حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

انتفاء هدف قرارداد در حقوق اسلام وایران: مطالعه تطبیقی با حقوق انگلیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید مصطفی میلانی 1
منصور امینی 2
وحید عاکفی 3
1 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
2 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی، گروه حقوق خصوصی، تهران، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی/ تهران/ ایران
10.22034/ilaw.2024.706936
چکیده
بعد از انعقاد قرارداد، ممکن است حوادثی رخ ‌دهد که هدف معامله برای طرفین قرارداد برآورده نشود و انجام آن برای یکی یا هر دو طرف معامله بی ثمر گردد. این فرض در حقوق کامن لا، تحت عنوان«انتفاء هدف یا عقیم شدن هدف قرارداد» بررسی می‌شود که براساس آن، طرفی که به هدفش نرسیده از اجرای تعهد معاف می‌شود.مبانی متعددی برای این تئوری در حقوق انگلیس شمارده شده است. در حقوق اسلام و ایران مبحث مستقلی در این باره مطرح نشده است اما آیا پذیرش چنین دیدگاهی بر طبق مبانی فقهی و اصول حقوق ایران، ممکن است؟ این تئوری در این نظام حقوقی با چه مبنایی پذیرفته شده است. ممکن است در نگاه اولیه، استناد به این تئوری در فقه اسلامی و حقوق ایران به جهت تقابل با اصل لزوم و استحکام معاملات (اوفوا بالعقود) سخت به نظر برسد. ولی بررسی دقیق منابع فقهی و ملاکات مواد قانونی نشانگر آن است که می توان همانند حقوق کامن لو ، به این دکترین استناد کرد. این جستار با روش توصیفی- تحلیلی و استنباطی روشن می سازد که با چه شرایط و رویکردی می‌توان به این تئوری در فقه اسلامی و حقوق ایران استناد نمود.
کلیدواژه‌ها
انتفاء هدف
عقیم شدن قرارداد
فقه
حقوق انگلیس

موضوعات

  1. ابن‌جلاّب مالکی، عبیدالله‌بن‌حسین؛ التفریع فی فقه الإمام مالک‌بن‌أنس؛ ج2، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1428ق.
  2. ابن‌شحنة، لسان‌الدین؛ لسان‌الحکام؛ ج1، چ۲، قاهره: البابی الحلبی، 1393ق.
  3. ابن‌قدامه؛ عبدالله‌بن‌احمد؛ الکافی فی فقه‌الإمام أحمد؛ ج2، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1414ق.
  4. ابن‌قدامه؛ عبدالله‌بن‌احمد؛ المغنی؛ ج5، مصر: مکتبة القاهره، 1388ق.
  5. اصفهانی، محمدحسین؛ الإجارة؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1409ق.
  6. حسینی عاملی، سیدجواد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ج7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  7. حسینی، سیدمحمدرضا؛ قانون مدنی در رویّه قضایی؛ تهران: انتشارات مجد، 1379.
  8. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف؛ تحریرالأحکام الشرعیة؛ ج1، مشهد: مؤسسه آل‌البیت‰، [بی‌تا].
  9. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکرةالفقهاء؛ ج۲، قم: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه، [بی‌تا].
  10. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف؛مختلف‌الشیعة؛ ج6، چ۲، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
  11. خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الفقاهة؛ ج1، قم: نشر داوری، 1377.
  12. شیرازی، ابواسحاق؛ المهذب فی فقه الإمام‌الشافعی؛ ج2، بیروت:دارالکتب العلمیه، 1416ق.
  13. صدیقی‌زاده، کیانوش؛ عدم امکان اجرای قرارداد در حقوق ایران و انگلیس (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران: دانشگاه تهران، 1375.
  14. طرابلسی (ابن‌برّاج)، سعیدالدین ابوالقاسم؛ المهذّب؛ ج1، قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1406ق.
  15. عاملی جبعی (شهید ثانی)؛ زین‌الدین؛مسالک‌الأفهام؛ ج5، قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  16. غفاری فارسانی، بهنام؛ «منتفی‌شدن جهت معامله و اثر آن بر روابط قراردادی مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و امریکا»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی؛ ش101، بهار 1389، ص219ـ238.
  17. کاتوزیان، ناصر؛ درس‌هایی از عقود معیّن؛ ج2، چ۸، تهران: انتشارات گنج دانش، 1385.
  18. کاتوزیان، ناصر؛ عقود معیّن؛ ج 1، تهران: انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۸.
  19. کرکی جبل عاملی (محقق ثانی)؛ علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد؛ ج21، قم: مؤسسة النشرالإسلامی، [بی‌تا].
  20. کیادربندسری، مهدی؛ انتفاء قرارداد؛ تهران: انتشارات مجد، 1393.
  21. مجموعة من‌المؤلفین؛ الفتاوی‌الهندیة؛ ج4، چ۲، بیروت: دارالفکر، 1310ق.
  22. مجموعة من‌المؤلفین؛ الموسوعة الفقهیة الکویتیه؛ ج1، کویت: دارالسلاسل، 1427ق.
  23. محقق داماد، سیدمصطفی؛ قواعد فقه؛ ج2، چ۱۲، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
  24. مروارید، علی‌اصغر؛ الینابیع‌الفقهیة؛ ج17، بیروت: دارالتراث، 1410ق.
  25. مقدسی، عبدالرحمن؛ الشرح‌الکبیر على متن‌المقنع؛ ج6، بیروت: دارالکتاب العربی للنشر والتوزیع، [بی‌تا].
  26. مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی؛ الموسوعة‌الفقهیة؛ ج4، قم: نشر مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، [بی‌تا].
  27. نجفی، محمدحسن؛جواهرالکلام؛ ج27، چ۷، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1362.
  28. نووی، ابوزکریا؛ المجموع؛ ج17، بیروت: دارالفکر، [بی‌تا].
حقوق اسلامی
دوره 21، شماره 80
بهار 1403
صفحه 149-176