حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

فلسفه حقوق طبیعی گیاهی بشر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد حسین طالبی
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
تبیین فلسفی و ریشه‌یابی حقوق بشر در گفتمان حقوق بشر امری بسیار مهم و به غایت دشوار است. ادعای بیشتر فیلسوفان حقوق بشر آن است که حقوق بشر حقوق طبیعی بشرند. در نتیجه، خاستگاه این حقوق باید طبیعت انسان باشند. استدلال کردن بر این مطلب که ریشه هرحقی از حقوق بشر در کجای طبیعت انسان قرار دارد، امری بدیع است. نفس آدمی به عنوان طبیعت انسان از سه مرتبه گیاهی (نباتی)، حیوانی و ناطقه تشکیل شده است. حقوق طبیعی بشر مقتضای این مراتب سه‌گانه در راستای حرکت انسان به سوی کمال نهایی خود، یعنی مقام انسان کامل است. بنابراین، حقوق بشر به سه دسته حقوق گیاهی، حقوق حیوانی و حقوق عقلانی تقسیم می‌شوند.
موضوع این مقاله «فلسفه حقوق طبیعی گیاهی بشر» است. این نگارش درصدد پاسخ‌گفتن به این پرسش است: چرا بشر حقوق گیاهی دارد؟ به سخن دیگر، ریشه‌های حقوق گیاهی بشر در ذات انسان کدامند؟ در این پژوهش سعی شده است به کمک بازخوانی بخشی از نظریه اسلامی قانون طبیعی دلیل فلسفی وجود هریک از حق‌های طبیعی گیاهی بشر بیان شود. این امر نوآوری این مقاله است. حقوق گیاهی بشر که در منشوری به نام منشور حق حیات گیاهی بشر وجود دارند، مشتمل بر 25 حق هستند. ارکان این حق‌ها پنج حق اولی بوده که عبارتند از: حق تغذیه سالم (امنیت غذایی)، حق تنفس در هوای پاک، حق بر سلامت، حق بهداشت (و درمان) و حق فرزندآوری. 20 حق دیگر که حقوق ثانوی هستند از این پنج حق اولی به‌دست می‌آیند.
روش پژوهش در این نگارش، روش عقلی است.
کلیدواژه‌ها
حقوق بشر
حقوق گیاهی(نباتی) بشر
حقوق طبیعی بشر
حیات گیاهی (نباتی) بشر
نظریه اسلامی قانون طبیعی

موضوعات

  1. ابن‌سینا، حسین؛ الشفاء، الطبیعیات، کتاب‌النفس؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشی‌النجفی، 1404ق.
  2. شریفی طرازکوهی، حسین؛ «بنیان‌های نظری حقوق بشر»، حقوق بشر (ارزش‌ها و واقعیت‌ها)؛ تهران: نشر میزان، 1390، ص95ـ120،.
  3. شهرزوری، شمس‌الدین؛ رسائل‌الشجرة الإلهیة فى علوم‌الحقایق الربانیة؛ مقدمه، تصحیح و تحقیق نجفقلى حبیبی؛ ج2، تهران: مؤسسه حکمت و فلسفه ایران، 1383.
  4. صدرالمتألهین، محمد؛ الحکمةالمتعالیة فى‌الأسفار العقلیة الأربعة؛ ج8 و 9، چ3، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1981م.
  5. طالبی، محمدحسین و علی طالبی؛ «بررسی تطبیقی نظریه‌های موجه‌ساز حقوق بشر در غرب و اسلام»، حقوق اسلامی؛ ش32، بهار 1391، ص37ـ61.
  6. طالبی، محمدحسین؛ «نظریه بدیع قانون طبیعی در حکمت عملی اسلامی»، معرفت فلسفی؛ ش34، زمستان 1390، ص181ـ203.
  7. طوسی، نصیرالدین محمد؛ شرح الإشارات والتنبیهات؛ ج3، قم: نشر البلاغة، 1375.
  8. وکیل، امیرساعد و پوریا عسکری؛نسل سوم حقوق بشر، حقوق همبستگی؛ تهران: انتشارات مجد، 1383.
  9. Campbell, Tom؛ Rights, A Critical Introduction, London and New York: Routledge, 2006.
  10. Donnelly, Jack؛ Universal Human Rights in Theory and Practice, Ithaca: Cornell University Press,
  11. Finnis, John؛ Natural Law and Natural Rights, Oxford: Clarendon Press, 1980.
  12. Hobbes, Thomas؛ Leviathan [1651], in M. Oakeshott ed. , Oxford: Basil Blackwell, 1957.
  13. Jones, Peter؛ Rights, Houndmills and New York: Palgrave, 1994.
  14. Locke, John؛ Two Treatises of Government [1690], in Peter Laslett ed. , Cambridge: Cambridge University Press, 1960.
  15. MacDonald, Margaret؛ "Natural Rights", in A. I. Melden ed. , Human Rights, Belmont: Wadsworth Publishing, 1970, pp. 40-60.
  16. Vlastos, Gregory؛ "Justice and Equality", in A. L. Melden ed. , Human Rights, Belmont: Wadsworth, 1970, pp. 76-95.
  17. Wasserstrom, Richard; "Rights, Human Rights and Racial Discrimination", in A. L. Melden ed. , Human Rights, Belmont: Wadsworth, 1970, pp. 96-110.