«حق بر بهداشت و سلامتی» یکی از حقهای بنیادین شهروندی و ارکان اساسی در نظام بینالمللی حقوق بشر محسوب میشود که ازجمله عوامل تهدیدکننده آن، شیوع بیماریهای واگیردار است که میتواند منجر به ایجاد وضعیت اضطراری سلامت عمومی گردد؛ وضعیتی که باعث بروز خطر سلامت عمومی برای مردم میشود و نیازمند اتخاذ تدابیر ویژه برای مدیریت و مهار آن است. با توجه به همهگیری ویروس کرونا به عنوان مهمترین مصداق بیماریهای همهگیر در حال حاضر، این تحقیق با استفاده از روش کتابخانهای و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش بوده که ضرورت، ضوابط و معیارهای تدوین قانون وضعیت اضطراری سلامت عمومی چیست؟ یافتهها بیانگر آن است که اولاً؛ هرچند نظم حقوقی کنونی ایران، ظرفیتهایی را برای تحققبخشیدن به موارد مزبور در نظر گرفته اما با توجه به اقتضائات خاص وضعیت اضطراری سلامت عمومی، تصویب قانونی جامع و مستقل در این حوزه مفید و البته لازم قلمداد میشود. ثانیاً؛ مواردی همچون «پیشبینی ستاد مرکزی تصمیمگیری»، «اطلاعرسانی، شفافیت و پاسخگویی در مقابله با بیماریهای همهگیر»، «شناسایی مسئولیت برای دولت و شهروندان»، «وضع محدودیتهای ضروری ناظر بر سلامت عمومی» و «جرمانگاری رفتارهای تهدیدکننده سلامت شهروندان» به عنوان مهمترین ضوابط و معیارهای ناظر بر قانون وضعیت اضطراری سلامت عمومی قابل شناسایی هستند.
ابراهیمپور، حبیب و فهیمه الیکی؛بررسی نقش حکمرانی خوب در کارآمدی دولتها؛ [بیجا]: کنفرانس بینالمللی نخبگان مدیریت، 1395.
اسلامی، رضا و مهشید آجلی لاهیجی؛ «چالشهای توسعه اجتماعی در نظام بینالمللی حقوق بشر؛ با تأکید بر حق آموزش، حق بر بهداشت و رفع فقر»، تحقیقات حقوقی؛ ش74، تابستان 1395، ص211ـ244.
اصغرنیا، مرتضی؛ «چالشها و الزامات دولتها در تنظیم مقررات در حوزه سلامت»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش۳۷، تابستان 1395، ص35ـ77.
السان، مصطفی؛ «مسئولیت مدنی دولت در قبال بیماریهای واگیردار (بررسی موردی: کووید 19) ـ ویژهنامه حقوق و کرونا»، فصلنامه تحقیقات حقوقی؛ دوره 23، مرداد 1399، ص215ـ243.
پژوهشکده شورای نگهبان؛ بررسی مفهوم مسئولیت مدنی؛ پژوهشکده شورای نگهبان: دفترمطالعات نظامسازی اسلامی، شماره مسلسل: 13940179.
جاوید، احسان و صابر نیاورانی؛ «قلمرو حق سلامتی در نظام بینالمللی بشر»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی؛ ش۴۱، مهر 1393، ص47ـ70.
حبیبی مجنده، محمد؛ «حق بر سلامتی در نظام بینالمللی حقوق بشر»، حقوق بشر؛ ش1، خرداد 1386، ص7ـ38.
راسخ، محمد؛ «مبانی و نظام حقوق سلامت عمومی در وضعیت اضطراری»، مجله تحقیقات حقوقی؛ ش۹۵، پاییز 1400، ص57ـ80.
رستمی، ولی و علی بهادری جهرمی؛ «مسئولیت مدنی دولت»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش29، بهار و تابستان 1388، ص65ـ96.
رشادت، سهیلا و دیگران؛ «بررسی نابرابری در دسترسی به امکانات درمانی بیمارستانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در کلان شهر کرمانشاه»، فصلنامه بیمارستان؛ ش2، 1395، ص9ـ22.
شاملو، باقر و ابوالفضل یوسفی؛ «مخاطرات و تکالیف حقوقی دولت در مقیاس ملی و بینالمللی»، دانش مخاطرات؛ ش3، مهر 1394، ص291ـ305.
شاملو، باقر و ابوالفضل یوسفی؛ «وضعیت اضطرار عمومی در نظام بینالمللی حقوق بشر»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش96، زمستان 1395، ص109ـ128.
شریفزاده، فتاح و رحمتالله قلیپور؛ «حکمرانی خوب و نقش دولت»، فرهنگ و مدیریت؛ ش4، دی 1382، ص93ـ109.
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ حقوق اداری؛ تهران: انتشارات سمت، 1387.
طحان نظیف، هادی و محمدحسن طهماسبی؛ «نقش دادستان در صیانت از حقوق و آزادیهای عمومی در حقوق کیفری ایران»، فصلنامه قضاوت؛ ش93، بهار 1397، ص93ـ121.
عباسی، محمود و دیگران؛ «عدالت در سلامت و جایگاه آن در اخلاق پزشکی»، فصلنامه اخلاق پزشکی؛ ش10، 1388، ص11ـ33.
عباسی، محمود و دیگران؛ «مفهوم و جایگاه حق بر سلامت در نظام حقوقی ایران»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش30، 1393، ص183ـ199.
عبداللهی، محسن؛ تروریسم حقوق بشر و حقوق بشردوستانه؛ تهران: نشر شهر دانش، 1388.
غمامی، سیدمحمدمهدی؛ «مطالعه تحلیلی الگوهای مدیریت وضعیتهای اضطراری مخل بهداشت و سلامت عمومی؛ بررسی موردی بیماری کرونا (کووید 19)»، تعالی حقوق؛ ش2، تابستان 1399، ص166ـ201.
فرخوندی، امیر و فاطمه پارسی؛ بررسی مفهوم سلامت در رفاه اجتماعی؛ تهران: کنگره ملی روانشناسی اجتماعی ایران،
فروغی، فضلالله و دیگران؛ «نحوه احراز مسئولیت کیفری در بیماریهای واگیردار و جرایم قابل انتساب»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش35، زمستان 1394، ص125ـ156.
قاری سیدفاطمی، سیدمحمد؛ حقوق بشر در جهان معاصر؛ ج۲، تهران: شهر دانش، 1388.
کاظمی، محسن و دیگران؛ «مسئولیت مدنی ایراد خسارت معنوی ناشی از بیماریهای ایدز و هپاتیت در اثر انتقال خون آلوده، با نگاهی به پرونده هموفیلیها»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش30، پاییز 1393، ص147ـ181.
کریمی، ایرج و دیگران؛ «مطالعه تطبیقی برخورداری عادلانه از خدمات بهداشتی و درمانی در چند کشور توسعهیافته و ارائه الگوی مناسب برای ایران»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک؛ ش4، زمستان 1388، ص92ـ104.
محبی، داود و حامد کرمی؛ «ماهیت شناسی الگوهای پاسخ به وضعیتهای اضطراری با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه آفاق امنیت؛ ش32، پاییز 1395، ص67ـ98.
مشهدی، علی، علی دارایی و صدیقه قارلقی؛ «شرایط استثنایی و استثنای حاکمیت قانون (مورد پژوهشی رویکرد خبرگان قانون اساسی به وضعیتهای اضطراری)»، فصلنامه علمی پژوهشهای نوین حقوق اداری؛ ش4، پاییز 1399، ص39ـ57.
مهرا، نسرین و بهروز نوروزی؛ «سیاستگذاری ارکان مسئولیت کیفری در حقوق ایران و انگلستان با نگرشی بر نظرات امام خمینی و دیگر فقها»، پژوهشنامه متین؛ ش84، آذر 1398، ص91ـ129.
میرسعیدی، منصور؛ مسئولیت کیفری، قلمرو و ارکان؛ ج۱، تهران: نشر میزان، 1390.
میلانی، علیرضا و مصطفی عبدالکریمی؛ «درآمدی بر مسئولیت کیفری بدون تقصیر»، فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی؛ ش1، زمستان 1394، ص72ـ88.
نجفی توانا، علی و فهیم مصطفیزاده؛ «جرمانگاری در نظام کیفری جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی؛ ش8، بهار و تابستان 1392، ص149ـ170.
نیاورانی، صابر و احسان جاوید؛ «حق دسترسی به داروهای اساسی در چهارچوب موافقتنامه تریپس و چالش حمایت از حق بینالمللی بشر بر سلامت»، مجله حقوقی بینالمللی؛ ش54، بهار و تابستان 1395، ص29ـ58.
هزارجریبی، جعفر و رضا صفری شالی؛ آناتومی رفاه اجتماعی؛ تهران: انتشارات جامعه فرهنگ، 1391.
یوسفباقری، حامد و دیگران؛ «حق بر سلامت و بهداشت عمومی از منظر حقوق بنیادین بشر با تأکید بر سند 2030 یونسکو»، فصلنامه حقوق پزشکی؛ ش46، پاییز 1397، ص177ـ205.
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR), (1966). adopted by the United Nations General Assembly.
International Health Conference, (1946). Constitution of the World Health Organization, , preamble.
Model State Emergency Health Powers Act, (2001). The Center for Law and the Public’s Health at Georgetown and Johns Hopkins Universities.
The Disaster Relief and Emergency Assistance Act.
‘Framework for a Public Health Emergency Operations Centre’, Geneva, 2015
