حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

نقش سفاح در أرش‌البکارة از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم
2 عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه
چکیده
بر اساس فقه امامیه و حقوق اسلامی هر جنایتی بر عضو کسی مستلزم ضمان است و هر ضمانی که میزان آن را شرع مشخص نکرده باشد أرش است. یکی از جنایت‌های دارای ضمان، ازاله بکارت توسط غیر شوهر است. ازاله بکارت جزء جنایاتی است که شرع میزان آن را مشخص نکرده است و از طریق مقاربت جنسی و غیر آن می‌تواند صورت بگیرد که به ضمان آن أرش‌البکارة اطلاق می‌شود. سؤالی که مطرح می‌شود این است که در زنای به عنف و زنای مطاوعی أرش‌البکاره ثابت می‌شود یا خیر؟ درخصوص تحقق أرش‌البکاره در هریک از انواع سفاح یا اکتفا به مهرالمثل، دو دیدگاه مطرح است. این مقاله ضمن بررسی این دیدگاه‌ها و ادله آنها با روش تحلیلی به این نظریه رسیده است که هم در زنای به عنف و هم در زنای مطاوعی، أرش‌البکاره ثابت است. عمده دلیل برای تحقق أرش‌البکاره در زنای به عنف تمسک به قاعده «تعدد الاسباب یوجب تعدد المسببات» است و مستند قول در زنای مطاوعی برای تحقق أرش‌البکاره، قاعده‌ای در ضمان است که می‌گوید: رضایت بر جنایت مستلزم رفع مسئولیت از جانی نمی‌شود.

همچنین با بررسی قوانین جمهوری اسلامی ایران درخصوص تعلق أرش‌البکاره و اکتفا به مهرالمثل در ازاله بکارتِ ناشی از زنا، به‌دست آمد در برخی موارد تنافی بین مواد قانونی وجود دارد که نیازمند بازنگری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن‌ادریس، محمد‌بن‌منصور‌بن‌احمد؛ السرائر حاوی لتحریرالفتاوی؛ چ2، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410ق.
  2. ابن‌براج، قاضی عبدالعزیز؛ المهذّب؛ قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1406ق.
  3. ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ چ3، بیروت:‌دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع‌، 1414ق.
  4. اصفهانی (فاضل هندى)، محمد‌بن‌حسن؛ کشف‌اللثام والإبهام عن قواعدالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1416ق.
  5. انصاری، مرتضی؛ کتاب النکاح؛ قم: کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، 1415ق.
  6. بروجردی، سیدحسین؛ تقریرات ثلاث؛ تقریر علی‌پناه اشتهاردی؛ قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
  7. بهجت، محمدتقی؛ جامع‌المسائل؛ چ2، قم: دفتر معظم له، 1426ق.
  8. تبریزی، میرزا­جواد؛ تنقیح المبانی‌الأحکام ـ کتاب الدیات؛ قم: دارالصدیقة الشهیدة، 1428ق.
  9. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح ـ تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة؛ بیروت: دارالعلم للملابین، 1410ق.
  10. حسینی سیستانی، سیدعلی؛ منهاج‌الصالحین؛ چ5، قم: دفتر حضرت آیت‌الله سیستانی، 1417ق.
  11. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام الشریعة فی مذهب الإمامیة؛ چ5، قم: مؤسسه امام صادق، 1420ق.
  12. حلّی (محقق حلّی)، نجم‌الدین جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال والحرام؛ چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1418ق.
  13. حلّی اسدی، جمال‌الدین احمد‌بن‌شمس‌الدین محمد‌بن‌فهد؛ المهذّب‌البارع فی شرح المختصرالنافع؛ قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
  14. خمینى، سیدروح‌اللّٰه؛ استفتائات؛ چ5، قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابیطالب، 1422ق.
  15. خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، [بی‌تا].
  16. خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی تکملةالمنهاج؛ قم: انتشارات مؤسسه امام خویی، 1422ق.
  17. سبحانی، جعفر؛ نظام النکاح فی‌الشریعة الإسلامیةالغراء؛ قم: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  18. طباطبایی حائری، سیدعلی‌بن‌محمد؛ ریاض‌المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل؛ قم: مؤسسه آل‌البیت، [بی‌تا].
  19. طباطبایی حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروةالوثقی؛ قم: مؤسسه دارالتفسیر، 1416ق.
  20. طریحی، فخرالدین؛ مجمع‌البحرین؛ چ3، تهران: کتابفروشی مرتضوی، 1415ق.
  21. طوسی، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی‌الفقه الإمامیة؛ چ3، تهران: مکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه، 1387.
  22. طوسی، ابوجعفر محمد‌بن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  23. عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی‌بن‌احمد؛ مسالک‌الأفهام إلی تنقیح شرائع‌الإسلام؛ قم: مؤسسة المعارف‌الإسلامیه، 1413ق.
  24. فاضل لنکرانی، محمد؛ تفصیل‌الشریعة فی شرح تحریرالوسیلة ـ الدیات؛ قم: مرکز فقهى ائمه اطهار، 1418ق.
  25. فاضل لنکرانی، محمد؛ جامع‌المسائل؛ چ11، قم: انتشارات امیر قلم، [بی‌تا].
  26. فاضل مقداد، جمال‌الدین مقداد‌بن‌عبدالله؛ التنقیح‌الرائع لمختصرالشرائع؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1414ق.
  27. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ کتاب العین؛ چ2، قم: نشر هجرت، 1410ق.
  28. فیض کاشانی، محمدمحسن؛ مفاتیح‌الشرائع؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، [بی‌تا].
  29. فیومی، احمد‌بن‌محمد مقری؛ المصباح‌المنیر غی غریب الشرح‌الکبیر للرافعی؛ قم: منشورات دارالرضی، [بی‌تا].
  30. کاشف‌الغطاء، احمد‌بن‌علی‌بن‌محمدرضا؛ سفینة‌النجاة و مشکاةالهدی و مصباح السعادات؛ نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1423ق.
  31. کافی الکفاة، صاحب‌بن‌عباد؛ المحیط فی‌اللغة؛ بیروت: عالم‌الکتاب، 1414ق.
  32. کرکی عاملی (محقق ثانی)، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد فی شرح‌القواعد؛ چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1414ق.
  33. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ4، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
  34. گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ إرشادالسائل؛ چ2، بیروت: دارالصفوه، 1413ق.
  35. گلپایگانی، سیدمحمدرضا؛ مجمع‌المسائل؛ چ2، قم: دارالقرآن الکریم، 1419ق.
  36. گودرزی، فرامرز و مهرزاد کیانی؛ پزشکی قانونی برای دانشجویان رشته حقوق؛ چ3، تهران: سمت، 1385.
  37. محقق سبزواری، محمدباقر‌بن‌محمد؛ کفایةالأحکام؛ اصفهان: انتشارات مهدوی، [بی‌تا].
  38. مرعشی نجفی، سیدشهاب‌الدین؛ منهاج‌المؤمنین؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1416ق.
  39. مکارم شیرازی، ناصر؛ استفتائات جدید؛ چ2، قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابیطالب، 1427ق.
  40. منتظری، حسینعلی؛ الأحکام‌الشریعة علی مذهب أهل‌البیت، قم: نشر تفکر، 1413ق.
  41. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ چ7، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، [بی‌تا].
  42. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود و جمعی از نویسندگان؛ معجم فقه‌الجواهر؛ بیروت: الغدیر للطباعة والنشر والتوزیع، 1417ق.
  43. واسطى، سیدمحمدمرتضى؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس؛ بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع‌، 1414ق.
  44. وحید خراسانی، حسین؛ منهاج‌الصالحین؛ چ5، قم: مدرسه امام باقر، 1428ق.
  45. یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقی؛ قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419ق.