حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

بازاندیشی در ماهیت و شرایط تحقق بزه «نشر اکاذیب»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد
2 گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد
چکیده
قانون از دیرباز چتر حمایت خویش را بر سر وجهه اجتماعی شهروندان افکنده است. جرم‌انگاری «نشر اکاذیب» در همین راستا می‌باشد اما مستند قانونی این جرم از همان ابتدای ورود به سیاهه جرایم تا آخرین تغییرات آن، همواره با ابهامات و چالش‌هایی همراه بوده است؛ چرایی رویکرد متفاوت قانونگذار‌ نسبت به آن در مقایسه با بزه افترا، علت مشروط نمودن تحقق آن به وجود قصد خاص «اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی» و موضوعیت داشتن یا نداشتن «کتابت» در تحقق آن، سه محوری است که این پژوهش با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی و تحلیلی به آن ها پرداخته و در جهت اصلاح ماده قانونی مورد بحث، پیشنهادهایی را ارائه نموده است. پژوهش به این نتیجه نائل آمد که شایسته است قانونگذار در بازنگری‌های آتی، عنوان مجرمانه «نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی» را از بزه «انتساب کذب به دیگری» تفکیک و در زمره جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی جانمایی کند. از سوی دیگر در تحقق بزه «انتساب کذب به دیگری» به جای تمرکز بر انگیزه بزهکار، بر چیستی متعلَّق رفتار متمرکز شود و در نهایت، حصر تحقق هر دو بزه موضوع ماده 698 تعزیرات با «وسایل مکتوب» را منتفی سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) منابع فارسی و عربی

    1. آقایی­نیا، حسین؛ حقوق کیفری اختصاصی‌‌‌جرائم علیه اشخاص (شخصیت معنوی)؛ تهران: میزان، 1399ش.
    2. آل پورت، گوردن ویلارد و پستمن، لئو؛ روان‌شناسی شایعه؛ چاپ دوم، تهران: مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش برنامه‌ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، 1374 ش.
    3. پاد، ابراهیم؛ حقوق کیفری اختصاصی؛ تهران: دانشور، 1385 ش.
    4. دو منتسکیو، شارل- لویی؛ روح القوانین؛ ترجمه اکبر مهتدی، تهران: امیرکبیر، 1362 ش.
    5. دهخدا، علی‌اکبر، حسن احمدی‌گیوی، سید جعفر شهیدی و محمد معین، لغت­نامه، چاپ دوم، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران و نشر روزنه، 1377 ش.
    6. روزنامه­ رسمی کشور (شماره­های 1616 مورخ 16/3/1313،21916 مورخ 26/3/1399، 18742 مورخ 17/4/1388، 11278 مورخ 23/8/1362، 14943 مورخ 4/4/1375 و 1017 مورخ 1/11/1358)
    7. زراعت، عباس؛ قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی؛ تهران: ققنوس، 1383 ش.
    8. زراعت، عباس؛ حقوق جزای اختصاصی (1) (جرایم علیه اشخاص)؛ چاپ دوم، تهران: جنگل، جاودانه. 1392 ش.
    9. ج. موری، ادوارد؛ انگیزش و هیجان؛ ترجمه محمد نقی براهنی، تهران: انتشارات شرکت سهامی چهر، 1363ش.
    10. شامبیاتی، هوشنگ؛ حقوق جزای اختصاصی (1) (جرایم علیه اشخاص)؛ چاپ دوم، تهران: مجد، 1393ش.
    11. شرمن، لارونس؛ «جرم‌شناسی و جرم انگاری چالش و علم ضمانت اجرای کیفری»؛ ترجمه: روح­الله کـرد علیوند، مجله حقوقی دادگستری، شماره 33، زمستان 1379 ش.
    12. کاپفرر، ژان­نوئل؛ شایعه؛ ترجمه خداداد موقر، چاپ اول، تهران: شیرازه کتاب ما، 1395 ش.
    13. کوئن، بروس؛ مبانی جامعه‌شناسی؛ ترجمه غلامعباس توسلی و رضا فاضل، چاپ سوم، تهران: سمت، 1373ش.
    14. گلدوزیان، ایرج؛ حقوق جزای اختصاصی؛ چاپ چهاردهم، تهران: دانشگاه تهران، 1387 ش.
    15. محسنی، مرتضی؛ دوره حقوق جزای عمومی؛ تهران: گنج دانش، 1375ش.
    16. محمدی، قاسم؛ جرم مطبوعاتی؛ چاپ اول، تهران: سمت، 1390 ش.
    17. مرتضوی، سعید؛ جرائم مطبوعاتی؛ چاپ دوم، تهران: شرکت چاپ و نشر بین­الملل، 1386 ش.
    18. ملک­افضلی، مجتبی؛ «انگیزه در علوم جنایی، فقه امامیه و حقوق کیفری ایران و فرانسه»؛ رساله دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1394ش.
    19. نائینی، محمدحسین؛ فوائد الاصول؛ ج۴، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1376ش.
    20. نجار، محمدعلی، ابراهیم مصطفی، احمد حسن زیات و حامد عبدالقادر؛ المعجم الوسیط؛ استانبول: دار الدعوه، ۱۹۸۹ م.

    ب) منابع لاتین

    1. Bernardini, Roger, Droit pénal général. Introduction au droit criminel, Théorie générale de la responsabilité pénale, Paris: Gualino Editeur,  2003.
    2. Desportes, Frédéric et Le Gunehec, Fransic, Droit pénal général, Paris: Economica, 2009.
    3. Knapp, Robert Hampden, A Psychology of Rummor, Public Opinion Quartertly, 8 (1): 22-37, 1944.
    4. Peterson, Warren Alfred and Gist, Noel Pitts, Rummor and Public Opinion, American Journal of Sociology, 57: 159-167, 1951.
    5. Pradel, Jean, Droit pénal comparé, Paris: Dalloz,

     

    ج) پایگاه­های اینترنتی:

    1. سامانه ملی آراء قضایی، بی‌تا، به نشانی: <http://ara.jri.ac.ir> دسترسی در فروردین 1402
    2. سامانه اداره کل حقوقی قوه قضاییه، بی‌تا، به نشانی:

    <http:// edarehoquqy.eadl.ir>  دسترسی در فروردین 1402

    1. سامانه قوانین جمهوری آلمان، بی‌تا، به نشانی:

    <http:// gesetze-im-internet.de> دسترسی در فروردین 1402

    1. سامانه مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، بی‌تا، به نشانی:
    2. < http:// ical.ir/fa/mashroohmozakerat> دسترسی در فروردین 1402