حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

امکان سنجی ساخت قاعده فقهی حرمت اذلال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه و حقوق جزا، دانشکده فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران. طلبه سطح 4 حوزه علمیه قم
2 حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 حقوق جزا و جرم شناسی، حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
4 گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
چکیده
بخشی از تطور و پویایی علم فقه وابسته به قواعد فقهیه و مباحث مربوط به آن است. قاعده انگاری و اصطیاد قواعد فقهیه نوین از منابع فقه می تواند به تسهیل در استخراج احکام شرعی کمک شایانی نماید. از جمله مسائلی که در صورت قاعده انگاری می تواند آثار فراوانی در علم فقه داشته باشد، حرمت إذلال است. بنابراین، هدف این تحقیق بررسی امکان ساخت قاعده فقهی حرمت اذلال بوده تا به تسهیل هر چه بیشتر فرایند استنباط کمک نموده و نیز زمینه کاربست چنین قاعده‌ای در ساحت های دیگری مانند علم حقوق را فراهم نماید. نویسنده با مطالعه کتابخانه ای و بررسی منابع موجود، به ارائه الگوی قاعده انگاری در فقه پرداخته و بر همین اساس اقدام به قاعده انگاری حرمت اذلال نموده است. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که قضیه فقهی حرمت اذلال از ادله فقهی کافی و نیز گستردگی و شمولیت لازم برخوردار بوده و کاملا ظرفیت ارائه به عنوان یک قاعده عام فقهی را دارا است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.       ابن‌اثیر، مبارک‌بن‌محمد؛ النهایة فی غریب‌الحدیث والأثر؛ ج2، چ4، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1367.
2.       ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ ج1 و 2، قم: مکتب الأعلام‌الإسلامی، 1404ق.
3.       ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ ج3 و 11، چ3، بیروت: دار صادر، 1414ق.
4.       انصاری دزفولی، مرتضی‌بن‌محمدامین؛ المکاسب (المحشی)؛ ج1 و 3، چ3، قم: مؤسسه مطبوعاتی دارالکتب، 1410ق.
5.       انصاری دزفولی، مرتضی‌بن‌محمدامین؛کتاب الحج؛ قم: مجمع الفکرالإسلامی، 1425ق.
6.       ایروانى، باقر؛ دروس تمهیدیة فی‌القواعدالفقهیة؛ ج1، قم: دارالفقه للطباعة والنشر، 1426ق.
7.       بحرانی، محمدسند؛ فقه‌الطب والتضخم النقدی، بیروت: مؤسسة أم‌القری للتحقیق والنشر، 1423ق.
8.       بهبهانی، محمدباقر‌بن‌محمد؛ حاشیة مجمع‌الفائدة والبرهان؛ قم: مؤسسه علامه وحید بهبهانی، 1417ق.
9.       تبریزی، جواد‌بن‌علی؛ استفتائات جدید؛ قم: [بیجا]: [بی‌نا]، [بیتا].
10.  تبریزی، جواد‌بن‌علی؛ تنقیح مبانی‌العروة ـ کتاب الإجتهاد والتقلید؛ قم: دارالصدیقة الشهیدهƒ، 1426ق.
11.  تمیمی آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ چ2، قم: دارالکتاب الإسلامی، 1410ق.
12.  جمعی از مؤلفان؛ مجله فقه أهل‌البیت‰؛ ج19، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت‰، [بیتا].
13.  جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح؛ تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة؛ ج4، بیروت: دارالعلم للملایین، 1376ق.
14.  حائری طباطبایی، سیدعلی؛ ریاض‌المسائل فی تحقیق الأحکام الشرع بالدلائل؛ ج8 و 15، مؤسسه نشر اسلامی، 1422ق.
15.  حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة، ج12، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
16.  حسینی عاملی، سیدجواد‌بن‌محمد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامه؛ ج12، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419ق.
17.  حسینی قمی، سیدصادق؛ فقه‌الصادق†؛ ج11، قم: دارالکتاب ـ مدرسه امام صادق†، 1412ق.
18.  حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تذکرةالفقهاء؛ ج5، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
19.  حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ منتهی‌المطلب فی تحقیق‌المذهب؛ ج15، مشهد: مجمع‌البحوث الإسلامیه، 1412ق.
20.  خمینی، سیدروحاللّه؛ المکاسب‌المحرمة؛ ج1، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1415ق.
21.  دیالمه، نیکو و فائزه عظیمزاده اردبیلی؛ «دلالتهای تربیتی حرمت اذلال نفس به‌مثابه یک قاعده فقهی»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات فقه تربیتی؛ ش11، بهار و تابستان 1398، ص37ـ61.
22.  سبحانی تبریزی، جعفر؛ نظام‌القضاء والشهادة فی‌الشریعة الإسلامیةالغراء؛ ج2، قم: مؤسسه امام صادق†، 1418ق.
23.  شب‌زنده‌دار، محمدمهدی؛ درس خارج فقه؛ 13/9/1395؛ مندرج در: https://mfeb.ir/home/feghsh-223.
24.  صدر، سیدمحمد؛ ماوراءالفقه؛ ج6، بیروت: دارالأضواء للطباعة والنشر والتوزیع، 1420ق.
25.  صفوی، محمدرضا؛ ترجمه قرآن بر اساس المیزان؛ قم: دفتر نشر معارف، 1388.
26.  طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ ج7، چ2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390ق.
27.  طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد؛ مجمع‌البحرین؛ ج3، چ3، تهران: مرتضوی، 1375.
28.  عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح ‌اللمعةالدمشقیة؛ ج9، قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
29.  عسکری، حسن‌بن‌عبداللّه؛ الفروق فی‌اللغة؛ بیروت: دارالآفاق الجدیده، 1400ق.
30.  علوی، سیدجعفر؛ «عزت نفس و احکام فقهی آن»، فقه و اصول؛ ش2، تابستان 1398، ص87ـ107.
31.  علیدوست، ابوالقاسم؛ «فلسفه قواعد فقهیه»، نشریه پژوهش‌های فقهی؛ ش2، تابستان 1395، ص343ـ365.
32.  فاضل لنکرانی، محمدفاضل؛ القواعدالفقهیة؛ قم: چاپخانه مهر، 1416ق.
33.  فیض کاشانی، محمد محسن‌بن‌شاه مرتضی؛ الوافی؛ ج5، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی†، 1406ق.
34.  قمی، محمد مؤمن؛ کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1415ق.
35.  کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ ج1 و 5، چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
36.  مازندرانی، محمدصالح‌بن‌احمد؛ شرح الکافی ـ الأصول والروضة؛ تهران: المکتبة الإسلامیه، 1382ق.
37.  مجلسی، محمدتقی‌بن‌مقصودعلی؛ روضةالمتقین فی شرح من لایحضره‌الفقیه؛ ج9، چ2، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، 1406ق.
38.  محسنی قندهاری، محمدآصف؛ الفقه و مسائل طبیة؛ ج1، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1424ق.
39.  مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامى ـ پژوهشکده فقه و حقوق؛ مأخذشناسى قواعد فقهى؛ قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1421ق.
40.  مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم؛ تهران: مرکز الکتاب للترجمة والنشر، 1402ق.
41.  مصطفوی، سیدمحمدکاظم؛ القواعد ـ مائة قاعدة فقهیة؛ چ4، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1421ق.
42.  مکارم شیرازی، ناصر؛ القواعدالفقهیة؛ ج2، چ3، قم: مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب†، 1411ق.
43.  موسوی بجنوردی، سیدحسن‌بن‌آقا بزرگ؛ القواعدالفقهیة؛ ج1، قم، نشر الهادی، 1419ق.
44.  نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج2 و 24، چ7، تهران: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
45.  نوری (محدث)، میرزاحسین؛ مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل؛ ج9، بیروت: مؤسسه آل‌البیت‰، 1408ق.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 شهریور 1405