وجود مؤلفههای تاثیرگذار بر نظام حقوقی نقطه عزیمت پلورالیسم حقوقی است؛ نظریه ای که محوریت آن، بررسی تکثر در یک نظام حقوقی است. با توجه به وجود نوعی تعدد و چندگانگی در اغلب نظامهای حقوقی از قبیل تکثر در مبانی و منابع، ضرورت توجه به این نظریه نمایان میگردد؛ امری که در نظام حقوقی ایران نیز قابل بررسی میباشد. نظام حقوقی ایران از زمان مشروطه در دوگانه شریعت/قانون قرار گرفته و جایگاه این دو به عنوان منبع هنوز یکی از مسائل اصلی نظام حقوقی ایران است. با تصویب اصل چهارم قانون اساسی و مسئولیت شورای نگهبان در تطبیق مصوبات مجلس با موازین اسلامی، این مسأله پیچیدهتر شد، چرا که استنباط فقهی امری متکثر است و یافتن یک نظر و جمع آن با اراده عمومی نیازمند تامل میباشد. در این مقاله با تبیین مفهومی تکثرگرایی حقوقی و فقهی و توجه به ظرفیتهای فقه اسلامی به این مهم پرداخته شده است که در صورت تکثر فتاوا، مجلس در انتخاب هر یک از نظرات به عنوان مبنای فقهی، اختیار دارد و شورای نگهبان نمیتواند به استناد مغایرت مصوبه با نظر فقهی دیگر، آن مصوبه را خلاف شرع تشخیص دهد.
الهام، غلامحسین و محسن برهانی؛ درآمدی بر حقوق جزای عمومی، جرم و مجرم؛ ج1، چ6، تهران: نشر میزان، 1400.
امیدی، جلیل؛ «قانونگذاری اسلامی و مسئله تنوع مذاهب فقهی؛ نقدی بر قانون اساسی و قانون مجازات اسلامی ایران»، مجموعه مقالات همایش بینالمللی تحولات حقوق کیفری کشورهای اسلامی در پرتو تعامل شرع و حقوق؛ بهکوشش فیروز محمودی جانکی و جمشید غلاملو؛ چ1، تهران: نشر میزان، 1399، ص236ـ266.
برهانی، محسن؛ «فقه سنّتی و منتقدانش؛ همافزایی یا تقابل؟»، مجموعه مقالات همایش بینالمللی تحولات حقوق کیفری کشورهای اسلامی در پرتو تعامل شرع و حقوق؛ بهکوشش فیروز محمودی جانکی و جمشید غلاملو؛ چ1، تهران: نشر میزان، 1399، ص110ـ123.
بنتکاس، الیاس؛ «تشتت آرا در حقوق کیفری اسلامی و نقش مدرن اجتهاد»، مجموعه مقالات همایش بینالمللی تحولات حقوق کیفری کشورهای اسلامی در پرتو تعامل شرع و حقوق؛ بهکوشش فیروز محمودی جانکی و جمشید غلاملو، ترجمه شیرین بیات؛ چ1، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1399.
خمینی، سیدروحالله؛ صحیفه امام؛ ج7، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389.
رستمی، هادی؛ «پلورالیسم حقوقی»، دانشنامه سیاستگذاری حقوقی؛ بهکوشش لعیا جنیدی و امیرحسن نیازپور؛ تهران: ریاست جمهوری (معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات)، 1399.
شهابی، مهدی؛ فلسفه حقوق؛ چ1، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
