حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

درآمدی بر مبانی انسان‌شناختی حقوق کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
غلامرضا پیوندی
عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
نظام جزایی برای مقابله با جرم و برخورد با مجرمان طراحی شده است که در هر نظام حقوقی بر اساس نوع رویکرد به جهان و هستی و به‌طور خاص انسان، مدل‌سازی گردیده است برای‌مثال باور یا عدم باور به آزادی و اختیار انسان اساس بسیاری از مکاتب را تشکیل می‌دهد؛ نظام جزایی اسلام نیز به‌عنوان یکی از اجزاء یا ارکان شریعت و دین مبین اسلام بر اساس نوع نگاه به انسان از طرف آفریدگار هستی طراحی شده است؛ در مقابل در مکاتب دیگر نیز با باور به نوعی انسان‌شناسی، نظام جزایی و به‌طور خاص واکنش‌ها و پاسخ‌های متناسب به جرم و مجرمان، طراحی و اجراء می‌شود؛ در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به مبانی انسان‌شناختی کیفری و در معنای کلی‌تر حقوق کیفری در جهان‌بینی توحیدی اسلام و در مقابل برخی از مکاتب حقوقی پرداخته شده است. به‌نظر می‌رسد انسان موجود همیشگی و جاودانه‌ای است که با کوشش و تلاش ارادی و اختیاری خویش، سعادت یا شقاوت خود را رقم می‌زند؛ البته سعادت و شقاوتی که دنیا و جهان مادی محدود ظرفیت تحقق آ ن را ندارد. در آموزه‌های دینی، دنیا به‌مثابه مزرعه و کشتزار آخرت معرفی شده است. به‌لحاظ عینی و کارکردی نیز طبقه‌بندی بزهکاری به بزهکاری یقه سفیدی و یقه آبی نیز به‌دلیل ویژگی‌های انسانی هر دسته سیاست کیفری متناسب باید طراحی شود.
کلیدواژه‌ها
حقوق کیفری
کیفر
مبانی انسان‌شناختی
فلسفه حقوق کیفری
نظام جزایی اسلام

موضوعات

  1. آشتیانى، احمد؛ سرّ سلوک (ترجمه و شرح رساله الولایة)؛ ترجمه محمدجواد رودگر؛ چ۱، قم: انتشارات آیت اشراق، 1386.
  2. آنسل، مارک؛ دفاع اجتماعی؛ ترجمه محمد آشوری و علی‌حسین نجفی ابرندآبادی؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375.
  3. ابراهیمیان، جلیل؛ اخلاق و مبانی آن ازنظر جرمی بنتام و ذکریای رازی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران: دانشگاه پیام نور، دانشکده علوم انسانی، ۱۳۹۰.
  4. ابن‌ابی‌جمهور، محمد‌بن‌زین‌الدین‌؛ عوالی‌اللئالی العزیزیة فی‌الأحادیث الدینیة؛ چ۱، قم: دار سیدالشهداء للنشر؛ ۱۴۰۵ق.
  5. ابن‌اثیر، مبارک‌بن‌محمد جزری؛ النهایة فی غریب‌الحدیث والأثر؛ چ4، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1367.
  6. ابوالحسین، احمد‌بن‌فارس‌بن‌زکریا؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1404ق.
  7. ابوعلی‌ سینا، حسین‌؛ الإشارات‌ والتنبیهات؛ چ۱، قم‌: نشر البلاغه‌، 1375.
  8. انواری، جعفر؛ «اختیار انسان ازمنظر قرآن و فیلسوفان»، فصلنامه معرفت فلسفی؛ ش1، پاییز ۱۳۹۳، ص143ـ170.
  9. براوان، کالین؛ فلسفه و ایمان مسیحی؛ ترجمه: طاطه‌وس میکائلیان؛ چ۲، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴.
  10. جعفری، محمدتقی؛ مجموعه آثار ۵، حقوق جهانى بشر و کاوش‏هاى فقهى‏؛ چ۱، تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى‏، ۱۳۹۲.
  11. جلیلی مقدم، مجتبی؛ «بررسی سودگرایی بنتام»، فصلنامه معرفت؛ ش۱۵۹، اسفند ۱۳۸۹، ص۱۰۹ـ۱۲۱.
  12. جوادی آملی، عبدالله؛ «فطرت در آیینه قرآن»، دو فصلنامه انسان‌پژوهی دینی؛ ش۲۳، بهار و تابستان 1389، ص۵ـ۲۸.
  13. جوادی آملی، عبدالله؛ انسان از آغاز تا انجام؛ چ۱، قم: انتشارات اسراء، 138۹.
  14. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر انسان به انسان؛ چ۷، قم: مرکز نشر اسراء؛ ۱۳۹۲.
  15. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم؛ قم: مرکز نشر اسراء، 1378.
  16. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم، جامعه در قرآن؛ چ۲، قم: مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۸.
  17. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم، فطرت در قرآن؛ چ۳، قم: مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۴.
  18. جوادی آملی، عبدالله؛ سرچشمه اندیشه‌ها؛ چ۵، قم: مرکز نشر اسراء؛ ۱۳۸۵.
  19. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح‌؛ چ۱، بیروت: دارالعلم للملایین‏، [بی‌تا].
  20. حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی؛ اصلاح و درمان مجرمان در سیاست جنایی اسلام و مقررات ایران (رساله دکتری)؛ تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1386.
  21. حسینی زبیدی، محمدبن‌محمد (مرتضی زبیدی)؛ تاج‌العروس؛ چ۱، بیروت: دارالفکر، [بی‌تا].
  22. خسروپناه، عبدالحسین؛ گستره شریعت؛ قم: نشر معارف، 1382.
  23. خمینی، سیدروح‌الله؛ شرح چهل حدیث؛ چ ۱، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی†، ۱۳۸۰.
  24. دلیر، بهرام؛ الگوی نظام سیاسی در حکمت متعالیه؛ چ۱، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۶.
  25. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات ألفاظ‌القرآن؛ بیروت: دارالقلم، [بی‌تا].
  26. رجبی، محمود؛ انسان‌شناسی؛ چ۱، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ، ۱۳۹۵.
  27. سادات قریشی، عاطفه؛ «تاریخ فلسفه غرب ازمنظر جان هالینگ دیل»؛ فصلنامه کتاب ماه فلسفه؛ ش52، دی 1390، ص40ـ44.
  28. شمس‌الدین محمدبن‌محمود؛ نفائس‌الفنون فی عرائس‌العیون؛ چ۱، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1381.
  29. شیرازی (صدرالمتألهین)، صدرالدین محمد؛ الحکمة المتعالیة فى‌الأسفار العقلیة الأربعة؛ چ3، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1981م.
  30. شیرازی (صدرالمتألهین)، صدرالدین محمد؛ المبدأ والمعاد؛ چ۱، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴.
  31. شیرازی (صدرالمتألهین)، صدرالدین محمد؛ رساله سه اصل؛ چ۲، تهران: مؤسسه بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۹۰.
  32. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
  33. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ نهایةالحکمة؛ چ۱، قم‌: مؤسسة النشرالإسلامی‌، [بی‌تا].
  34. فروغی، محمدعلی؛ سیر حکمت در اروپا؛ چ3، تهران: انتشارات زوار، 1372.
  35. قمی (شیخ صدوق)، محمد‌بن‌علی‌بن‌بابویه؛ علل‌الشرائع؛ قم: انتشارات کتابفروشى داورى، 1385.
  36. کاشانی، عزالدین محمودبن‌على‏؛ مصباح‌الهدایة و مفتاح‌الکفایة؛ چ۱، تهران: انتشارات هما، [بی‌تا].
  37. کبیر، یحیی؛ فلسفه آنتروپولوژی: مبادی و مبانی انسان‌شناسی؛ چ۱، قم: مطبوعات دینی؛ ۱۳۹۱.
  38. کرمی، حسین؛ «تعریف و تشخیص انسان ازنگاه ملاصدرا و کارل یاسپرین»؛ مقالات و بررسی‌ها؛ ش74، زمستان 1382، ص89ـ109.
  39. کلینی، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  40. گلشنی، مهدی؛ از علم سکولار تا علم دینی؛ چ۴، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۸.
  41. لالاندا، آندره؛ فرهنگ اصطلاحی و انتقادی فلسفه؛ چ۱ ، تهران: نشر فردوسی ایران، ۱۳۷۷.
  42. میرخلیلی، سیدمحمود؛ «بزهکاری یقه‌سفیدها ازمنظر امام علی†»، فصلنامه حقوق اسلامی؛ ش51، زمستان ۱۳۹۵، ص۷ـ۳۹.
  43. نادری، احمد؛ «کلیفورد گیرتز؛ از پوزیتیویسم تا انسان‌شناسی تفسیری»، پژوهش‌های انسان شناسی ایران؛ ش1، بهار و تابستان 1391، ص۶۱ـ۸۴.