حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

بازپژوهی لزوم رعایت تشریفات در نقل و انتقال اموال غیرمنقول و اموال فکری (صنعتی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد قندالی 1
رحیم پیلوار 2
عبدالرحیم مرادی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق خصوصی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان
2 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، پردیس فارابی دانشگاه تهران
3 استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان، ایران
10.22034/ilaw.2024.2008724.3271
چکیده
ازجمله مسائل بسیار مهم در حقوق معاملات، نقش تشریفات در آنهاست. امروزه باتوجه به اصل حاکمیت اراده و رضایی‌بودن قراردادها گفته می‌شود که اصل بر رضایی‌بودن قراردادها است، ولی این مقاله به‌دنبال آن است که نشان دهد در معاملات راجع به اموال غیرمنقول و اموال فکری (صنعتی) که حاوی نقل و انتقال حقوق عینی باشند، امروزه مقنن نظر به مصالح بالاتر بالاخص حفظ حقوق اشخاص ثالث و لزوم اطلاع آنها، انجام تشریفات را در معامله لازم می‌داند و ضمانت اجرای عدم رعایت این الزام، بسته به‌نظر مقنن متفاوت است (ولی عمدتاً یا بطلان عمل حقوقی است یا عدم قابلیت استناد). باتوجه به بررسی‌های انجام شده در مصادیق مختلف در حقوق ایران، این پژوهش اجمالاً به این نتیجه رسید که در معاملات راجع به نقل و انتقال حقوق عینی در اموال غیرمنقول و اموال فکری (صنعتی)، ثبت آنها الزامی است و در برخی موارد مقنن پیشتر رفته و اعلان عمومی را هم ضروری می‌داند، اما درخصوص حقوق عینی راجع به اموال منقول (غیر از مصادیق مالکیت صنعتی)، به‌علت استحاله مالکیت و تصرف، بیم زیان به اشخاص ثالث نمی‌رود و بنابراین ثبت هم لازم نیست گرچه در این مورد هم ممکن است مقنن تشریفات را نظر به مصالحی لازم بداند نظیر حوزه نقل و انتقال خودرو، اما در حقوق دینی، اصل رضایی‌بودن قرارداد است؛ زیرا حق شخصی، حقی نسبی است و در مقابل دیگران فقط قابل استناد است نه اینکه قابل اعمال هم باشد؛ به‌طوری که وضعیت حقوقی آنها را در معرض تعرض قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
حقوق مالی
تشریفات
ثبت رسمی
انتقال حق
حق عینی و حق شخصی

موضوعات

  1. ابهری، حمید؛ «نقش سند رسمی در بیع املاک»، مجله پژوهش‌های حقوقی؛ ش14، زمستان 1387، ص۱۸۵ـ۲۱۰.
  2. اسدی، محمدحسن؛ «اصل قابلیت استناد قرارداد در فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق فرانسه»، مجله معارف اسلامی و حقوق؛ ش۲۵، بهار و تابستان 1386، ص۱۷۲ـ۱۴۱.
  3. اسلامی، سیدمحمدهادی و عباس‌علی حیدری و جلیل قنواتی؛ «تفسیر مادّه 62 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور»، فصلنامه علمی پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی؛ ش1، خرداد 1397، ص۳۷ـ۵۸.
  4. امینی، منصور؛ «نقش ثبت سند در بیع مال غیر منقول در حقوق فرانسه و بررسی قابلیت پذیرش آن در حقوق ایران»، نشریه تحقیقات حقوقی؛ ش49، شهریور 1388، ص۲۱۱ـ۲۳۸.
  5. ایزانلو، محسن و صادق شریعتی‌نسب؛ «مطالعه تطبیقی «عدم قابلیت استناد» در حقوق ایران و فرانسه»، مجله حقوق خصوصی؛ ش21. پاییز و زمستان 1391، ص۳۵ـ۶۶.
  6. برجی، حسن و حامد عباس قاسمی؛ «اسباب سقوط تعهدات در پرتو فرمالیسم حقوقی»، نشریه حقوق خصوصی؛ ش1، فروردین 1399، ص۵۷ـ۸۱.
  7. بیگدلی، عطاءالله؛ «حاکمیت اراده در فقه امامیه، نظام رومی ژرمنی و حقوق ایران؛ درآمدی مبنایی ـ فلسفی»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی؛ ش41، بهار و تابستان 1394، ص۱۲۵ـ۱۵۰.
  8. پیلوار، رحیم؛ «مفهوم اموال فکری در حقوق اموال و جایگاه آن»؛ مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی؛ ش12، تیرماه 1394، ص۷ـ۴۰.
  9. تفرشی، محمدعیسی و رضا سکوتی نسیمی؛ «بیع سهام شرکت‌های سهامی»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز؛ ش41، تابستان 1383، ص۳۵ـ۵۸.
  10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق؛ ج1، چ3، تهران: انتشارات گنج دانش، 1386.
  11. خدابخشی، عبدالله؛ «قابلیت استناد سند عادی در مقابل سند رسمی، رویه قضایی و راهکارها»، نشریه تعالی حقوق؛ ش1، پاییز 1397، ص۷۸ـ۱۰۱.
  12. رهایی، مجید و فرامرز عباسی؛ «بررسی نحوه انتقال سهام در شرکت‌های تجاری»، فصلنامه پژوهش‌های حقوقی قانون یار؛ ش3، پاییز 1396، ص۱۷۵ـ۱۹۹.
  13. شهیدی، مهدی؛ تشکیل قراردادها و تعهدات؛ چ16، تهران: انتشارات مجد، 1401ق.
  14. صفایی، سیدحسین؛ حقوق مدنی و حقوق تطبیقی؛ چ4، تهران: نشر میزان، 1395.
  15. صفایی، سیدحسین؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج2، چ38، تهران: نشر میزان، 1401ق.
  16. صفی‌زاده، سروش؛ «جایگاه ثبت در انتقال قراردادی اموال غیرمنقول در ایران؛ مطالعه تطبیقی با حقوق انگلستان، سوئیس و فرانسه»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش118، تیر 1401، ص۱۸۵ـ۲۰۶.
  17. طباطبایی حصاری، نسرین و سروش صفی‌زاده؛ «درآمدی بر خانواده‌های بزرگ ثبت املاک معاصر (بر مبنای مؤلفه‌های کلان طبقه‌بندی تطبیقی)»؛ نشریه تحقیقات حقوقی؛ ش94، تیر1400، ص۲۳۹ـ۲۶۶.
  18. طباطبایی حصاری، نسرین و محمود زمانی؛ (ب)؛ «کارکرد ثبت شرکت‌های تجاری در ایجاد اعتماد و امنیت قراردادی»، نشریه تحقیقات حقوقی؛ ش82، تیر 1397، ص۲۲۷ـ۲۵۲.
  19. طباطبایی حصاری، نسرین؛ (الف)؛ «تحلیل حقوقی ماهیت حاکمیتی امور ثبتی و امکان برون سپاری آن به دفاتر اسناد رسمی»، نشریه دانشنامه‌های حقوقی؛ ش1، زمستان 1397، ص۲۴۶ـ۲۶۴.
  20. طباطبایی حصاری، نسرین؛ «نقش ثبت در فرآیند انتقال حقوق مالکیت صنعتی، تحلیل سیستم‌های ثبت انتقال حقوق مالکیت صنعتی در دنیا»، نشریه مطالعات حقوق خصوصی؛ ش2، تیر 1396، ص۲۸۹ـ۳۰۸.
  21. طباطبایی حصاری، نسرین؛ مبانی و آثار نظام ثبت املاک؛ چ۳، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1398.
  22. فانی، منوچهر؛ ماهیت مزایده و تشریفات مربوط به آن در فقه و قانون اجرای احکام مدنی؛ چ1، تهران: انتشارات جاودانه جنگل، 1394.
  23. قاسمی، محسن؛ شکل‌گرایی در حقوق مدنی؛ چ1، تهران: نشرمیزان، 1388.
  24. قبولی درافشان، سیدمحمدمهدی؛ «مفهوم و مبانی قابلیت استناد قرارداد»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (فصلنامه حقوق سابق)، ش1، 1389، ص؟ـ؟.
  25. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج1، چ7، تهران: انتشارات گنج دانش، 1401.
  26. کاظمی، محمود و رحیم پیلوار؛ «تبارشناسی مال: مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و غرب»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش1، تابستان 1397، ص۱۸۱ـ۲۰۸.
  27. کاظمی، محمود و رحیم پیلوار؛ «حق عینی و دینی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و غرب»، مجله مطالعات حقوق خصوصی؛ ش1، 1403، ص89ـ122.
  28. کاظمی، محمود و نسرین طباطبایی حصاری؛ «جایگاه حمایت از اشخاص ثالث در نظام‌های ثبت املاک»، مجله حقوق تطبیقی؛ ش۱، بهار و تابستان 1392، ص۱۳۷ـ۱۵۴.
  29. الماسی، مسعود و احمد واعظی؛ «پوزیتویسم حقوقی در نظام قضایی ایران، برایند تعاملی فرمالیسم حقوقی و نص‌گرایی قانونی»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش117، فروردین 1401، ص۱ـ۱۹.
  30. محقق داماد، سیدمصطفی؛ نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی؛ چ4، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1395.
  31. محقق داماد، سیدمصطفی وسیدحسن جلیل قنواتی و سیدحسن وحدتی شبیری و ابراهیم عبدی‌پور؛ حقوق قراردادها در فقه امامیه؛ تهران: انتشارات سمت، 1390.
  32. J et Bruschim. M et Cimamonti. S: Traité de droit civil, Sous la direction de Jaques Ghestin, L.G.D.J. 2000.
  33. Lévy, Jean-Philippe et Castaldo, Andŕe, Histoire du droit civil, Dalloz, 2010.
  34. Malaurie Philippe, Laurent Aynès, Maxime Julienne, Droit des biens,G.D.J, 2020.
  35. Planiol, Marcel et Ripert, George Par Picard, Traité pratique de droit civil Françaisy: Les biens, T 3, L. G. D. J., 1952.
  36. Terré, François et Simler, Philippe, Droit civil, Les biens, 2018.
حقوق اسلامی
دوره 22، شماره 85
تابستان 1404
صفحه 47-76