قوانین کیفری خانواده از جهتی به دو بخش تقسیم میگردد؛ بخشی از آنها مستند به نصوص شرعی در کتاب و سنت بوده و بخشی دیگر، غیرمنصوص هستند. مداخلات کیفری دولت در بخش دوم، مستند به اختیارات حاکم اسلامی و قواعد کلی فقه بوده و مشروعیت آن مفروض است. با توجه به ماهیت خصوصی روابط خانوادگی و همچنین آثار منفی مجازات بر کارکردهای نهاد خانواده، مداخلات کیفری دولت در آن باید به موارد ضروری تقلیل یابد. مبتنی بر اصل «کمینهگرایی کیفری»، دولت(حکومت) در صورتی میتواند برای تضمین اجرای قواعد حقوقی، از ظرفیت حقوق کیفری استفاده کند که سایر انواع ضمانت اجراها برای هدف مورد نظر در دسترس نبوده یا مؤثر نباشند. این نوشتار مبانی کمینهگرایی در حقوق کیفری خانواده را بر مبنای اصول جرمانگاری و اصل خانوادهمحوری تشریح نموده و سپس بایستههای آن را در حقوق خانواده در دو بعد جرمانگاری و کیفرگذاری تشریح مینماید. بررسیهای این پژوهش نشان میدهد که مداخلات کیفری در حقوق خانواده ایران در موارد متعدد غیرضروری بوده و از مصادیق بیشنهگرایی کیفری میباشد.
شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابویه قم، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، قم، 1413ق.
شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، قم، 1413 ق.
طباطبایی حکیم، سیدمحمدسعید، منهاج الصالحین، دار الصفوة، بیروت، چاپ اول، 1415ق.
طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تحقیق محمدباقر بهبودی، المکتبة المرتضویة، 1388ق.
طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم، انتشارات قدس محمدی.
ظرفیت حقوق در تحکیم خانواده، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، تهران، 1398.
فاضل هندی، محمد بن الحسن اصفهانی، کشف اللثام، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1416.
کاظمی، زهرا و قاسمی، قاسم، تجاوز جنسی در روابط زناشویی از منظر حقوق و اجتماع در ایران و انگلستان، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 43، بهار 1399.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علیاکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1363.
مقدسی، محمدباقر و یزدانی، جواد، مداخله کیفری در حوزه خانواده در پرتو مبانی شاخص جرم انگاری، دوفصلنامه علمی- ترویجی فقه و حقوق خانواده، سال بیست و سوم، شماره 69، پاییز و زمستان 1397.
مقدسی، محمدباقر و یزدانی، جواد، مداخله کیفری در حوزه خانواده در پرتو مبانی شاخص جرم انگاری، دوفصلنامه علمی- ترویجی فقه و حقوق خانواده، سال بیست و سوم، شماره 69، پاییز و زمستان 1397.
مکارم شیرازی، ناصر، استفتاءات جدید، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب (ع)، قم، چاپ دوم، 1427ق.
موسوی خمینی، سیدروحالله، ، صحیفه امام، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ چهارم، 1386.
میرمحمدصادقی، حسین، جرایم علیه اشخاص، ص577؛
هدایتنیا، فرجالله، خانوادهمحوری در نظام حقوقی ایران، فصلنامه تخصصی دین و قانون، شماره 10، زمستان 1394، ص11-38.
هدایتنیا، فرجالله، نگاهی نو به تفسیر نشوز زوجه در قرآن، دو فصلنامه قرآن، فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، شماره 4، بهار و تابستان 1395.
