حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

مبانی فقهی مادّه 1 قانون الزام به ثبت رسمی نقل و انتقال اموال غیرمنقول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی گروه حقوق خصوصی ،دانشکده حقوق، دانشگاه قم
10.22034/ilaw.2026.2066916.3660
چکیده
به موجب گزارشات مقامات ذی صلاح راجع به اختصاص بیش از یک سوم دعاوی حقوقی به معاملات غیر رسمی، مقام معظم رهبری با تاکید بر مصلحت قطعی نظام، دستگاه قضایی را ملزم به اصلاح قانون نمود و در پی آن قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مصوب گردید. بر این اساس: هرگاه شخصی بینه‌ی معارض با مفاد سند رسمی اقامه کند که ملک مورد نظر به عنوان دارنده سند عادی به او انتقال یافته است، آیا می توان به موجب حکم اولی با تقدم مفاد سند رسمی به عنوان دلیل بر مالکیت دارنده، مفاد بینه را فاقد اعتبار فقهی و حقوقی دانست؟ هر چند توجیه حکم مزبور به موجب حکم ثانوی و حکم حکومتی چندان محل اختلاف نیست و لیکن به جهت موقتی بودن آن راه حل مناسبی به نظر نمی رسد و لذا در این پزوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی با دلایل متعدد فقهی از قبیل طریقی و امضایی بودن ادله اثبات، ثابت خواهیم کرد، به موجب حکم اولی انحصاری کردن نقل و انتقال اموال غیر منقول با سند رسمی معتبر و در تعارض با بینه بر آن مقدم است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.       آقابابایی، اسماعیل؛ «انحصاری‌کردن نقل و انتقال اموال غیرمنقول در سند رسمی»، نشست‌های فقهی ـ حقوقی اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1399.
2.       ابراهیمیان، نجات‌اللّه؛ «آسیب‌شناسی اعتبار اسناد غیررسمی در تعارض با اسناد رسمی»، نشست اول از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 12/2/1398.
3.       اردبیلی، احمدبن‌محمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان فی شرح‌الأذهان؛ ج1 و 3، چ3، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1379.
4.       ارسطا، محمدجواد؛ «آسیب‌شناسی اعتبار اسناد غیررسمی در تعارض با اسناد رسمی»؛ نشست اول از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 12/2/1398.
5.       جمعی از پژوهشگران؛ تغییر در حکمرانی قضایی؛ تهران: اندیشکده محنَا (مطالعات حکمرانی نرم ایران)، 1397.
6.       حرّ عاملی، محمدبن‌حسن؛ تفصیل وسائل‌الشیعة إلی تحصیل مسائل‌الشریعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، 1412ق.
7.       حکیم، سیدمحمدسعید؛ مصباح‌المنهاج ـ التقلید؛ نجف اشرف: کتابخانه آیت‌اللّه حکیم، 1415ق.
8.       حلّى (محقق حلّی)، جعفر‌بن‌حسن؛ المختصرالنافع فی فقه‌الإمامیة (کتاب التجارة)؛ چ3، تهران: قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة، 1410ق.
9.       خمینی، سیدروح‌اللّه؛ الخلل فی‌الصلاة؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1420ق.
10.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ أنوارالهدایة؛ تعلیقات‌الکفایة آخوند خراسانی؛ چ3، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1427ق.
11.  خمینی، سیدمصطفی؛ تحریرات فی‌الأصول؛ ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1418ق.
12.  خوانسارى، یوسف احمدبن‌سید؛ مختصـر شرح فی‌المدارک؛ ج7، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1405ق.
13.  خویی، سیدابوالقاسم؛ الإجتهاد والتقلید؛ چ3، قم: دارالهادی، 1410ق.
14.  شفیعی، سیدعلی؛ مجموعه مقالات زمان و مکان و تحول موضوعات احکام؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، 1374.
15.  صرامی، سیف‌اللّه؛ «ظرفیت‌شناسی فقه در انحصاری‌کردن انتقال مالکیت اموال غیرمنقول با سند رسمی»، نشست دوم از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 30/3/1398.
16.  طباطبایی، سیدعلی؛ ریاض‌المسائل فی بیان أحکام‌الشرع بالدلائل؛ ج2، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1420ق.
17.  عاملى (شهید اول)، محمد‌بن‌مکى؛ القواعد والفوائد؛ ج1، چ2، قم: انتشارات مجمع ذخائر اسلامی، 1398.
18.  علی‌اکبریان، حسنعلی؛ «ظرفیت‌شناسی حکم حکومتی درباره احکام وضعی با محوریت اسناد غیررسمی»، نشست سوم از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 24/6/1398.
19.  قاضی­زاده، محمدکاظم؛ «ظرفیت‌شناسی حکم حکومتی درباره احکام وضعی با محوریت اسناد غیررسمی»، نشست سوم از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 24/6/1398.
20.  قائینی، محمد؛ «ظرفیت‌شناسی فقه در انحصاری‌کردن انتقال مالکیت اموال غیرمنقول با سند رسمی»، نشست دوم از سلسله نشست‌های اعتباربخشی به اسناد رسمی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 30/3/1398.
21.  قمی، میرزاابوالقاسم، غنائم‌الأیام فی مسائل الحلال والحرام؛ ج5، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
22.  کاشف‌الغطاء، محمد‌حسین؛ تحریرالمجلة؛ ج1، قم: انتشارات مجمع‌ جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1382.
23.  کرکی، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد؛ ج4، قم: مؤسسه آ ل‌البیت‰، 1367.
24.  کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ تحقیق علی‌اکبر غفاری؛ ج7، چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
25.  مکارم شیرازى، ناصر؛ استفتائات جدید؛ تهیه و تنظیم ابوالقاسم علیان‌نژادى؛، ج1 و 3، چ2، قم: مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1427ق.
26.  مکارم شیرازى، ناصر؛ أنوارالفقاهة (کتاب البیع ـ الجزءالأول)؛ قم: منشورات مدرسه امیرالمؤمنین†، 1411ق.
27.  مکارم شیرازى، ناصر؛ دائرةالمعارف فقه مقارن‌؛ تهیه و تنظیم جمعى از فضلا؛ ج1، قم: مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1427ق.
28.  موحد، محمدعلی؛ مختصر حقوق مدنی؛ تهران: انتشارات کارنامه، 1398.
29.  موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم؛ فقه‌القضاء؛ ج2، چ3، قم: انتشارات دانشگاه مفید، 1381.
30.  موسوی بهبهانی، سیدعلی؛ الفوائدالعلیة؛ ج1، چ2، اهواز: مکتبة دارالعلم، 1405ق.
31.  موسوی سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذب‌الأحکام فی بیان الحلال والحرام؛ ج11، 20 و 27، قم: انتشارات دارالتفسیر، 1388.
32.  نائینی، محمدحسن؛ تنبیه‌الأمة و تنزیه‌الملة؛ مقدمه و توضیح سیدمحمود طالقانی؛ تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1386.
33.  نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام‌؛ تحقیق عباس قوچانی؛ ج22، چ6، تهران: انتشارات اسلامیه، 1392.
34.  نورى، میرزاحسین؛ مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل؛ ج17، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
35.  هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ قم: مؤسسه تقریب (خبرگزاری تقریب)، 18/5/1397و شفقنا (پایگاه بین‌المللی همکاری‌های خبری شیعه)، 16/5/1397.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 اردیبهشت 1405