حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

تأملی بر حق بر فرزندآوری در پرتو احکام وضعی و تکلیفی تلقیح مصنوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مفید و مدرس دانشگاه
چکیده
یکی از اقتضائات عقد نکاح ، حق فرزندآوری برای زوجین است .این حق مخصوصا با توجه به مساله پیری جمعیت کشور اهمیت بیشتری پیدا می کند و می‌تواند در حوزه تعهدات دولت نیز محل توجه قرار گیرد. زوج‌های نابارور به طور طبیعی از این حق محرومند ولی علم پزشکی با پیشرفت‌های جدید خود توانسته است به‌وسیله تلقیح مصنوعی کمک قابل‌توجهی به تولید نسل و استیفای این حق بنماید و آن را به عرصه فقه بکشاند. این پژوهش با توجه به لزوم اهتمام برای تحقق هرچه شایسته تر حق بر فرزندآوری به احکام فقهی تلقیح مصنوعی به روش «آی.یو.آی» یا درون رحمی و «آی.وی.اف» یا لقاح آزمایشگاهی و همچنین در فرآیند «ای. دی» یا اهداء تخمک که از نطفه بیگانه استفاده می‌شود؛ و یا اینکه از نطفه زوج استفاده شود و همان نطفه در آزمایشگاه غنی‌شده یا تغییری یابد، پرداخته است. در ابتدا روش‌های تلقیح مصنوعی اجمالاً ذکرشده سپس به‌صورت تفصیلی دیدگاه‌های فقهی در مورد احکام تکلیفی و وضعی روش‌های «I.U.I»، «I.V.F» و «E.D» یا همان استفاده از نطفه و تخمک بیگانه در لقاح مصنوعی با شیوه توصیفی تحلیلی بیان‌شده است تا امکان استیفای حق فرزندآوری در پرتو این احکام روشن شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌ادریس، محمد‌بن‌منصور؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوى؛ ج2، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1410ق.
    2. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد‌بن‌على؛ من لایحضره‌الفقیه؛ ج3 و 4، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
    3. ابن‌براج، قاضى عبدالعزیز؛ المهذب؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1406ق.
    4. ابن‌منظور، محمد؛ لسان‌العرب؛ ج5 و 12، بیروت: دار صادر، 1997م.
    5. انصارى، قدرت‌الله و دیگران؛ موسوعة أحکام‌الأطفال و أدلتها؛ ج3، قم: مرکز فقهى ائمه اطهار‰، 1429ق.
    6. بحرانى، محمد سند؛ فقه‌الطب والتضخم النقدی؛ بیروت: مؤسسه أم‌القرى للتحقیق والنشر، 1423ق.
    7. بحرانى، یوسف‌بن‌احمد؛ الحدائق‌الناضرة فی أحکام‌العترة الطاهرة؛ ج1 و 23، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1405ق.
    8. بروجردی، سیدحسین؛ جامع أحادیث‌الشیعة؛ ج20، قم: نشر الصحف، 1415‌ق.
    9. بروکس، کیل؛ روش‌های نوین کمک باروری؛ ترجمه سهیلا عارفی و دیگران؛ تهران: پژوهشکده ابن‌سینا، 1384.
    10. پاشاپور، معصومه؛ ناباروری و راه‌های درمان موجود؛ تهران: رابعه، 1392.
    11. تبریزى، جواد‌بن‌على؛ فقه الأعذارالشرعیة والمسائل الطبیة؛ قم: دارالصدیقة الشهیدةƒ، 1427ق.
    12. جزائرى، سیدمحمدجعفر؛ هدى‌الطالب فی شرح‌المکاسب؛ ج6، قم: مؤسسه دارالکتاب، 1416ق.
    13. جعفرى، محمدتقی؛ رسائل فقهى؛ تهران: مؤسسه منشورات کرامت، 1419ق.
    14. جمعی از نویسندگان؛ اهدای گامت و جنین در درمان ناباروری؛ تهران: سمت، 1384.
    15. جمعی از نویسندگان؛ روش‌های نوین تولیدمثل انسانی ازدیدگاه فقه و حقوق؛ تهران: سمت، 1380.
    16. حبیب نژاد، سید احمد، محمدصالح تسخیری؛ نظام حقوق سالمندان؛ تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
    17. حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ ج‌4، 20 و 28، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1409ق.
    18. حسینی روحانى، سیدصادق؛ المسائل‌المستحدثة؛ [بی‌جا]، [بی‌نا]، [بی‌تا].
    19. حلّى، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکرةالفقهاء؛ ج2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
    20. حلّى، حسن‌بن‌یوسف؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ ج7، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
    21. حلّى، شمس‌الدین محمد‌بن‌شجاع؛ معالم‌الدین فی فقه آل‌یاسین؛ ج1، قم: مؤسسه امام صادق†، 1424ق.
    22. حلّى، محمد‌بن‌حسن؛ إیضاح‌الفوائد فی شرح مشکلات‌القواعد؛ ج3، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1387ق.
    23. خمینى، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ ج2، قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، [بی‌تا].
    24. خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح‌الأصول؛ ج2، چ5، قم: مکتبة الداوری، 1417‌ق.
    25. خویى، سیدابوالقاسم؛ صراط‌النجاة؛ ج1 و 2، قم: مکتب نشرالمنتخب، 1416ق.
    26. خویى، سیدابوالقاسم؛ منهاج‌الصالحین؛ ج1، قم: نشر مدینةالعلم، 1410ق.
    27. رازی، ابوعبدالله محمد‌بن‌عمر؛ التفسیرالکبیر؛ ج2، چ2، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1420ق.
    28. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات ألفاظ‌القرآن؛ لبنان: دارالعلم، 1412ق.
    29. رضا نیا، محمدرضا؛ باروری‌های پزشکی از دیدگاه فقه و حقوق، قم، بوستان کتاب، 1383.
    30. روحانى، سید صادق حسینى؛ المسائل المستحدثه، [بی‌تا]، [بی‌تا].
    31. زنجانى، سید موسى شبیرى؛ کتاب نکاح، قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز، جلد 16، 1419ق.
    32. سبزوارى، سیدعبدالأعلى؛ مهذّب‌الأحکام؛ ج25، چ4، قم: مؤسسة المنار، 1413ق.
    33. سیورى، مقداد‌بن‌عبدالله؛ کنزالعرفان فی فقه‌القرآن؛ ج2، قم: انتشارات مرتضوى، 1425ق.
    34. شاهرودى، سیدمحمود؛ موسوعة الفقه‌الإسلامی؛ ج11، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى، 1423ق.
    35. شبیری زنجانى، سیدموسى؛ کتاب نکاح؛ ج16، قم: مؤسسه پژوهشى رأى‌پرداز، 1419ق.
    36. شفیعی، سعید؛ مکتب حدیثی شیعه در کوفه تا پایان قرن سوم هجری؛ قم: مؤسسه علمی دارالحدیث، 1۳۸۸.
    37. صدر، سیدمحمدباقر؛ ماوراء‌الفقه؛ ج6، بیروت: دارالأضواء للطباعة والنشر والتوزیع، 1420ق.
    38. طباطبایی حکیم، سیدمحسن؛ منهاج‌الصالحین (المحشّى للحکیم)؛ ج2، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1410ق.
    39. طباطبایی حکیم، سیدمحمدسعید؛ مسائل معاصرة فی فقه‌القضاء؛ چ2، نجف: دارالهلال، 1427ق.
    40. طبرسى، احمد‌بن‌على؛ الإحتجاج؛ ج2، مشهد: نشر مرتضى، 1403ق.
    41. طبرسى، امین‌الإسلام؛ مجمع‌البیان فى تفسیرالقرآن؛ ج6، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربى، [بی‌تا].
    42. طوسى، ابوجعفر محمدبن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ ج10، چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
    43. عاملی، زین‌الدین‌بن‌على؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام؛ ج9، قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
    44. فارقی، محمد‌بن‌احمد؛ حلیةالعلماء فی معرفة مذاهب‌الفقهاء؛ ج6، بیروت: دارالأرقم، 1980م.
    45. فاضل لنکرانی، محمد؛ إیضاح‌الکفایة؛ ج4، چ5، قم‌: دارالکتاب، 1385.
    46. فیومى، احمد‌بن‌محمد؛ المصباح‌المنیر فی غریب الشرح‌الکبیر للرافعی؛ چ2، قم: منشورات دارالرضی، [بی‌تا].
    47. کاظمی، جواد‌بن‌سعد؛ مسالک‌الأفهام إلى آیات‌الأحکام؛ ج3، [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
    48. کرکى، على‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد فی شرح‌القواعد؛ ج12، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
    49. کلینى، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ ج2 و 5، چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
    50. مجلسى، محمدتقى؛ روضةالمتقین فی شرح من لایحضره‌الفقیه؛ ج14، چ2، قم: مؤسسه کوشانبور، 1406ق.
    51. محسنى، محمد آصف؛ الفقه و مسائل طبیة؛ ج1، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، 1424ق.
    52. مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم؛ ج6، تهران: مرکزالکتاب للترجمة والنشر، 1402ق.
    53. مکارم شیرازی، ناصر؛ حیله‌هاى شرعى و چاره‌جویى‌هاى صحیح؛ چ2، قم: مدرسة الإمام علی‌بن‌ابی‌طالب†، 1428ق.
    54. مؤمن، محمد؛ کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1415ق.
    55. نائینی، محمدحسین؛ فوائدالأصول؛ تقریر محمدعلی کاظمی؛ قم: نشر اسلامی، [بی‌تا].
    56. نجفى، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج1، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
    57. وحید خراسانى، حسین؛ منهاج‌الصالحین؛ ج2، چ2، قم: انتشارات مدرسه امام باقر†، 1428ق.
    58. هاشمى، سیدمحمود و جمعى از پژوهشگران؛ موسوعة الفقه‌الإسلامی؛ ج11، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت‰، 1423ق.