حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

مقارنه عاملیت کامل با نهادهای مشابه(مطالعه موردی: خرید دین، جعاله، حق‎العمل‎کاری، دلالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید شاهنده 1
علی اکبر ایزدی فرد 2
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران-بابلسر
10.22034/ilaw.2023.706928
چکیده
فاکتورینگ یا عاملیت شیوه‎ا‏ی تأمین مالی است که فروشنده‏ای، مطالبات خود را به مؤسسه‏‏ی ثالث‏ منتقل کرده تا آن مؤسسه‏‏، مطالبات را اداره، وصول یا تنزیل نماید.
در عاملیت کامل، تمام حساب‏های دریافتنی حاصل از فروش کالاها، تحت شرایط عادی توسط عامل خریداری می‏گردد و امکان دسترسی سریع مشتری(صادرکننده) به وجوه نقد فراهم می‏شود. عامل با اخذ کارمزد توافق شده یا اخذ بهره‏ی ناشی از تأمین مالی بهره‏مند می‏گردد و تسویه حساب میان عامل و مشتری در تاریخ قرارداد عاملیت و هنگام معامله‏ی اسناد با درصد مناسب تنزیل یا در تاریخ سررسید و یا هنگامی است که عامل موفق شود که کلیه‏ی وجوه را از خریداران کالاها و خدمات مشتری جمع آوری کند، صورت می‏گیرد.
عاملیت کامل به برخی از نهادهای فقهی و حقوقی شباهت دارد که در این نوشتار با استفاده از روش کتابخانه‏ای و مراجعه به آرای فقیهان و حقوقدانان با عقود جعاله، حق‏العمل‏کاری و دلالی مقارنه شده و نتیجه اینکه عاملیت کامل به همه‎ی نهادها شباهت دارد ولی به دلیل برخی وجوه افتراق فقط با خرید دین قابلیت انطباق دارد.
کلیدواژه‌ها
عاملیت
عاملیت کامل
جعاله
حق‎العمل‏کاری
دلالی

موضوعات

  1. ابن‌منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد‌بن‌مکرم‌؛ لسان‌العرب؛ تصحیح احمد فارس صاحب‌الجوائب؛ ج11، چ3، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع ، 1414ق.
  2. اردبیلی، احمد‌بن‌محمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان فی شرح إرشادالأذهان‌؛ تصحیح آقامجتبى عراقى، على‌پناه اشتهاردى و آقاحسین یزدى اصفهانى؛ ج9، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1403ق.
  3. اسکینی، ربیعا و بهنام فرید دل‌افروز؛ «ساختار و ماهیت حقوقی حق‌العمل کاری»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش73، بهار 1390، ص200ـ173.
  4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ فرهنگ عناصرشناسی؛ تهران: گنج دانش، 1382.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق؛ ج2، چ4، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1388.
  6. حسن‌زاده، علی، ناصر حکیمی، مینا جزایری و افشین کیانی؛ بررسی فنون کاهش ریسک چک با تأکید بر نقش عاملیت؛ چ2، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی ج.ا.ا.، 1383.
  7. حسینی سیستانی، سیدعلى؛منهاج‌الصالحین‌؛ ج2، چ5، قم: دفتر حضرت آیت‌الله سیستانى‌، 1417ق.
  8. حسینی عاملی، سیدمحمدجواد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ج5، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‏تا].
  9. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ تصحیح گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی؛ ج5، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
  10. حلّی، ابن‌ادریس محمد‌بن‌منصور‌بن‌احمد؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی؛ ج2، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410ق.
  11. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشرعیة على مذهب‌الإمامیة؛ تصحیح ابراهیم بهادری؛ ج2، قم: مؤسسه امام صادق†، 1420ق.
  12. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تذکرةالفقهاء؛ تصحیح گروه پژوهش مؤسسه آل‌البیت‰‌، ج13 و ۱۷، قم: مؤسسه آل‌البیت‰‌، 1414ق.
  13. خمینی، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع؛ ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینىŠ، 1421ق.
  14. خورسندیان، محمدعلی و قادر شنیور؛ «ماهیت عقد مرکب در فقه و حقوق موضوعه»، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی؛ ش4، ص87ـ110.
  15. زالی، رضا و زهرا اسدی‌نیا؛ «ماهیت و آثار عقد مرکب ازمنظر استاد جعفری لنگرودی»، فصلنامه علمی تخصصی دانشنامه‏های حقوقی؛ ش3، تابستان 1398، ص117ـ134.
  16. ستوده تهرانی، حسن؛ حقوق تجارت؛ ج4، چ10، تهران: نشر دادگستر، 1388.
  17. سماواتی، حشمت‌الله؛ حقوق تجارت؛ ج1، تهران: میزان، 1378.
  18. سنهوری، عبدالرزاق؛ نظریة العقد؛ ج1، چ3، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه، 1998م.
  19. سیوری حلّی، مقداد‌بن‌عبدالله؛ التنقیح‌الرائع لمختصرالشرائع‌؛ تصحیح سیدعبداللطیف حسینى کوه‌کمرى؛ ج2، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفىŠ، 1404ق.
  20. شهبازی، محمدحسین؛ مبانی لزوم و جواز اعمال حقوقی؛ تهران، مؤسسه حقوقی فرزانگان دادآفرین، 1385.
  21. شهیدی، مهدی؛ حقوق مدنی (تشکیل قراردادها و تعهدات)؛ ج1، چ13، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1396.
  22. شیروی، عبدالحسین؛ حقوق تجارت بین‌الملل؛ چ9، تهران: سمت، 1395.
  23. صدر، سیدکاظم؛ «پول و سیاست‏های پولی در صدر اسلام»، مجله تحقیقات اقتصادی؛ ش42، پاییز 1369، ص106ـ129.
  24. طوسی، ابوجعفر محمدبن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیة؛ تصحیح سیدمحمدتقی کشفی؛ ج3 و 6، چ3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه‌، 1387ق.
  25. عاملی کرکی (محقق ثانی)، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد فی شرح‌القواعد‌؛ تصحیح گروه پژوهش مؤسسه آل‌البیت‰‌، ج5، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰‌، 1414ق.
  26. عاملی، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ ج4، قم: کتابفروشى داورى‌، 1410ق.
  27. عاملی، محمدبن‌مکی؛ الدروس‌الشرعیة فی فقه‌الإمامیة‌؛ ج3، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1417ق.
  28. عاملی، محمد‌بن‌مکى؛ اللمعةالدمشقیة فی فقه‌الإمامیة‌؛ تصحیح محمدتقى مروارید و على‌اصغر مروارید؛ بیروت: دارالتراث، 1410ق.
  29. قهرمانی، نصرالله؛ «ماهیت حقوقی دلالی در حقوق تجارت»، مجله کانون وکلا؛ ش184 و 185، بهار و تابستان 1383، ص72ـ88.
  30. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی: نظریه عمومی تعهدات؛ چ5، تهران: میزان، 1389.
  31. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها؛ ج1، چ7، تهران: شرکت سهامی انتشارات، 1385.
  32. الله‌آبادی، کمال؛ «بررسی حقوقی حق‌العمل کاری در بازرگانی داخلی»، ماهنامه بررسی‏های بازرگانی؛ ش55، پاییز 1370، ص94ـ108.
  33. محقق داماد، سیدمصطفی، جمشید شیری و فروغ قاسمی؛ «خرید دین در نظام بانکداری اسلامی»، آموزه‏های فقه مدنی؛ ش13، بهار و تابستان 1395، ص3ـ28.
  34. معصومی‏نیا، غلامعلی؛ بررسی فقهی اقتصادی ابزارهای مشتقه؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389.
  35. ملاکریمی، فرشته؛ «بررسی فقهی عقود مرابحه، خرید دین و استصناع»، مجله تازه‏های اقتصاد، ش133، پاییز 1390، ص40ـ46.
  36. خویی، سیدابوالقاسم؛ منهاج‌الصالحین؛ ج2، چ28، قم: نشر مدینةالعلم‌، 1410ق.
  37. موسویان، سیدعباس و حسن بهاری قراملکی؛ مبانی فقهی بازار پول و سرمایه؛ تهران: دانشگاه امام صادق†، 1391.
  38. مؤمن سبزواری، محمدباقر‌بن‌محمد؛ کفایةالأحکام؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1423ق.
  39. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام‌؛ تصحیح عباس قوچانى و على آخوندى؛ ج25 و 35، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی‌، 1404ق.
  40. نصیری، مصطفی و رقیه ملازهی؛ «ماهیت حقوقی عاملیت بین‌المللی (فاکتورینگ)»، مجله حقوقی دادگستری؛ ش95، پاییز 1395، ص125ـ150.
  41. هدایتی، علی‌اصغر، علی‌اصغر سفری و حسن کلهر؛ عملیات بانکی داخلی 2 (تخصیص منابع)؛ چ8، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، 1381.
  42. Soufani, Khaled: ”On the Determinants of Factoring as a Financing Choice: Evidence From the UK”, Journal of Economic & Business, Vol. 54, No. 2, 2002.
  43. Spasic, Ivancannd Associate: “Factoring – Instrument of Financing in Business Practice some Important Legal Aspects”, EkonomoskaIstrazivanja, Vol25, No 1,
  44. VioricaZurcu, Adina: “Financing through Factoring: Mechanisms, Costs and Risks”, Doctoral Thesis, Universitea Babaes-Bolyai,
حقوق اسلامی
دوره 21، شماره 81
تابستان 1403
صفحه 167-198