حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

مسئولیت کیفری مطلق در جرایم یقه سفیدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد حسنی
هیئت علمی پژوهشگاه
چکیده
فساد اقتصادی ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه را تحت تاثیر قرار داده و خسارات جبران ناپذیری به آن‌ها وارد می‌کند. آثار تخریبی این جرایم زمانی گسترده‌تر می‌گردد که مجرمان از موقعیت‌ سیاسی اجتماعی بالایی برخوردار باشند. با اینکه مفاسد اقتصادی از جرایم تخصصی بوده و مجرمان نیز نسبت به آثار و تبعات اعمال خویش آگاهی دارند، اما با توجه به شرایط جرایم و مجرمان، اثبات رکن روانی در این جرایم با مشکل مواجه است. توجه به مسئولیت کیفری مطلق در باره‌ی این جرایم، مورد تأکید نهاد‌های بین‌المللی نیز قرار گرفته و ایران نیز با وجود پذیرش موضوع بر اساس کنوانسیون مریدا؛ در مقررات کیفری خود اقدام مؤثری انجام نداده است. با عنایت به اقتضای سیاست جنایی افتراقی در برابر مفاسد اقتصادی یقه سفیدان پژوهش حاضر در پی اثبات این است که بر حسب ادله معتبر شرعی در مفاسد اقتصادی یقه سفیدان و منسوبان به دولت، مسئولیت کیفری مطلق برقرار بوده و در باره آنان وجود رکن روانی مفروض است.
کلید واژه: مسئولیت کیفری مطلق، مفاسد اقتصادی، جرایم اقتصادی، سیاست جنایی افتراقی
کلیدواژه‌ها
مسئولیت کیفری مطلق
مفاسد اقتصادی
یقه سفیدان
سیاست جنایی افتراقی

موضوعات

  1. ابن‌فارس، احمد‌بن‌فارس؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ تحقیق عبدالسلام محمد هارون؛ قم: مکتب‌الاعلام الإسلامی، 1404ق.
  2. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی؛ چ36، تهران: میزان، 1393.
  3. انصارى، مرتضى؛ فرائدالأصول؛ چ9، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1428ق.
  4. برهانی، محسن؛ اخلاق و حقوق کیفری؛ چ1، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1395.
  5. تمیمی مغربی، قاضی نعمان؛ دعائم‌الإسلام؛ تحقیق آصف فیضی؛ قاهره: دارالمعارف، 1385.
  6. جانی‌پور، مجتبی و مراد عباسی؛ «بررسی مسئولیت مطلق ازمنظر حقوق کیفری و فقه امامیه با تأکید بر مسئولیت پزشک»، فقه و حقوق اسلامی؛ ش6، بهار و تابستان 1392، ص23ـ53.
  7. حسینی زبیدی، سیدمحمدمرتضی؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس؛ تحقیق علی شیری؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق.
  8. حمیری، عبدالله‌بن‌جعفر؛ قرب‌الأسناد؛ چ1، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1413ق.
  9. حمیری، نشوان‌‌بن‌سعید؛ شمس‌‌العلوم و دواء کلام‌العرب من‌الکلوم‌؛ تحقیق مطهر‌بن‌على اریانی، یوسف محمد عبدالله و حسین‌بن‌عبدالله عمری؛ دمشق: دارالفکر، 1999م.
  10. خوانسارى، سیداحمد‌بن‌یوسف؛ جامع‌المدارک فی شرح مختصرالنافع؛ قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1405ق.
  11. خویى، سیدابوالقاسم؛ فقه‌الشیعة (کتاب الطهارة)؛ تقریر سیدمحمدمهدی موسوی خلخالی؛ چ3، قم: مؤسسه آفاق، 1413ق.
  12. خویى، سیدابوالقاسم؛ محاضرات فی أصول‌الفقه؛ تقریر محمد اسحاق فیاض؛ نجف: مطبعةالآداب، 1384.
  13. خویى، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الإمام الخوئی (التنقیح فی شرح العروةالوثقى)؛ قم: مؤسسة إحیاء الآثار الإمام الخوئیŠ، 1418ق.
  14. خویى، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الإمام الخوئی (مبانی تکملةالمنهاج)؛ قم: مؤسسة إحیاء الآثار الإمام الخوئیŠ، 1422ق.
  15. دسوقى، محمد؛ حاشیة الدسوقی على مختصرالمعانی؛ تحقیق عبدالحمید هنداوى؛ چ1، بیروت: المکتبةالعصریة، [بی‌تا].
  16. راوندی، قطب‌الدین سعید‌بن‌هبةالله؛ منهاج‏البراعة فی‏شرح نهج‏البلاغة؛ تصحیح سیدعبداللطیف ‏کوهکمرى؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفىŠ، 1364.
  17. سبحانی، جعفر؛ المحصول فی علم‌الأصول؛ تقریر سیدمحمود جلالی مازندرانی؛ قم: مؤسسة الإمام الصادق†، 1414ق.
  18. شاهچراغ، سیدحمید؛ «بررسی تطبیقی مسئولیت مطلق کیفری در حقوق ایران، با نگرشی بر نظام حقوقی کامن‌لا»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش78، تابستان 1391، ص77ـ114.
  19. صافی گلپایگانی، لطف‌الله؛ التعزیر (أنواعه و ملحقاته)؛ قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1404ق.
  20. صدر، محمدباقر؛ بحوث فی علم‌الأصول؛ تقریر عبدالساتر حسن؛ چ1، بیروت: الدارالإسلامیه، 1417ق.
  21. طباطبایی بروجردى، آقاحسین؛ جامع أحادیث‌الشیعة؛ تهران: انتشارات فرهنگ سبز، 1386.
  22. عبداللهی، اسماعیل؛ درس‌هایی از فلسفه کیفری (درآمدی بر مسئولیت کیفری بدون تقصیر در نظام‌های حقوقی ایران و انگلستان)؛ تهران: ‌خرسندی، 1389.
  23. علیدوست، ابوالقاسم؛ مکاسب محرمه «تجسس»(جزوه «دروس خارج فقه»).
  24. علیدوست، ابوالقاسم؛ فقه و مصلحت؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.
  25. فاضل لنکرانى، محمد؛ القواعدالفقهیة؛ چ1، قم: مرکز فقه الائمةالأطهار‰، 1416ق.
  26. فخر رازی، محمد‌بن‌عمر؛ التفسیرالکبیر (مفاتیح‌الغیب)؛ چ3، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1420ق.
  27. قبله‌ای، خلیل و حیدر فرهمندفر؛ «بررسی مسئولیت مطلق در حقوق کیفری»، دیدگاه‌های حقوق قضایی؛ ش51 و 52، پاییز و زمستان 1389، ص123ـ136.
  28. کلارکسون، سی.ام.وی.؛ تحلیل مبانی حقوق جزا؛ ترجمه حسین میرمحمدصادقی؛ چ2، تهران: مرکز انتشارات جهاد دانشگاهی شهید بهشتی، 1374.
  29. کلینى، محمد‌بن‌یعقوب‌بن‌اسحاق؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  30. محسنی، مرتضی؛ دوره حقوق جزای عمومی؛ تهران: کتابخانه گنج دانش، ‌1382.
  31. مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
  32. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ تهران: انتشارات صدرا، 1377.
  33. مظفر، محمدرضا؛ أصول‌الفقه؛ چ5، قم: اسماعیلیان، 1375.
  34. مفید، محمد؛ الإرشاد فی معرفة حجج‌الله على‌العباد؛ چ1، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق.
  35. ملیانی احمدی، موسی‌بن‌محمد؛ معجم‌الأفعال المتعدیة بحرف؛ چ3، بیروت: دارالعلم للملایین، 1986م.
  36. موسوی گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ الدرّالمنضود فی أحکام‌الحدود؛ چ1، قم: دارالقرآن الکریم، 1412ق.
  37. میرخلیلی، سیدمحمود و محمد حسنی؛ «سیاست جنایی افتراقی در سنت علوی با تاکید بر عهدنامه مالک»، حقوق اسلامی؛ ش58، پاییز1397، ص145ـ173.
  38. میرخلیلی، سیدمحمود؛ «بازنگری رکن روانی جرم در جرائم زیستی و نگاه اسلام به آن»، فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی ـ کلامی؛ ش28، زمستان 1396، ص161ـ182.
  39. میرخلیلی، سیدمحمود؛ پیشگیری وضعی از بزهکاری، با نگاهی به سیاست جنایی اسلام؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.
  40. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ مباحثی در علوم جنایی (تقریرات دروس استاد)؛ به‌کوشش شهرام ابراهیمی؛ چ7، (بی‌نا)، 1391.
  41. هاشمی خویی، میرزاحبیب‌الله؛ منهاج‌البراعة فی شرح نهج‌البلاغه؛ تحقیق سیدابراهیم میانجی؛ تهران: المکتبة الإسلامیه، 1400ق.
  42. هاشمى، احمد؛ جواهرالبلاغة؛ چ5، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1381.
  43. Carmichael, Kepten D; "Strict Criminal Liability for Environmental Violations: A Need for Judicial Restraint"; Indiana Law Journal: Vol. 71: Iss. 3, Article 5; 1996
  44. Elizabeth A. Martin;, Oxford Dictionary Of Law; 4th ed, Tehran: Didar, 1377.
  45. Elliott Catherine and Frances Quinn; Criminal Law; Third edition, Tehran: Mizan, 2006.
  46. Mir-Khalili1 Seyyed Mahmoud & Abuzar Salarifar; The Strict Criminal Liability in Iran’s Criminal Legal System; Journal of Politics and Law; Vol. 9, No. 8; ISSN 1913-9047 E-ISSN 1913-9055; Published by Canadian Center of Science and Education 2016.
  47. Mustafa, Faizan; Strict Liability in Criminal Law; Delhi: Deep and Deep Publishers, 1992
  48. Simons Kenneth W; Strict Criminal Liability in the Grading of Offenses: Forfeiture, Change of Normative Position, or Moral Luck? Forthcoming: Oxford Journal of Legal Studies vol. 32,no.3 , p. 445, 2012.
  49. Simons, Kenneth; “When Is Strict Criminal Liability Just?” Journal of Criminal Law & Criminology; volume 87: 1075-1137, 1997.
  50. Stinneford John F; Punishment Without Culpability; The Journal Of Criminal Law & Criminology; vol. 102, no. 3, 2012
  51. Thomas W. Robert; Note On Strict Liability Crimes: Preserving a Moral Framework for Criminal Intent in an Intent-Free Moral World; Michigan Law Review ,Vol. 110: 647,