حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

تأملی بر شرط اسقاط کافة خیارات در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید علی محمد یثربی 1
جواد محمودی 2
1 عضو هیأت پردیس فارابی دانشگاه تهران
2 کارشناسی ارشد فقه و حقوق اقتصادی
10.22034/ilaw.2025.709909
چکیده
حق خیار یعنی هر یک از طرفین قرارداد یا هر دو یا شخص ثالث، حق بر هم زدن عقد لازم را داشته باشند. فقها معتقدند: «لکل ذی حق اسقاط حقه» «هر صاحب حقی می‌تواند حق خود را اسقاط کند». اصل لزوم وفا در قراردادها اقتضا می‌کند که شرط اسقاط خیارات به عنوان جزئی از عقد صحیح باشد. همچنین در این خصوص ادعای اجماع شده است. آیات، روایات و عمومات اوفوا بالعقود نیز بر این مطلب تصریح دارند. علاوه‌ بر این، چنین شرطی مبتنی بر قاعدة اقدام است. بر اساس مادة 448 قانون مدنی ایران، شرط سقوط خیارات به صورت جزئی یا کلی صحیح است. مادة مذکور هرچند به صورت مطلق وضع شده ولی دارای چند استثناء می‌باشد. به بیان دیگر، بعضی از خیارات قابل اسقاط نیستند. زیرا موجب غرری شدن معامله می‌شوند. بنابراین، پیشنهاد می‌شود قانونگذار ایران مقررات کامل‌تری در خصوص اسقاط خیارات و استثنائات وارد بر آن وضع نماید.
کلیدواژه‌ها
خیار
حق فسخ
قابلیت اسقاط خیار
اسقاط کافة خیارات

موضوعات

  1. ابن‌منظور، محمد؛ لسان‌العرب؛ چ3، بیروت: دارالفکر، 1414ق.
  2. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی؛ ج1، تهران: انتشارات اسلامی، 1388.
  3. انصاری، مرتضی؛ کتاب المکاسب؛ چ3، قم: اسماعیلیان، 1382.
  4. بحرانی، یوسف؛ حدائق‌الناظرة؛ قم: انتشارات اسلامی، 1405ق.
  5. بهبهانی، محمد باقر؛ حاشیه مجمع‌الفائدة والبرهان؛ قم: مؤسسه وحید بهبهانی، 1417ق.
  6. بهجت، محمدتقی؛ استفتائات؛ قم: انتشارات دفتر آیت‌الله بهجت، 1428ق.
  7. تبریزی، جواد؛ استفتائات؛ قم: سرور، 1385.
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ چ3، تهران: گنج دانش، 1390.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ تئوری موازنه ـ فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل؛ تهران: گنج دانش، 1381.
  10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ دائرةالمعارف حقوق مدنی و تجارت؛ ج1، تهران: مشعل آزادی، 1388.
  11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ محشای قانون مدنی؛ تهران: گنج دانش، 1379.
  12. حرّ عاملی، محمد؛ وسائل‌الشیعة؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1416ق.
  13. حسینی عاملی، سیدجواد؛ مفتاح‌الکرامة؛ قم: انتشارات اسلامی، 1419ق.
  14. حلّی، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکرةالفقهاء؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  15. سبحانی تبریزی، جعفر؛ مختار فی أحکام‌الخیار؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1414ق.
  16. شهیدی، مهدی؛ عقود معیّن؛ ج1، چ10، تهران: انتشارات مجد، 1388.
  17. صافی گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ مجمع‌المسائل؛ چ2، قم: دارالقرآن‌الکریم، 1409ق.
  18. صفایی، سید‌حسین؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج2، چ6، تهران: انتشارات میزان، 1383.
  19. طباطبایی، سیدتقی؛ دراساتنا من الفقه‌الجعفری؛ قم: انتشارات خیام، 1400ق.
  20. عاملی، زین‌الدین؛ اللمعةالدمشقیة؛ قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
  21. عاملی، محمد؛ الدروس الشرعیة فی فقه‌الإمامیة؛ چ2، قم: انتشارات اسلامی، 1417ق.
  22. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی؛ چ22، تهران: امیرکبیر، 1362.
  23. فیروزآبادی، محمد؛ قاموس‌المحیط؛ بیروت: دارالجیل، [بی‌تا].
  24. کاتوزیان، ناصر؛ اعمال حقوقی؛ چ13، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387.
  25. کاتوزیان، ناصر؛ ایقاع؛ چ8، تهران: انتشارات یلدا، 1399.
  26. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، عقود معیّن؛ چ7، تهران: گنج دانش، 1392.
  27. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ چ7، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
  28. کرکی، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد؛ چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  29. متین، احمد؛ مجموعه رویّه قضایی؛ تهران: انتشارات رهام، 1381.
  30. محقق داماد، سیدمصطفی؛ قواعد فقه؛ چ12، تهران: علوم اسلامی، 1406ق.
  31. موسوی خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الفقاهة؛ چ3، قم: انتشارات انصاریان، 1417ق.
  32. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام؛ چ7، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1374.
حقوق اسلامی
دوره 21، شماره 83
زمستان 1403
صفحه 41-71