حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

ضمان مفتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
میلاد مشایخ
دکتری فقه و حقوق خصوصی و استاد مدعو دانشگاه خوارزمی
چکیده
عقیده فقهای امامیه به انفتاح باب اجتهاد دارای آثار قابل توجهی می باشد، یکی از این آثار، اشتغال افراد متعدد در زمینه اجتهاد و صدور فتوا است. گاهی اوقات ممکن است افرادی که دعو تصدی حوزه اجتهاد و افتا را دارند در واقع دارای خبرویت کافی در این امر نبوده و فتاوی صادره از آنان موجبات زیان برای اشخاص را فراهم آورد. به نظر می رسد یکی از ابزارهایی که به وسیله آن می توان امر محتمل پیش گفته را کنترل کرد تعبیه نمودن «ضمان مفتی» می باشد که خود در منابع اربعه دارای مویدات بی شماری بوده و به واسطه بهره گیری از منابع به طور پراکنده در آرا و اندیشه های برخی از فقها بدان اشاره ای هرچند اندک شده است.نگارنده با بکارگیری روش تحقیق اثباتی و با رویکردی اثبات گرایانه به بررسی موضوع پرداخته و در صدد اثبات این امر بر آمده است و با در نظر گرفتن مبنای تقصیر و ابداع عبارت مفتی متعارف در راستای تبیین هر چه بیشتر ساز و کار اجرایی ضمان مفتی گام برداشته است.
کلیدواژه‌ها
اجتهاد
ضمان
تخطئه
مفتی متعارف
تقصیر

موضوعات

  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم؛ کفایةالأصول؛ چ6، قم: انتشارات اسلامیه، 1401ق.
  2. ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ ج8ـ11، چ5، بیروت: مطبعة دارالبیروت، 1411ق.
  3. انصاری، مرتضی؛ فرائدالأصول؛ ج2، چ11، قم: انتشارات اسلامیه، 1425ق.
  4. انصاری، مسعود و محمدعلی طاهری؛ دانشنامه حقوق خصوصی؛ ج3، چ2، تهران: انتشارات محراب فکر، 1386.
  5. آشتیانی، میرزامحمدحسن؛ کتاب القضاء؛ قم: انتشارات زهیر، 1425ق.
  6. بادینی، حسن؛ «نگرشی انتقادی به معیارِ انسان معقول و متعارف برای تشخیص تقصیر در مسئولیت مدنی»، مجله حقوق خصوصی؛ ش۱، بهار 1389، ص۷۳ـ۹۳.
  7. بجنوردی، سیدحسن؛ القواعدالفقهیة؛ ج4، قم: انتشارات دلیل ما، 1371.
  8. بحرالعلوم، محمد‌بن‌محمدتقی؛ الإجتهاد أصوله و أحکامه؛ چ2، بیروت: مطبعة دارالزهراء، [بی‌تا].
  9. جعفر لنگرودی، محمدجعفر؛ الفارق؛ ج5، چ2، تهران: انتشارات گنج دانش، 1393.
  10. حرّ عاملی، محمدبن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ ج19، چ3، قم: انتشارات ذوی‌القربی، 1423ق.
  11. حکمت‌نیا، محمود؛ «مسئولیت مدنی در قرآن»، مجله حقوق اسلامی؛ ش15، زمستان 1386، ص7ـ37.
  12. حکمت‌نیا، محمود؛ مسئولیت مدنی در فقه امامیه؛ چ2، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389.
  13. حلّی، حسن‌بن‌یوسف؛ تحریرالأحکام الشرعیة؛ ج5، قم: انتشارات امام صادق†، 1401ق.
  14. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ ج2، چ7، تهران: انتشارات عروج، 1387.
  15. خوانساری، حسین‌بن‌جمال‌الدین محمد؛ مشارق‌الشموس فی شرح‌الدروس؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1311.
  16. خویی، سیدابوالقاسم؛ المعجم الرجال والحدیث؛ ج10، چ5، نجف: مطبعة مدینةالعلم، 1372.
  17. خویی، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الفقهیة الإمام الخویی؛ ج1، چ4، نجف: مطبعة مدینةالعلم، 1405ق.
  18. خویی، سیدابوالقاسم؛ موسوعة الفقهیة الإمام الخویی؛ ج22، چ4، نجف: مطبعة مدینةالعلم، 1423ق.
  19. دهخدا، علی‌اکبر؛ فرهنگ لغت؛ ج12، چ20، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1391.
  20. سبحانی، جعفر؛ تذکرةالأعیان؛ چ5، قم: انتشارات مؤسسه امام صادق†، 1419ق.
  21. سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذب‌الأحکام؛ ج13، چ5، بیروت: مطبعة العلمیه، 1430ق.
  22. سروش محلاتی، محمد؛ «شعور مسئولیت سپردن و مسئولیت ستاندن»، مجله جامعه دندانپزشکی؛ ش۳، 1390، ص۱۴۴ـ۱۴۷.
  23. سیستانی، سیدعلی؛ لاضرر و لاضرار؛ چ4، نجف: مکتبة آیةالله العظمى السیدالسیستانی، 1433ق.
  24. شبیری زنجانی، سیدمحمدجواد؛ «لزوم ارزیابی سندی احادیث کافی»، نشریه سفینه؛ ش۲، بهار 1383، ص 109ـ140.
  25. شبیری زنجانی، سیدموسی؛ درس خارج فقه و اصول (صوم)؛ قم: دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله سیدموسی شبیری زنجانی، [بی‌تا].
  26. شهنیایی، احمد؛ « مسئولیت مدنی دستگاه های دولتی ناشی از وضع مقررات خلاف قانون؛ کنکاشی در یک رأی وحدت رویّه دیوان عدالت اداری»، فصلنامه رأی؛ ش2، بهار 1392، ص71ـ90.
  27. صفایی، سیدحسین و حبیب‌الله رحیمی؛ مسئولیت مدنی؛ چ4، تهران: انتشارات سمت، 1391.
  28. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ الغایة القصوی فی‌التعلیق علی العروةالوثقی؛ ج1، چ4، نجف: مطبعة دارالعلم، 1419ق.
  29. طوسی، ابوجعفر محمدبن‌حسن؛ المبسوط؛ ج8، چ6، قم: انتشارات اسلامیه، 1390.
  30. طوسی، ابوجعفر محمدبن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ ج5، چ7، تهران: دارالکتب الإسلامیه، [بی‌تا].
  31. عبدالباقی، محمدفؤاد؛ المعجم المفهرس؛ چ3، تهران: انتشارات اسلامی، 1386.
  32. عمید زنجانی، عباسعلی؛ موجبات ضمان؛ چ2، تهران: انتشارات میزان، 1389.
  33. فاضل لنکرانی، محمد؛ القواعدالفقهیة؛ چ3، قم: انتشارات مکتب مهر، 1416ق.
  34. فاضل لنکرانی، محمدجواد؛ دروس خارج فقه و اصول (باب اجتهاد و تقلید)؛ قم: دفتر حفظ و نشر آثار امام، 1382.
  35. کاتوزیان، ناصر؛ الزامات خارج از قرارداد؛ ج1، چ14، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1385.
  36. ‌کلینی، محمد‌بن‌یعقوب‌بن‌اسحاق؛ فروع کافی؛ ج10، تهران: انتشارات اسوه، 1388.
  37. گرجی، ابوالقاسم؛ آیات‌الأحکام؛ چ2، تهران: انتشارات میزان، 1385.
  38. گرجی، ابوالقاسم؛ مقالات حقوقی؛ ج2، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1369.
  39. مجلسی، محمدباقر؛ مرآةالعقول فی شرح أخبار آل‌الرسول؛ تصحیح علی آخوندی؛ ج24، چ6، تهران: انتشارات دارالکتب الإسلامیه، 1389.
  40. محمدی ری‌شهری، محمد؛ میزان‌الحکمة؛ ج9، چ8، قم: نشر دارالحدیث، 1394.
  41. مرتضوی، سیدضیاء؛ ماهیت فقهی دولت و ضمان اقدامات زیان‌بار آن؛ چ2، قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1396.
  42. مشایخ، میلاد و غفور خوئینی؛ سه گفتار پیرامون مسئولیت ناشی از عیب تولید؛ تهران: انتشارات مخاطب، 1397.
  43. مشایخ، میلاد، حسن بادینی و غفور خوئینی؛ «تبیین جایگاه حقوقی دفاع مربوط به خطر توسعه علم و فناوری ازمنظر حقوق تطبیقی، به‌همراه تحلیل آن بر مبنای ایده کارایی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی؛ ش52، زمستان 1399، ص371ـ394.
  44. مشایخ، میلاد، مرتضی شهبازی‌نیا و غفور خوئینی؛ «مسئولیت مدنی ناشی از عیب تولید با رویکردی بر تولید محصولات تراریخته»، مجلس و راهبرد؛ ش۹۲، زمستان 1396، ص۲۹ـ۵۶.
  45. مصطفوی، سیدحسن؛ معرفةالرجال؛ چ5، قاهره: دارالعلم، 1430ق.
  46. مظفر، محمدرضا؛ أصول‌الفقه؛ چ5، قم: نشر بوستان کتاب، 1385.
  47. مکارم شیرازی، ناصر؛ القواعدالفقهیة؛ ج2، چ4، قم: انتشارات مدرسه امیرالمؤمنین†، 1390.
  48. مکارم شیرازی، ناصر؛ بحوث‌الفقهیة؛ قم: انتشارات مدرسه امیرالمؤمنین†، 1414ق.
  49. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام؛ ج27، چ3، تهران: انتشارات دارالکتب الإسلامیه، 1385.
  50. نراقی، محمدبن‌احمد؛ عوائدالأیام؛ چ5، قم: دارالعلم، 1410ق.
  51. نوری، حسین‌بن‌محمدتقی؛ المستدرک‌الوسائل؛ ج21، چ5، قم: انتشارات آل‌البیت‰، [بی‌تا].
  52. وحید خراسانی، حسین؛ مناسک حج؛ چ10، قم: انتشارات دفتر حفظ و نشر آثار، 1431ق.
  53. هوشنگی، حسین؛ «تخطئه و تصویب»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ ج14، چ4، تهران: مرکز دائرةالمعارف اسلامی، 1390، ص۲۸۵ـ۲۹۰.
حقوق اسلامی
دوره 20، شماره 77
تابستان 1402
صفحه 33-58