حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

رأی اعتماد جمعی به هیئت وزیران در نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
چکیده
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر لزوم پاسخ‌گویی قوه مجریه نسبت به مجلس تأکیده شده و راه‌های گوناگونی برای این پاسخ‌گویی در نظر گرفته شده است. یکی از این راه‌ها می‌تواند لزوم اعطای رأی اعتماد جمعی به هیئت وزیران – یعنی رأی اعتماد به کلیت مجموعه پیش از رأی اعتماد به تک تک وزیران- باشد. مقاله حاضر در پی آن است تا با نگاهی توصیفی- تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که حکم رأی اعتماد جمعی به هیئت وزیران در نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران چیست. یافته مقاله آن است که وفق متن اصول متعدد، موضوع اعطای رأی اعتماد جمعی به هیئت وزیران در قانون اساسی پیش‌بینی شده است، اما این امر نه در قوانین عادی و نه در رویه عملی مورد توجه جدی قرار نگرفته است. اگرچه این نحوه نظارت مجلس بر دولت، اصولاً از خصوصیت‌های نظام‌های پارلمانی است، اما قانون اساسی ما ترجیح داده تا در راستای هرچه بیشتر پاسخ‌گو کردن دولت به مجلس از آن بهره‌برداری نماید. بدین ترتیب، مجلس علاوه بر برنامه انفرادی هریک از وزرا، بر خط مشی کلی دولت نیز نظارت خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. پروین، خیرالله و آرین پتفت؛ «حدود نظارت تقنینی بر مصوبات هیئت وزیران با تأکید بر اصول 85 و 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی؛ ش1، بهار 1394، ص63ـ82.
  2. تقی‌زاده، جواد و سمانه نقی‌زاده چاری؛ «ماهیت پارلمانی یا ریاستی رأی اعتماد به هیئت وزیران در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دولت‌پژوهی؛ ش29، بهار 1401، ص189ـ211.
  3. جاوید، محمدجواد و سجاد افشار؛ «رهیافت متن گرایی در تفسیر حقوقی؛ با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش ‌حقوق‌ عمومی؛‌ ش61، زمستان 1397، ص41ـ63.
  4. حبیب‌نژاد، سیداحمد؛ «ابزارهای نظارتی رئیس‌جمهور بر مصوبات قوه مجریه»، فصلنامه حقوق اسلامی، ش25، تیر 1389، ص119ـ140.
  5. عمید زنجانی، عباسعلی؛ حقوق اساسی ایران؛ چ1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1385.
  6. قاضی شریعت‌پناهی، سیدابوالفضل؛ حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، چ12، تهران: نشر میزان، 1383.
  7. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق؛ ج1، چ7، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1393.
  8. مظفر، محمدرضا؛ أصول‌الفقه؛ ج1، قم: مکتب الأعلام الإسلامی، 1373.
  9. موسی‌زاده، ابراهیم؛ مبانی کلیات و تحولات تاریخ حقوق عمومی؛ چ1، تهران: نشر میزان، 1395.
  10. مهرپور، حسین؛ «نظری بر تفسیر شورای نگهبان پیرامون رأی عدم اعتماد»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش1، پاییز 1370، ص29ـ32.
  11. هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی؛ چ2، تهران: نشر میزان، 1392.
  12. Carey, John M, Legislative Voting and Accountability, First Edition, Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
  13. Huber, John D, “The Vote of Confidence in Parliamentary Democracies”, American Political Science Review, Vol. 90, No. 2, 1996, P. 269- 282.
  14. Johnston, Larry W, Politics (Canadian Edition): An Introduction to the Modern Democratic State, First Edition, Toronto: University of Toronto Press, 2012.

Storm, Kaare & Muller, Wolfgang, "Parliamentary Democracy, Agency Problems and Party Politics", in Intra-Party Politics and Coalition Governments, Edited by Daniela Giannetti & Kenneth Benoit, London: Routledge Publishing, 2009.