده وجوب بذل علم و قاعده رجوع جاهل به عالم می باشد؛ امّا در مقابل قلمرو قواعد مذکور شامل عناصر اصلی رویکرد حقوقی متن باز می گردد؛ در نتیجه و برمبنای تطابق رویکرد حقوقی متن باز با این قواعد، اینها مبانی فقهی هستند که قابلیت پذیرش و اعمال رویکرد مذکور در حقوق موضوعه ایران را در حدود متناسب، یعنی موارد ضرورت و دارای اهمیت ویژه، به خوبی توجیه و اثبات می نمایند.
کلیدواژه‌ها
رویکرد حقوقی متن باز
قواعد فقهی نشر علم
نظام حقوق مالکیت فکری

موضوعات

  1. آذرنوش، آذرتاش؛ فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی؛ چ16، تهران: نشر نی، 1391.
  2. ابوالفتوح رازى، حسین‌بن‌على؛ روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن؛ ج2، چ1، مشهد: آستان قدس رضوى (بنیاد پژوهش‌هاى اسلامی)، 1408ق.
  3. اصفهانى (مجلسى دوم)، محمدباقر‌بن‌محمدتقى؛ مرآةالعقول فی شرح أخبار آل‌الرسولˆ؛ چ2، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1404ق.
  4. پورسید، بهزاد و محمدامین کیخا فرزانه؛ «اعتبار نظر کارشناس و خبره در فقه امامیه و عامه با مطالعه تطبیقی در کشورهای عربی»، حقوق اسلامی؛ ش1، بهار و تابستان 1391، ص125ـ156.
  5. جعفر طیار، مصطفی و شهلا نوری؛ «بررسی تفسیری آیات اهل ذکر در منابع تفسیری»، پژوهش‌نامه امامیه؛ ش2، پاییز و زمستان 1394، ص23ـ45.
  6. جمعى از پژوهشگران (زیرنظر آیت‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودى)؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت‰؛ ج2، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت‰، 1426ق.
  7. جمعى از مؤلفان؛ مجله فقه اهل بیت‰؛ ج47، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت‰، [بی‌تا].
  8. حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ ج27، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
  9. حسینی تهرانى، سیدمحمدحسین؛ ولایت فقیه در حکومت اسلام؛ چ2، مشهد: انتشارات علامه طباطبایى، 1421ق.
  10. راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات ألفاظ‌القرآن؛ بیروت: دارالشامیه، 1412ق.
  11. رحیمی، مرتضی و عباسعلی سلطانی؛ «مبانی فقهی حقوق مالکیت معنوی در فقه شیعه»، مجله مطالعات اسلامی؛ ش73، 1385، ص133ـ172.
  12. زرکلام، ستار، جعفر نظام‌الملکی و محسن طلوع؛ «تحلیل و ارزیابی حمایت از نرم‌افزار در نظام حقوق مالکیت فکری و نظام متن باز»، دوفصلنامه حقوق تطبیقی؛ ش 106، زمستان 1395، ص3ـ28.
  13. طباطبایى، سیدمحمدحسین؛ تفسیر المیزان؛ ترجمه محمدباقر موسوی؛ ج1، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1374.
  14. طبرسى، احمد‌بن‌على؛ الإحتجاج؛ ج2، مشهد: نشر مرتضى، 1403ق.
  15. طبرسى، فضل‌بن‌حسن؛ تفسیر مجمع‌البیان؛ ترجمه حسین نوری همدانی؛ ج2، تهران: فراهانی، [بی‌تا].
  16. طلوع، سیدمحسن و جعفر نظام‌الملکی؛ «نظام نرم‌افزارهای متن باز»، مجله پژوهش‌های حقوقی؛ ش27، بهار و تابستان 1394، ص93ـ110.
  17. طوسى، محمد‌بن‌حسن؛ التبیان فی تفسیرالقرآن؛ ج2، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  18. علیدوست، ابوالقاسم و سیدرضا شیرازی؛ «آنالیز بنای عقلا در رجوع جاهل به عالم به‌روش رفتارشناسی و مقایسه آن با رجوع مقلد به مرجع تقلید»، فقه و اصول؛ ش107، زمستان 1395، ص107ـ122.
  19. فیض کاشانى، محمد‌بن‌شاه مرتضى؛ تفسیر الصافی؛ ج1، چ2، تهران: مکتبة الصدر، 1415ق.
  20. مازندرانى، محمدصالح‌بن‌احمد‌بن‌شمس؛ شرح الکافی؛ ج1، تهران: المکتبة الإسلامیه، 1382ق.
  21. مازندرانى، محمدهادى‌بن‌محمدصالح؛ شرح فروع‌الکافی؛ ج1، قم: دارالحدیث للطباعة والنشر، 1429ق.
  22. مرتضوى لنگرودى، سیدمحمدحسن؛ الدرّالنضید فی‌الإجتهاد والإحتیاط والتقلید؛ ج1، قم: مؤسسه انصاریان، 1412ق.
  23. مرعشی شوشترى، سیدمحمدحسن؛ دیدگاه‌هاى نو در حقوق؛ ج2، تهران: نشر میزان، 1427ق.
  24. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ ج4، چ10، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1371.
  25. موحدی لنکرانى، محمد فاضل؛ جامع‌المسائل؛ ج2، قم: انتشارات امیر قلم، [بی‌تا].
  26. موسوی، سیدرضا؛ «حق تألیف در حقوق اسلامی»، مطالعات اسلامی؛ ش64، تابستان 1383، ص123ـ166.
  27. مهریزی مهدی.«حقوق معنوی در متون مقدس»؛ آینه پژوهش، شماره 85، 1383، ص 2-14.
  28. میرحسینی، سیدحسن؛ فرهنگ حقوق مالکیت معنوی؛ ج1، چ2، تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1391.
  29. نظام‌الملکی، جعفر و مهدی زاهدی؛ «قابلیت حمایت از ابداعات مهندسی ژنتیک در نظام حقوق مالکیت فکری»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش18، پاییز 1390، ص155-190.
  30. Amrollahi, Alireza and Khansari, Mohammad and Manian, Amir, “Success of Open Source in Developing Countries: The Case of Iran”, International Journal of Open Source Software and Processes , 5 (1) , 50 ـ
  31. Benkler,Yochai and Nissenbaum, Hellen, “Commons ـ based Peer Production and Virtue”, The Journal of Political Philosophy: Volume 14, Number 4, 2006, pp: 394–419.
  32. De Filippi, Primavera, Handbook of Digital Currency Translating Commons ـ Based Peer Production Values into Metrics: Toward Commons ـ Based Cryptocurrencies, Acadamic Press, 2015.
  33. Stiglitz, Joseph, MAKING GLOBALIZATION WORK; W. W. NORTON & COMPANY, NEW YORK, 2006.
  34. Michael A, “OpenSource and Innovative Copyright” , 22 IPL Newsl. 2003 ـ 2004.
  35. El ـ Kassas, Sherif, On the Merits of the Open Source Model, Department of Computer Science,The American University in Cairo, 2005, 10 pages. Avaialable at: http: //www. wipo. int/edocs/mdocs/mdocs/en/isipd_05/isipd_05_www_103981. pdf
  36. Hatchwell, Pual, “opening Pandora’s box: the risk of releasing genetically engineered organisms”, Ecologist ,Vol 19, No4 , 1989, pp: 130 ـ
  37. Henry, Claude and Stiglitz , Joseph, Intellectual property, dissemination of innovation and sustainable development, 2010.
  38. Janet Hope, Elizabet,Open source Biotechnology, A thesis submitted for the degree of Doctor of Philosophy at The Australian National University, 2004.
  39. Joly,Yann, “Open Source Approaches in Biotechnilogy: Utopia Revised”, Maine Law Review, Vol. 59: 2, 2007, pp: 385 ـ
  40. Krikorian, Gaëlle and Kapczynski, Amy, access to knowledge in the age of intellectual property, MIT Press, United States of America, 2010.
  41. Ravi Srinivas, Krishna, “Intellectual property rights and bio commons: open source and beyond”, International Social Science Journal (ISSJ) , Vol. 58 No. 188, 2006, pp: 319 ـ
  42. Nwauche, A Developement Oriented Intellectual Property Regime for Africa, presented at the 11th General Assembly of the Council for the Development of Social Science Research for Africa (CODESRIA) in Maputo Mozambique 6 ـ 10 December 2005.
  43. Zatorski, Daniel, The Tragedy of the Anticommons in Biotechnology, Magister Thesis Under the supervision of Prof. dr hab. Michał du Vall, The Jagiellonian University in Krakow Intellectual Property Law Institute, Krakow 2011.
  44. https: //opensource. org/faq
  45. http: //www. linfo. org/copyleft. html