حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

تعلیق مراقبتی در قانون مجازات اسلامی؛چالش‌ها و راهکارها (مطالعه موردی محاکم کیفری استان خراسان رضوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد سرچاهی 1
محمد فرجیها 2
1 قاضی دادگستری دادگستری شهرستان چناران
2 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس
10.22034/ilaw.2024.706978
چکیده
با مروری کوتاه به نوع سیاست‌گذاری‌ها در حوزه‌ی پیشگیری و کنترل جرم به این نکته می‌رسیم که برخی از سیاست‌ها در کشور ما ریشه در ترجمه‌ی متون قانونی کشورهای غربی دارد. ازجمله‌ی این سیاست‌ها که وارد حوزه‌ی سیاست کیفری ایران شد نهاد تعلیق مراقبتی است؛ اما سیاست‌گذاری درزمینه ی چگونگی کنترل جرم و واردکردن سیاست از یک نظام کیفری و رسیدن به اهداف ترسیمی، علاوه بر رعایت الزامات آن، مستلزم همگونی و انطباق در داده‌های جامعه‌شناسی و سایر بسترهای اجتماعی و فرهنگی کشور واردکننده است. در کشور ما،علرغم اقتباس و تصویب نهاد تعلیق مراقبتی در قانون مجازات اسلامی سال 1392،توجهی به این دو مقوله (1-رعایت الزامات محتوایی 2-توجه به مقوله‌ی بومی‌سازی) نگردیده و این کمبودها در کنار عدم آموزش کافی به مجریان امر اولا محاکم را به صدور قرارهای ساده متمایل نموده و ثانیا در موارد استفاده، دستورهای صادره،بعضا از کیفیت مطلوب برخوردار نیست. در این تحقیق با در نظر گرفتن جنبه‌های الف(محتوایی/ نمادین) و ب) فرآیندی همگرایی در سیاست‌های کنترل جرم، چالش‌های به‌کارگیری تعلیق مراقبتی در نظام عدالت کیفری ایران شناسایی و سپس متناسب با نوع چالش‌ها، به ارائه‌ی راهکارهای عملی اقدام می‌گردد. در راستای این هدف، علاوه بر جمع‌آوری داده از منابع موجود و ادبیات تحقیق، از روش پیمایش و ابزار مصاحبه با جامعه آماری شامل 1- دادرسان محاکم 2- قضات اجرای احکام 3- محکومینی که مجازاتشان تعلیق گردیده و نیز مطالعه پرونده‌های تعلیقی شعبات کیفری بدوی و تجدیدنظر استان خراسان رضوی استفاده گردیده است.
کلیدواژه‌ها
"تعلیق ساده"
"تعلیق مراقبتی"
"کیفرهای اجتماع محور"
"بومی سازی"
"محتوا نماد"

موضوعات

  1. آشوری، محمد؛ جایگزین‌های زندان یا مجازات‌های بینابین؛ تهران: نشر گرایش، ۱۳۸۲.
  2. آشوری، محمد؛ عدالت کیفری؛ تهران: انتشارات گنج دانش، ۱۳۷۶.
  3. آقایی‌نیا، حسین؛ تعلیق مراقبتی در دنیا، پژوهشی تطبیقی؛ تهران: نشر میزان، ۱۳۷۶.
  4. ابراهیمی، ابراهیم؛ «موانع تشکیل پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم؛ ش۸، بهار ۱۳۹۰، ص184ـ204.
  5. اخشی، نازیلا و فاطمه گلابی؛ «مشارکت اجتماعی و نشاط اجتماعی»، فصلنامه جامعه شناسی کاربردی؛ ش59، 1394، ص139ـ160.
  6. اسدپور، عهدیه و علی انتظاری و کاظم احمدی‌آهنگ؛ «مشارکت اجتماعی رسمی و غیررسمی و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی شهرستان آمل)»، فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی؛ ش71، 1397، ص67ـ86.
  7. الهام، غلامحسین و محسن برهانی؛ درآمدی بر حقوق جزای عمومی واکنش در برابر جرم؛ ج۲، تهران: نشر میزان، 1396.
  8. پاک‌نهاد، امیر؛ سیاست جنایی ریسک مدار؛ تهران: میزان، ۱۳۸۸.
  9. پورقهرمانی، بابک و ایرج نگهدار؛ «ارزیابی رویکرد قضات به اعمال نهادهای ارفاقی جدید (مطالعه موردی محاکم کیفری استان کردستان)»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی؛ ش2، زمستان 1397، ص227ـ255.
  10. تمجید نوجه‌ده، فرامرز؛ «تعلیق مجازات در حقوق جزای ایران و انگلیس»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد؛ تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ۱۳۸۱.
  11. حاجی‌تبار فیروزجایی، حسن؛ جایگزین‌های حبس در حقوق کیفری ایران؛ تهران: انتشارات فردوسی، ۱۳۸۶.
  12. حاجی‌ده‌آبادی، احمد؛ «شکل‌گیری زندان‌های خصوصی و مطالعه تطبیقی در ایران و آمریکا»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش۸۳، پاییز ۱۳۹۲، ص9ـ34.
  13. حکمت‌نیا، محمود؛ «بومی‌سازی نهادهای حقوقی با رویکرد اسلامی»، فصلنامه حقوق اسلامی؛ ش۷، زمستان۱۳۸۱، ص61ـ78.
  14. داودی گرمارودی، هما؛ «اندیشه‌های مجازات و عوامل موثر بر حجم جمعیت کیفری»، مجموعه مقالات راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان؛ تهران: میزان، 1386، ص106ـ129.
  15. رکن‌آبادی، مرتضی؛ «مقایسه آمار کتاب‌خوانی ایران و جهان»، پژوهشنامه اجتماعی فرهنگی؛ ش14، بهار ۱۳۹۵، ص33ـ64.
  16. زینالی، امیرحمزه؛ «سرمایه اجتماعی: بستری برای اعمال کیفرهای اجتماع‌محور در ایران»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش۶۴، پاییز ۱۳۸۷، ص33ـ54.
  17. شامبیاتی، هوشنگ؛ حقوق جزای عمومی؛ ج۳، تهران: انتشارات مجد، ۱۳۹۳.
  18. صدیق‌فر، مینا؛ «کیفرهای اجتماع‌محور در ایالات‌متحده آمریکا»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش۶۴، پاییز ۱۳۷۲، ص191ـ220.
  19. صفاری، علی؛ کیفرشناسی، تحولات، مبانی و اجرای کیفر سالب آزادی؛ تهران: انتشارات جنگل، ۱۳۹۰.
  20. عبداللهی، محمد و میرطاهر موسوی؛ « سرمایه اجتماعی، وضعیت موجود، دورنمای آینده و امکان‌شناسی‌گذار»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی رفاه اجتماعی؛ ش۲۵، تابستان ۱۳۸۶، ص87ـ103.
  21. غلامی، حسین؛ «تکرار جرم به‌عنوان حرفه مجرمانه»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی؛ ش۶۲، زمستان ۱۳۸۲، ص285ـ315.
  22. غلامی، حسین؛ «ارزیابی جرم‌شناختی دو نهاد حقوق کیفری، تعلیق مراقبتی و آزادی مشروط»، مجله پژوهش حقوق و سیاست؛ ش۵، زمستان ۱۳۸۳، ص97ـ129.
  23. فرجیها، محمد؛ «چالش‌های ارزیابی کیفرهای اجتماع‌محور»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش۶۴، پاییز ۱۳۸۷، ص13ـ32.
  24. فرجیها، محمد؛ «جنبه‌هایی از تأثیر یافته‌های جرم‌شناسی بر سیاست جنائی»، فصلنامه علمی پژوهشی مدرس؛ ش۱، بهار ۱۳۸۲، ص91ـ132.
  25. محدث، محسن؛ مقایسه تطبیقی تأثیر مجازات زندان با مجازات‌های جایگزین در پیشگیری از تکرار جرم، «پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی؛ تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم‌آباد، ۱۳۸۴.
  26. محمدنسل، غلامرضا؛ «بررسی کاربردی تعلیق مجازات در حقوق جزا و رویه محاکم ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی؛ ش۶۴، تابستان ۱۳۸۳، ص241ـ258.
  27. منتسکیو، شارل دو؛ روح‌القوانین؛ ترجمه علی‌اکبر مهتدی؛ تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۹.
  28. موسوی، میرطاهر؛ «تحلیل مشارکت اجتماعی در تهران؛ فصلنامه رفاه اجتماعی»، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی؛ ش۱۹، زمستان ۱۳۸۴، ص301ـ327.
  29. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و حسین ایارگر؛ «نظارت بر مجرمان خطرناک: چالش‌ها و راهکارها»، پژوهش حقوق کیفری؛ ش۶، بهار ۱۳۹۳، ص9ـ37.
  30. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ «مجازات‌های جامعه‌مدار درلایحه قانون مجازات‌های اجتماعی جایگزین زندان»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، تهران: نشر میزان، ۱۳۸۶، ص65ـ83.
حقوق اسلامی
دوره 21، شماره 80
بهار 1403
صفحه 5-60