حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

پیش‌نیازهای لازم در تحلیل ماهیت سهام، مبانی تحلیل و بررسی اجمالی ایده‌های ارائه‌شده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرسه عالی فقاهت
2 استادیار پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
بی‌شک بیان احکام فقهی مرتبط با سهام، متوقف بر شناخت چیستی آن است. نمونۀ آن، اختلافِ فتاوا در حکم بیع سهام است که بر اساس تفسیرهای متفاوت از چیستی سهام به وجود آمده است. همچنین چیستیِ ماهیت سهام، در حکم فقهیِ سهامِ خاصی، همچون سهام خزانه تأثیرگذار است. بنابراین سوال اصلی این است که حقیقت سهام چیست؟ اما باید دقت کرد که واکاویِ ماهیت سهام در شرکت‌های سهامی عام، مستلزم تحلیل مجموعه‌ای از مبانی‌ای است که چیستیِ ماهیت سهام مبتنی بر آن است و در پژوهش‌های موجود به طور جامع به آن پرداخته نشده‌است. در این مقاله سعی شده در ابتدای نوشتار مبانی و اقوال ممکن بیان شود و در نهایت و بعد از تحلیل و نقد در باب ماهیت سهام، بعضی از اقوال به عنوان قول برگزیده معرفی شده‌است. یکی از چیزهایی که این مقاله به ارمغان آورده؛ واکاوی در مبانی تحلیل ماهیت سهام و روشمند کردن آن است تا پژوهشگران مبتنی بر این مبانی، نظریات خود را با حفظ سیر منطقی ارائه نمایند. در این نوشتار با روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ماهیتِ سهام مبتنی بر مسئلۀ شخصیت حقوقی مورد بررسی قرار گرفته‌است.
واژگان کلیدی: مقدمات تحلیل، مبانی تحلیل، شخصیت حقوقی، ماهیت سهام
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.       احمدزاده، سیدعبدالمطلب، مرتضی محمدی و محمدرضا مروارید؛ «تأملی فقهی حقوقی در عین‌انگاری سهام شرکت‌های سهامی»، آموزه‌های فقه مدنی، ش22، پاییز 1399، ص31ـ60.
2.       اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت/ شرکتهای تجاری؛ ج1، چ19، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1393.
3.       امین‌زاده، سیدمحمد؛ «تحلیل حقوقی سهام خزانه»، دوفصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات مالی اسلامی؛ ش15، پاییز 1397، ص175ـ196.
4.       باریکلو، علیرضا؛ «ماهیت سهم و بازخرید آن توسط شرکت صادر‌کننده»، پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی؛ ش1، تابستان 1385، ص13ـ38.
5.       تفرشی، عیسی و ابراهیم شعاریان؛ «سهم و حقوق ناشی از آن در شرکت‌های سهامی»، نشریه پژوهش حقوق و سیاست؛ ش7، زمستان 1381، ص21ـ49.
6.       تفرشی، عیسی؛ مباحث تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری؛ تهران: دانشگاه شهیدمدرس، 1395.
7.       جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ حقوق اموال؛ چ2، تهران: گنج دانش، 1370.
8.       جعفری، نصراللّه و سیدمرتضی شهیدی؛ «بازپژوهی فقهی حقوقی ماهیت اوراق سهام و قرارداد واگذاری آن»، دوفصلنامه عملی پژوهشی تحقیقات مالی اسلامی؛ ش9، پاییز 1394، ص37ـ64.
9.       چراغی، رضا؛ «حقوق مالیاتی و ماهیت حقوقی سهام شرکت‌ها»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی؛ ش4، زمستان 1398، ص599ـ616.
10.  حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ ‏وسائل‌الشیعة؛ ج17، ١٨ و 19، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1409ق.
حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروةالوثقى؛ ج‌14، قم: مؤسسة دارالتفسیر، 1416ق.
11.  خامنه‌ای، سیدعلی؛ رساله آموزشی؛ ج2، چ3، تهران: نشر فقه روز وابسته به انتشارات انقلاب اسلامی، 1393.
12.  خامنه‌ای، سیدعلی؛ أجوبةالإستفتائات؛ قم: دفتر معظم‌له، 1424ق.
13.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ استفتائات؛ ج2، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1422ق.
14.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ تحریرالوسیلة‌؛ ج2، قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم‌، [بی‌تا].
15.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ توضیح‌المسائل مراجع؛ ج2، چ8، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1424ق.
16.  خمینی، سیدروح‌اللّه؛ کتاب‌البیع؛ ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1421ق.
17.  درایتی، حمید؛ تقریرات درس خارج فقه؛ 1400؛ مندرج در: http://www.eshia.ir/feqh/archive/mashhad/schools.
18.  روحانی، سیدصادق؛ منهاج‌الفقاهة؛ ج‌3، چ5، قم: أنوارالهدى‌، 1429ق.
19.  ستوده تهرانی، حسن؛ حقوق تجارت؛ تهران: دادگستر، 1388.
20.  سیستانی، سیدعلی؛ آشنایی با بازار بورس و سایر بازارهای جهانی و بعضی از احکام فقهی مرتبط با آنها، مطابق فتاوای آیت‌اللّه سیستانی؛ مشهد: دفتر معظم‌له، [بی‌تا].
21.  سیستانی، سیدعلی؛ توضیح‌المسائل جامع؛ ج3 و 4، مشهد: دفتر معظم‌له، 1403ق.
22.  سیستانى، سیدعلى؛‌منهاج‌الصالحین؛ چ5، قم: دفتر معظم‌له، 1417ق.
23.  عبدی‌پور، ابراهیم؛ مباحثی تحلیلی از حقوق تجارت؛ تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1391.
24.  غمامی، مجید و مریم ابراهیمی؛ «ماهیت حقوقی سهام پذیرفته شده در بورس»، مطالعات حقوق تطبیقی؛ ش4، پاییز 1391، ص127ـ145.
25.  فاضل لنکرانی، محمد؛ تفصیل‌الشریعة فی شرح تحریرالوسیلة ـ المضاربة، الشرکة ...؛ قم: مرکز فقه ائمه اطهار‰، 1425ق‌.
26.  کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها؛ تهران: شرکت انتشار، 1371.
27.  کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات؛ تهران: یلدا، 1374.
28.  کاتوزیان، ناصر؛ دوره مقدماتی حقوق مدنی، اموال و مالکیت؛ تهران: نشر دادگستر، 1378.
29.  کاتوزیان، ناصر؛ عقود معیّن؛ تهران: کتابخانه دانش، 1373.
30.  کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافى، ج١، چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
31.  منتظرى‌، حسینعلى؛ کتاب‌الزکاة؛ ج1، چ2، قم: مرکز جهانى مطالعات اسلامى، 1409ق.
32.  موسویان، سیدعباس، حسین حسن‌زاده و هاشم نیکومرام؛ «تحلیل سهام عادی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در جایگاه مبیع در عقد بیع بر اساس فقه امامیه»، تحقیقات مالی اسلامی؛ ش7، پاییز 1393، ص5ـ44.
33.  نائینی، میرزا محمدحسین؛ منیةالطالب فی حاشیةالمکاسب‌؛ ج1، تهران: المکتبة المحمدیه، 1373ق.
34.  نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج١٦، چ7، لبنان: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
35.  نعمت‌اللهی، اسماعیل؛ «تحلیل فقهی حق عینی و حق دینی و مفاهیم مرتبط»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی؛ ش3، پاییز 1390، ص109ـ132.
36.  ها ـ جون‌چانگ؛ نیکوکاران بدطینت؛ ترجمه عادل پیغامی؛ تهران: دانشگاه امام صادق†، 1395.
37.  یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقی مع‌التعلیقات؛ ج2، قم: مدرسة علی‌بن‌ابیطالب†، 1428ق.
38.  یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقی؛ ج2، چ2، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1409ق.
39.  یزدی، سیدمحمدکاظم؛العروةالوثقی والتعلیقات علیها؛ ج15، قم: مؤسسة السبطین† العالمیه، 1388ق.