حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

حمایت از بناهای تاریخی در چهارچوب طرح صنعتی در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، قم، ایران
2 دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، قم، ایران. (نویسنده مسئول)
10.22034/ilaw.2026.2082413.3754
چکیده
بناهای تاریخی به‌عنوان بخشی از میراث‌فرهنگی هر ملت، واجد ارزش‌های معماری، تاریخی و هویتی‌اند و حمایت از آن‌ها نه‌تنها از جنبه فرهنگی، بلکه از منظر حقوقی نیز اهمیت دارد. در سال‌های اخیر، توسعة مفاهیم نوین مالکیت فکری، زمینة بهره‌گیری از نهاد «طرح صنعتی» را به‌عنوان ابزاری برای صیانت از ارزش‌های بصری و هنری آثار فراهم کرده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی، به بررسی امکان حمایت از بناهای تاریخی در چارچوب نظام طرح صنعتی می‌پردازد. در ابتدا مفاهیم بنای تاریخی و طرح صنعتی از منظر لغوی و حقوقی تحلیل شده و مشخص گردیده که ملاک اصلی حمایت، ارزش و شناسایی است نه صرف قدمت بنای تاریخی. بر اساس قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، بخش‌های ظاهری و تزیینی بناهای تاریخی در صورت برخورداری از اصالت و جدید بودن می‌توانند مشمول حمایت طرح صنعتی شوند. بررسی نمونه‌های ثبت‌شده در ایران نشان می‌دهد که نماهای خلاقانه و سازه‌های دارای هویت بصری خاص، قابلیت ثبت دارند. از سوی دیگر، کوتاه‌بودن مدت حمایت و عدم پوشش عناصر سازه‌ای از چالش‌های این نظام محسوب می‌شود. در پایان، بازآفرینی خلاقانه به‌عنوان راهکاری مؤثر برای بهره‌گیری از نظام طرح صنعتی در جهت حفظ و ارزش‌آفرینی میراث تاریخی پیشنهاد می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.       توحیدی، فائزه؛ آشنایی با میراث‌ فرهنگی ایران؛ تهران: انتشارات سبحان نور، ۱۳۹۷.
2.       دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷.
3.       سیدین، علی و مهدی کارچانی؛ قانون حمایت از مالکیت صنعتی در نظم کنونی؛ تهران: میزان، 1403ق.
4.       قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور، مصوب ۱۳۶۷.
5.       قانون الحاق ایران به کنوانسیون اتخاذ تدابیر لازم برای ممنوع‌کردن و جلوگیری از ورود و صدور و انتقال مالکیت غیرقانونی اموال فرهنگی.
6.       قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری، مصوب 1386.
7.       قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403.
8.       قانون راجع به حفظ آثار ملی، مصوب ۱۲ آبان ۱۳۰۹.
9.       قانون کنوانسیون حراست از میراث ‌فرهنگی ناملموس و قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی فرهنگی، مصوب 1398.
10.  میرحسینی، سیدحسن؛حقوق طرح‌های صنعتی؛ تهران: انتشارات میزان، ۱۳۹۵.
11.    Afori, Orit. (2010). The Role of the Non-Functionality Requirement in Design Law
12.    Aluprof S.A. v. ALU SYSTEM PLUS JJM Kucharscy Spółka Jawna, Invalidity Case No. ICD 000008774, Registered Community Design No. 001843459-0035 (OHIM Invalidity Division, Nov. 29, 2013)
13.    European Parliament & Council of the European Union. (2006). Directive 2006/116/EC of 12 December 2006 on the term of protection of copyright and certain related rights, Article 1 (1)
14.    World Intellectual Property Organization (WIPO) & United International Bureaux for the Protection of Intellectual Property (BIRPI). (1970). Model law for developing countries on industrial designs. Geneva: WIPO. (WIPO Publication No. 808 (E)
15.    World Intellectual Property Organization. (2001). Model law for industrial designs. Geneva: WIPO.
16.    World Intellectual Property Organization. (2017). Looking good: An introduction to industrial designs under the Hague system. Geneva: WIPO
17.    World Intellectual Property Organization. (2017). Looking good: An introduction to industrial designs under the Hague system. Geneva: WIPO

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 شهریور 1405