حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

نظریه فرض رابطه سببیت در قانون و رویّه قضایی ایران و انگلیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سپیده رنجبر 1
سیدحسین صفایی 2
حسن بادینی 3
منصور امینی 4
1 دانشجوی دوره دکتری رشته حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد بازنشسته گروه حقوق خصوصی، دانشگده حقوق دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه حقوق خصوصی، دانشگده حقوق دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/ilaw.2024.711691
چکیده
در دعوای مسئولیت مدنی، رابطه سببیت میان فعل زیان بار و خسارت وارده باید محرز گردد و بار اثبات این امر بر عهده خواهان است. اما گاه اثبات این رابطه، علی رغم مقصر بودن خوانده و وجود شواهدی بر مسبب بودن وی، بسیار دشوار است و عدالت و منطق مبرا دانستن خوانده را برنمی تابد. در این موارد در برخی نظام های حقوقی به صورت محدود و استثنایی، رابطه سببیت مفروض قلمداد گردیده و بار اثبات آن از عهده خواهان برداشته شده است. با توجه به دلالت ضمنی برخی مواد قانونی و با عنایت به آرای قضایی می توان این فرض را به نحو استثنایی در حقوق ایران نیز پذیرفت. حقوق انگلیس هم در این خصوص وضعیت مشابهی با ایران دارد که مورد بررسی قرار گرفته است. در این مقاله ضمن فراهم نمودن مقدمات پذیرش این فرض در حقوق ایران، استدلال شده است که یکی از موارد اعمال آن، سبب مجمل می باشد.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت مدنی؛ رابطه سببیت؛ فرض سببیت؛ معیار «
؛ اگر نبود»
؛ ؛ علم اجمالی

موضوعات

  1. افشارقوچانی، زهره و سیدمحمدباقر حسینی؛ «مطالعه تطبیقی مسئولیت مدنی سبب مجمل»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی؛ش1، بهار1393، ص1ـ22.
  2. بادینی، حسن؛ فلسفه مسئولیت مدنی؛تهران: شرکت سهامی انتشار، 1384.
  3. جعفری چالشتری، محمود، یوسف براری چناری و مجتبی جهانیان؛ «مسئولیت مدنی سبب مجمل درحقوق مدنی ایران و فقه امامیه»، فصلنامه علمی دانشنامه‌های حقوقی؛ ش4، مهر1398، ص81ـ100.
  4. حاجی‌عزیزی، بیژن و نگین غلامی؛ «جایگاه فرض سببیت در مسئولیت مدنی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی؛ش2، تابستان 1392، ص25-45.
  5. حکیم، سیدمحمدسعید؛ المحکم فی أصول‌الفقه؛چ4، ج4، قم: دارالهلال، 1434ق.
  6. حلّی (علامه حلّی)، ابومنصور جمال‌الدین حسن‌بن‌یوسف‌بن‌علی‌بن‌مطهر؛ قواعدالأحکام فی معرفة الحلال والحرام؛ ج3، چ1، قم: موسسة النشرالإسلامی، 1419ق.
  7. رنجبر، سپیده، سیدحسین صفایی، منصور امینی و حسن بادینی؛ «مسئولیت مدنی در سبب مجمل: تحول حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلستان»، فصلنامه تعالی حقوق؛ ش4، زمستان 1399، ص60ـ83.
  8. روانان، علی، سیدمهدی میرداداشی، محمد صادقی و ابراهیم دلشادمعارف؛ «مسئولیت مدنی سبب مجمل تیم پزشکی در حقوق ایران وانگلستان»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی؛ ش57، پاییز 1398، ص73ـ94.
  9. روانان، علی؛ «رابطه سببیت سبب مجمل در حقوق ایران، انگلستان و هندوستان»، دوفصلنامه مطالعات شبه قاره دانشگاه سیستان و بلوچستان؛ ش38، بهار و تابستان 1399، ص49ـ66.
  10. ژوردن، پاتریس؛ اصول مسئولیت مدنی؛ ترجمه مجیدادیب؛ ج۳، تهران: بنیادحقوقی میزان، 1391.
  11. سیستانی، سیدعلی؛ منهاج‌الصالحین؛ ج2، مشهد: پیام طوس، 1397.
  12. شیروی، عبدالحسین؛ حقوق نفت و گاز؛ چ4، تهران: نشرمیزان، 1397.
  13. صفایی، سیدحسین و حبیب‌الله رحیمی؛ مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)؛ چ14، تهران: انتشارات سمت، 1400.
  14. کاتوزیان، ناصر؛ الزام‌های خارج از قرارداد، ضمان قهری؛ چ8، تهران: دانشگاه تهران، 1386.
  15. کلانتری خلیل‌آباد، عباس و سعیده سلیمانی پایطاق؛ «مسئولیت مدنی سبب مجمل با رویکردی بر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، پژوهش‌های فقهی؛ ش2، تابستان1394، ص413ـ442.
  16. کلانتری طهرانی، میرزاابوالقاسم؛ مطارح‌الأنظار؛ ج3، قم: مجمع الفکرالإسلامی، 1425ق.
  17. مشکینی، علی؛ إصطلاحات‌الأصول؛ج1، چ5، قم: نشرالهادی، 1371.
  18. موسویبجنوردی، سیدمحمد؛ علم اصول؛چ1، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج، 1379.
  19. عاملی، محمدبن‌مکی (شهید اول)؛ الدروس‌الشرعیة فی فقه‌الإمامیة؛ج3، قم: مؤسسةالنشر الإسلامی التابعةلجماعة المدرسین، [بی‌تا].
  20. هنجنی، سیدعلی و سعید فرهادنیا؛ «جایگاه مفهوم سببیت درحقوق بین‌الملل»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی؛ ش3، پاییز 1396، ص797ـ817.
  21. یزدانیان، علیرضا؛ حقوق مدنی، قواعد عمومی مسئولیت مدنی؛ج1، تهران: بنیادحقوقی میزان، 1386.
  22. Koziol, Helmut; Basic Questions of Tort Law from a Comparative Perspective; Wien: Jan SramekVerlag, 2015.
  23. Law Commission Issues Paper; REVIEW OF JOINT AND SEVERAL LIABILITY; New Zealand: IWllington, 2012.
  24. Mills, William, 2002, ContributoryNegligenence,Trial Briefs: p. 29, www.ncaj. com /file – depot; Libby, Michael, 2007, Contributory Negligence, DoldenWallacefolick. www.Dolden. Com/content
  25. Plakokefalos, Ilias; "Causation in the Law of State Responsibility and the Problem of Overdetermination: In Search of Clarity"; The European Journal of International Law Vol. 26 Oxford University Press on behalf of EJIL Ltd,2, 2015.
  26. STEEL, SANDY; "CAUSATION IN ENGLISH TORT LAW: STILL WRONG AFTER ALL THESE YEARS"; University of Queensland Law Journal,243, 2012.
  27. Weinrib, Ernest; "A Step Forward in Factual Causation"; The Modern Law Review,38, 1975
  28. Wrigh, Richard W; "CAUSATION IN TORT LAW"; California Law Review, 73, December 1985
  29. http://classic.austlii.edu.au/au/journals/UQLawJl/2012/12.pdf دسترسی تیرماه 1400.
  30. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/29/section/3 دسترسی تیرماه 1400.
حقوق اسلامی
دوره 22، شماره 85
تابستان 1404
صفحه 179-207