در کنار رسیدگی دادگاهها به اختلافات طرفین دعوا، نهاد داوری روشی تخصصی، سریع و مورد استقبال روزافزون بدلیل احترام به حاکمیت اراده طرفین اختلاف در تعیین داور و انتخاب شیوه رسیدگی، محسوب میشود. در بحث از آثار داوری هر چند که رأی صادره در داوری اصولاً نسبت به طرفین حاضر در داوری مؤثر است اما این پرسش مطرح است که آیا امکان بازبینی حکم صادره توسط سایر داوران و قضات وجود دارد یا خیر؟ اگر این امکان وجود دارد، بازبینی در رأی صادره بر چه مبنایی و در چه مواردی امکانپذیر است؟ در این نوشتار ضمن بررسی و نقد ادله پشتیبان قاعده «حرمت نقض حکم قاضی مجتهد»، ضمن اثبات خصوصیت نداشتن اجتهاد در مقام اصدار رأی و عدم تفاوت میان رأی قاضی منصوب و رأی داور(قاضی تحکیم) بدلیل تنقیح مناط، نظریه تجدیدنظرپذیری و امکان بازنگری رأی صادره توسط داور(همانند رأی قاضی) بدلیل اطلاقات ادله نفوذ حکم قاضی و شمول این ادله بر قضاوت دوم، مورد پذیرش واقع شده اما امکان بازنگری و استیناف مقید به عدم بروز هرج و مرج و محدود به مواردی است که منجر به بی اعتباری یا کم اعتباری آراء قضایی و داوری و تضعیف دستگاه حاکمه نشود. دفعات امکان تجدیدنظر پذیری از شیوه های اجرایی فاقد حکم شرعی است که در زمان های مختلف با توجه به اقتضائات متفاوتی که وجود دارد، حاکمیت کشور اسلامی حد و قلمرو آن را تعیین می کند.
هاشمی شاهرودی، محمود؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت؛ قم: مؤسسه دائرةالمعارف اسلامی، 1387.
هوشمند فیروزآبادی، حسین؛ «مشروعیت و ماهیت داوری در قرآن کریم»، مجله قرآن، فقه و حقوق اسلامی؛ ش16، بهار و تابستان 1401، ص81ـ110.
هوشمند فیروزآبادی، حسین؛ «مطالعه تطبیقی ماهیت داوری در حقوق غرب، فقه امامیه و حقوق ایران»، مجله پژوهشهای تطبیقی حقوق اسلام و غرب (دانشگاه قم)؛ ش34، زمستان 1401، ص331ـ372.
یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقى مع تعلیقات السیدمصطفى الخمینی؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1418ق.
Nigel Blackaby Constantine Partasides Alan Redfern Martin Hunter, Redfern and Hunter on International Arbitration, Oxford: Oxford University Press, 6th ed, 2015.
هوشمند فیروزآبادی,حسین , سلیم زاده,حسین , احسانی فر,احمد و مبین,حجت . (1404). امکان بازبینی و تجدیدنظرپذیری آراء داوری. حقوق اسلامی, 22(86), 35-74. doi: 10.22034/ilaw.2025.711381
MLA
هوشمند فیروزآبادی,حسین , , سلیم زاده,حسین , , احسانی فر,احمد , و مبین,حجت . "امکان بازبینی و تجدیدنظرپذیری آراء داوری", حقوق اسلامی, 22, 86, 1404, 35-74. doi: 10.22034/ilaw.2025.711381
HARVARD
هوشمند فیروزآبادی حسین, سلیم زاده حسین, احسانی فر احمد, مبین حجت. (1404). 'امکان بازبینی و تجدیدنظرپذیری آراء داوری', حقوق اسلامی, 22(86), pp. 35-74. doi: 10.22034/ilaw.2025.711381
CHICAGO
حسین هوشمند فیروزآبادی, حسین سلیم زاده, احمد احسانی فر و حجت مبین, "امکان بازبینی و تجدیدنظرپذیری آراء داوری," حقوق اسلامی, 22 86 (1404): 35-74, doi: 10.22034/ilaw.2025.711381