حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

جریان‌شناسی دیدگاه های موجود پیرامون حقوق بشر اسلامی پس از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 قائم مقام اندیشکده حقوق بشر و شهروندی، پژوهشگر و مدرس دانشگاه امام صادق(ع)
2 مدیر گروه حقوق عمومی و هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق(ع)
چکیده
پس از انقلاب اسلامی در مواجهه با مکاتب و نظریه‌های «حقوق جهانی بشر»، ایده «حقوق بشر اسلامی» به عنوان یک نظریه رقیب در محیط دانشگاهی و حوزوی کشور مطرح شد و طیف گسترده ای از نظرات موافق و مخالف را در جریان‌های فکری، حقوقی، سیاسی و حتی فرهنگی کشور به وجود آورد. این مقاله با روش توصیفی و تحلیل مضمون به دنبال پاسخ به این سؤال است که «چگونه می‌توان این دیدگاه ها را در یک قالب منطقی و منسجم شناخت و از منظر جریان‌شناختی بررسی نمود؟» به نظر می‌رسد بهره گیری از آموزه های علم منطق که مورد وفاق اندیشمندان داخلی و خارجی است و استفاده از روش کتابخانه‌ای جهت بررسی دیدگاه‌ها، جریان شناسی و دست یابی به این طبقه بندی را ممکن می سازد. برای رسیدن به این هدف ابتدا جریانات پیرامون موضوع و ماهیت حقوق بشر اسلامی به دو گروه کلی امتناع و امکان این حقوق تقسیم شده اند؛ سپس نمونه هایی از مباحث مطرح در گروه امتناع، متناسب با ظرفیت نگارش حاضر، ارائه گشته اند؛ در پایان نیز به یک نمونه از مطالب قابل‌ طرح در هر کدام از دو سطح پیشنهادی برای اندیشه امکان حقوق بشر اسلامی پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. *       قرآن کریم.

    **    نهج‌البلاغه.

    1. ابراهیم‌پور، علی؛ روش‌شناسی جریان‌شناسی به‌مثابه نظریه ـ روشی میان‌رشته‌ای؛ چ1، قم: کتاب طه، 1399.
    2. پروین، فرهاد؛ «حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بشر اسلامی؛ همخوانی یا تعارض؟»، مجله اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی؛ ش193 و 194، مهر و آبان 1382، ص54ـ65.
    3. جعفری تبریزی، محمدتقی؛ تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب و تطبیق آن دو با یکدیگر؛ چ1، تهران: دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، 1370.
    4. جوادی آملی، عبدالله؛ «انسان و آزادی»، مجله رواق اندیشه؛ ش7، فروردین و اردیبهشت 1381، ص7ـ26.
    5. جوادی آملی، عبدالله؛ «حقوق بشر از نگاه اسلام و غرب»؛ مجله رواق اندیشه؛ ش9، مرداد و شهریور 1381، ص5ـ26.
    6. جوادی آملی، عبدالله؛ فلسفه حقوق بشر؛ چ1، قم: مرکز نشر اسراء، 1375.
    7. جوان‌آراسته، حسین؛ «ابعاد فقهی و حقوقی آزادی عقیده»، فصلنامه علمی حقوق اسلامی؛ ش69، شهریور 1400، ص89-69.
    8. حکمت‌نیا، محمود، مهدی معلی و سیدمحمدحسین کاظمینی؛ «درآمدی بر نظریه حقوقی اسلام»، مجله تحقیقات بنیادین علوم انسانی؛ ش14، بهار 1398، ص7ـ46.
    9. دانش‌پژوه، مصطفی؛ «حقوق بشر اسلامی، امتناع یا ضرورت»، مجله اندیشه‌های حقوق عمومی؛ ش2، زمستان 1390، ص5ـ38.
    10. ربیع‌زاده، علی و سیدحسین هاشمی؛ جامعه‌شناسی حقوق عمومی؛ چهارچوب نظری مطالعات اجتماعی در حقوق عمومی ایران؛ چ1، تهران: سدید، 1396.
    11. سروش، عبدالکریم؛ ادب قدرت، ادب عدالت؛ چ2، تهران: صراط، 1386.
    12. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ آزادی‌های عمومی و حقوق بشر؛ چ1، تهران: دانشگاه تهران، 1388.
    13. طوسی، محمد‌بن‌محمد؛ أساس‌الإقتباس؛ ترجمه مصطفی بروجردی؛ چ1، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380
    14. عمید زنجانی، عباسعلی؛ «تاریخچه حقوق بشر در اسلام»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ ش27، بهمن 1370، ص25ـ42.
    15. عمید زنجانی، عباسعلیٍ؛ مبانی حقوق بشر در اسلام و دنیای معاصر؛ چ2، تهران: مجد، 1388.
    16. کاتوزیان، ناصر؛ منابع حقوق؛ ج2، چ1، تهران: نشر میزان، 1377.
    17. مجتهد شبستری، محمد؛ نقدی بر قرائت رسمی از دین (بحران‌ها، چالش‌ها، راه‌حل‌ها)؛ چ2، تهران: طرح نو، 1379.
    18. محقق داماد، سیدمصطفی؛ حقوق بشردوستانه بین‌المللی؛ رهیافت اسلامی؛ چ1، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1383.
    19. مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ ج1، چ11، تهران: نشر بین‌الملل، 1378.
    20. مصباح یزدی، محمدتقی؛ نگاهی گذرا به حقوق بشر از منظر اسلامی؛ چ2، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ، 1388.
    21. مطهری، مرتضی؛ پانزده گفتار؛ چ8، تهران: صدرا، 1380.
    22. منتظری مقدم، محمود؛ منطق 2؛ چ3، قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1387.
    23. مهرپور، حسین؛ حقوق بشر در اسناد بین‌المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران؛ چ1، تهران: اطلاعات، 1374.
    24. میرموسوی، سیدعلی؛ «محافظه‌کاران و آموزه حقوق بشر اسلامی»، مجله حقوق بشر؛ ش1 و 2، بهار و تابستان 1392، ص163ـ177.
    25. هاشمی، سیدمحمد؛ حقوق بشر و آزادی‌های اساسی؛ چ2، تهران: نشر میزان، 1384.
    26. یزدی، عبدالله‌بن‌حسین؛ الحاشیة لتهذیب المنطق؛ ترجمه محسن صدر رضوانی، چ1، قم: انتشارات صدر رضوانی، 1380.