حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

بررسی چالش های فقهی- حقوقی بازار ثانوی قراردادهای سلف موازی در بورس ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید ایمانی رحیملو 1
سید الهام الدین شریفی آل هاشم 2
1 گروه حقوق ; دانشکده علوم اجتماعی ; دانشگاه بین اللمللی امام خمینی (ره) قزوین ; ایران
2 گروه حقوق ; دانشکده علوم اجتماعی ; دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) قزوین ; ایران
10.22034/ilaw.2024.709908
چکیده
قراردادهای سلف موازی، شکل تکامل‌یافته بیع سلف به عنوان یکی از اقسام بیع در فقه امامیه و حقوق ایران است. در ‏سلف‌ها به عنوان پیمانی خاص تا سررسید امکان نقل‌و‌انتقال مبیع نبود، لیکن ضرورت امکان نقدشوندگی، موجب تشکیل ‏بازار ثانوی شد. تاسیس این بازار در کشورهای اسلامی با اشکالاتی روبه‌رو بوده که مهمترین آن‌ها، اختلاف در مشروعیت ‏بازار ثانوی سلف به‌دلیل ممنوعیت فروش مبیع پیش از سررسید است. لذا سوال اساسی عبارت است از اینکه آیا راهکاری ‏برای رفع شبهه مذکور در بازارهای ثانوی وجود دارد یا خیر؟ ‏
این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به دنبال اثبات این فرضیه است که پیشنهاد مجرد ‏پنداشتنِ اوراقِ سلف موازی به عنوان یکی از اقسام اوراق بهادار و اعتبارِ مالیّت برای آن‌ها از سوی قانونگذار، می‌تواند ‏ایراد فقهی مذکور را حل کند.‏‎ ‎لذا توجیهات فقهی و حقوقی مطروحه نظیر واگذاری وکالتی، صلح سلف و سلف موازی با ‏حواله بررسی و نهایتاً راهکار منتخب نگارنده بیان می‌شود که می‌تواند استفاده از قراردادهای سلف موازی را به منظور نیل ‏به اهدافی چون تامین مالی و مدیریت ریسک، رونق بخشد.
کلیدواژه‌ها
"سلف موازی"
"بازار ثانوی"
"بورس"
"اوراق بهادار"

موضوعات

  1. آریان‌پور کاشانی، عباس؛ فرهنگ دانشگاهی آریان‌پور؛ چ19، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1378.
  2. ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم‌؛ لسان‌العرب؛ ج9 ، چ3، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع ـ دار صادر‌، 1414ق.
  3. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی؛ ج1، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1366.
  4. انیس، ابراهیم؛ فرهنگ معجم‌الوسیط؛ ترجمه محمد بندرریگی؛ قم: انتشارات اسلامی، 1384.
  5. بحرانی، آل‌عصفور یوسف‌بن‌احمدبن‌ابراهیم؛ الحدائق الناضرة فی أحکام العترةالطاهرة؛ ج20، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405ق.
  6. برهان آزاد، لیدا؛ امکان ایجاد بازار سلف ارز در ایران؛ تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی ـ بانک مرکزی ج.ا.ا.، 1387.
  7. تاجمیر ریاحی، حامد و فرزانه اشعریون قمی‌زاده؛ سلف و اوراق سلف بررسی ققهی ـ اقتصادی؛ تهران: انتشارات بورس، 1394.
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق؛ ج3، تهران: انتشارات گنج دانش، 1378.
  9. جمعی از مؤلفان؛ فرهنگ حقوقی مجد؛ چ9، تهران: انتشارات مجد، 1388.
  10. جهانخانی، علی و علی پارساییان؛ بورس اوراق بهادار؛ تهران: انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، 1375.
  11. حسینی عاملى، سیدجوادبن‌محمد‌؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ج13، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1419ق.
  12. درخشان، مسعود؛ مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت؛ تهران: مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی، 1383.
  13. راعی، رضا و علی سعیدی؛ مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک؛ تهران: انتشارات سمت، 1383.
  14. رفیعی، داریوش؛ مروری بر مشتقات و بازارهای آتی؛ تهران: انتشارات ترمه، 1393.
  15. سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذّب‌الأحکام فی بیان‌الحلال والحرام؛ ج18، چ4، قم: مؤسسه المنار، 1413ق.
  16. سعیدی، علی و شهریار علی‌محمدی؛ «بررسی عوامل مؤثر بر تغییرات قیمت قراردادهای آتی در بورس کالای ایران با استفاده از رهیافت GLS وGARC»، مجله مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار؛ ش20، پاییز 1393، ص41ـ56.
  17. سلطانی، محمد؛ حقوق بازار سرمایه؛ چ2، تهران: انتشارات سمت، 1396.
  18. شرکت بورس کالای ایران؛ مقدمه‌ای بر قراردادهای سلف موازی استاندارد؛ تهران: انتشارات روابط عمومی و بین‌الملل شرکت بورس کالای ایران، 1395.
  19. شهیدی، سیدمرتضی؛ قواعد حقوقی حاکم بر معاملات در بورس‌های کالایی؛ تهران: میزان، 1396.
  20. شیرمحمدی احمدآباد، حسین و کامران ندری؛ «اوراق سلف موازی؛ ابزاری مناسب برای تأمین مالی مسکن»، دو فصلنامه جستارهای اقتصادی ایران؛ ش28، پاییز و زمستان 1396، ص121ـ151.
  21. عاملى، سیدجوادبن‌محمد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ج4 و 13، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1419ق.
  22. عاملى (شهید اول)، محمدبن‌مکى‌؛ الدروس‌الشرعیة فی فقه‌الإمامیة‌؛ ج3، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
  23. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على‌؛ الروضةالبهیة فی شرح‌ اللمعةالدمشقیة؛ ج3، قم: انتشارات کتابفروشی داوری، 1410ق.
  24. عاملى (شهید ثانى)، زین‌الدین‌بن‌على؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام‌؛ ج3، قم: مؤسسة‌ المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  25. عبدی‌پور فرد، ابراهیم و سیدمرتضی شهیدی؛ «ابعاد فقهی، حقوقی و مالی قراردادهای سلف»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش41، بهار و تابستان 1394، ص33ـ50.
  26. غنیمی فرد، حجت‌الله و محمد آرام‌بنیار؛ «امکان‌سنجی فقهی تأسیس بورس آتی نفت در جمهوری اسلامی ایران»، مجله دین و ارتباطات؛ ش25، بهار 1384، ص171ـ200.
  27. فراهانی‌فرد، سعید؛ «صکوک سلف؛ ابزاری مناسب برای تأمین مالی و پوشش ریسک»، فصلنامه اقتصاد اسلامی؛ ش33، بهار 1388، ص7ـ32.
  28. کمالان، سیدمهدی؛ هندبوک کاربردی قوانین و مقررات حقوقی؛ چ3، تهران: نشر کمالان، 1389.‏
  29. معصومی‌نیا، غلامرضا؛ ابزارهای مشتقه، بررسی فقهی و اقتصادی؛ چ2، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389.
  30. معین، محمد؛ فرهنگ فارسی؛ ج2، چ21، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1383.
  31. موسویان، سیدعباس؛ «اوراق سلف، ابزاری مناسب برای تأمین مالی پروژه‌های بالادستی صنعت نفت»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، ش29، پاییز 1389، ص85ـ116.
  32. موسویان، سیدعباس؛ بازار سرمایه اسلامی 1؛ تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1391.
  33. نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج24، چ7، بیروت: دار إحیاء ‌التراث‌العربی، 1404ق.
حقوق اسلامی
دوره 21، شماره 81
تابستان 1403
صفحه 33-63