حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

امکان سنجی ضمانت از دین آینده در فقه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد صالحی مازندرانی
عضو هیات علمی گروه حقوق خصوصی ،دانشکده حقوق، دانشگاه قم
چکیده
بموجب ماده 691 ق.م "ضمان دینی که هنوز سبب آن ایجاد نشده است باطل است".حقوقدانان به تبعیت از فقیهان در تفسیر آن به تکاپو افتادند.با توجه به ضرورتهای زندگی و امور مرسوم در ضمانتها و وثیقه‌ها ،که غالبا قبل از استقرار دین صورت می گیرد، محتاطانه سعی کردند به تبعیت از برخی فقیهان واژه سبب را در غیر از معنای حقیقی‌اش،یعنی مقتضی،حمل کنند تا سنت متعارف هماهنگ با مقررات قانونی گردد.اگرچه عرف و عادت مسلّم موجود تا حدی می تواند قاطع اختلاف باشد ولی از آنجایی که این اختلاف در فقه حل نشده ، مفاد قانون مدنی در هاله‌ای از ابهام است ،و نصوص شرعى هم ساکت است،بموجب اصل 167 قانون اساسی بایسته است حکم مسئله بر اساس موازین فقهی مشخص گردد. نتیجه پژوهش، با توجه به قواعد و اصول فقهی حقوقی و همچنین جمع میان مفهوم م 691 و منطوق م 697، بیانگر این است که ، ضمانت از دین آینده محقق الحصول بنظر عرف صحیح بوده و میان ضمانت دین آینده و موجود بالفعل موازنه برقرار است. و اصرار بر بطلان ضمانت از دین آینده ممکن الحصول، با توجه به تبدیل شدن آن به عنوان یک ضروت اجتماعی ، موجب می گردد تا موجب اختلال نظام گردد
کلیدواژه‌ها
ضمان
ضمانت
دین
دین آینده
دین موجود
دین محتمل

موضوعات

  1. ابن‌اثیر، مجدالدین؛ النهایة؛ ج2 و ۳، چ4، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1367.
  2. ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ ج۳، قم: مکتب الإعلام‌الإسلامی، 1404ق.
  3. ابن‌قدامه، عبدالله‌بن‌احمد؛ المغنی؛ ج۴، مصر: مکتبة القاهره، 1968م.
  4. ابن‌ق، محمد‌بن‌ابی‌بکر؛ اعلام‌الموقعین عن رب‌العالمین؛ ج۳، عربستان ـ احسا: دار ابن‌جوزی، 1423ق.
  5. اردبیلی، احمد؛ زبدةالبیان؛ تهران: مکتبة المرتضویه، [بی‌تا].
  6. اردبیلی، احمد؛ مجمع‌الفائدة والبرهان فی شرح إرشادالأذهان؛ تصحیح و تعلیق مجتبی عراقی، علی‌پناه اشتهاردی و حسین یزدی اصفهانی؛ ج۹، قم: مؤسسة النشرالإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، 1404ق.
  7. بجنوردی، سیدحسن؛ القواعدالفقهیة؛ ج۶ و ۷، قم: الهادی، 1419ق.
  8. بحرالعلوم، سیدمحمد؛ بلغةالفقیه؛ ج۲، چ4، تهران: نشر مکتبة الصادق†، 1404ق.
  9. بحرانی، یوسف؛ الحدائق‌الناضرة؛ تحقیق محمدتقی ایروانی؛ ج۲۱، قم: مؤسسة النشرالإسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1414ق.
  10. بروجردی عبده، محمد؛ حقوق مدنی؛ چ4، تهران: انتشارات مجد، 1397.
  11. بهوتی، منصوربن‌یونس؛ کشف‌القناع عن متن‌الإقناع؛ ج۳، بیروت: مکتبة النصر الحدیثه، [بی‌تا].
  12. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ عقد ضمان؛ تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1352.
  13. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ فن استدلال منطق حقوق اسلام؛ تهران: گنج دانش، 1396.
  14. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوزی حقوق؛ ج۴، چ2، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1356.
  15. جوهری، ابونصر اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح؛ ج۶، بیروت: دارالعلم للملایین، 1410ق.
  16. حائری طباطبایی، سیدمحمد مجاهد؛ کتاب المناهل؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، [بی‌تا].
  17. حسینی عاملی، سیدمحمدجواد؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلامة؛ ج۱۶، بیروت: مؤسسة النشرالإسلامی، 1419ق.
  18. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تذکرةالفقهاء؛ ج۲، قم: مؤسسة آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، 1414ق.
  19. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ قواعدالأحکام فی معرفة الحلال والحرام؛ ج۱، قم: مؤسسة آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، 1413ق.
  20. حلّی (محقق حلّی)، جعفر؛ شرائع‌الإسلام؛ ج۲، قم: مؤسسة آل‌البیت‰ للطباعة والنشر (چاپخانه سیدالشهداء†)، 1403ق.
  21. خراسانی (آخوند خراسانی)، محمدکاظم؛ کفایةالأصول؛ ج۱، قم: مؤسسه آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، 1376.
  22. خطیب شربینی، محمدبن‌احمد؛ مغنی‌المحتاح إلی معرفة شرح أبی‌المنهاج؛ ج۲، بیروت: دارالفکر، 2009م.
  23. خویی، سیدابوالقاسم؛ کتاب المساقاة؛ ج۱، قم: مؤسسة إحیاء الآثار الإمام الخویی، 1418ق.
  24. خویی، سیدابوالقاسم؛ مبانی العروةالوثقی؛ ج۲، قم: مؤسسة إحیاء الآثار الإمام الخویی، 1418ق.
  25. دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ ج۳۲، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377.
  26. رافعی، عبدالکریم‌بن‌محمد؛ فتح‌العزیزفی شرح الوجیز؛ ج۱۰، قم: مؤسسه فرهنگی تبیان، 1387.
  27. روحانی، سیدمحمدصادق؛ فقه‌الصادق†؛ ج۲۰، قم: الإجتهاد، 1387.
  28. زبیدی، محمدتقی؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس؛ ج۱۸، بیروت: مکتبة الإحیاء، 1412ق.
  29. سبزواری، سیدعبدالأعلی؛ مهذب‌الأحکام فی بیان الحلال والحرام؛ ج۱۸ و ۲۰، قم: مؤسسة المنار، 1404ق.
  30. سنهوری، عبدالرزاق؛ الوسیط فی شرح القانون‌المدنی؛ ج۳، بیروت: منشورات الحلبیة القانون، 1978م.
  31. صدر، سیدمحمدباقر؛ «حواله»، فصلنامه فقه اهل بیت†؛ ش21، بهار 1379، ص3ـ16.
  32. طباطبایی حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروةالوثقی؛ ج۱۳، قم: مکتبة السیدالمرعشی، 1404ق.
  33. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ عروةالوثقی؛ ج ۵، قم: میثم تمار، 1427ق.
  34. طوسی، محمدبن‌حسن؛ الخلاف؛ ج 1، قم: موسسه النشر الاسلامی، 1407ق.
  35. طوسی، محمدبن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیه؛ ج۲، بیروت: دارالأضواء، 1406ق.
  36. عاملی کرکی (محقق ثانی)، علی‌بن‌حسین؛ جامع‌المقاصد فی شرح القواعد؛ ج۵، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  37. عاملی، زین‌الدین؛ مسالک‌الأفهام إلی تنقیح شرائع‌الإسلام؛ ج۴، قم: المؤسسة المعارف الإسلامیه (چاپخانه پاسدار اسلام)، 1417ق.
  38. غمامی، مجید؛ «ضمان حسن اجرای قرارداد»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ ش۴۳، بهار 1378، ص77ـ101.
  39. فیروزآبادی، محمد‌بن‌یعقوب؛ قاموس المحیط؛ ج۳، بیروت: دارالعلم، 1405ق.
  40. قمی (محقق قمی)، ابوالقاسم؛ جامع‌الشتات؛ ج۲ و ۳، تهران: چاپ کیهان، 1371.
  41. قمی، شیخ عباس؛ الغایة القصوی فی ترجمة العروةالوثقی؛ ج۲، قم: صبح پیروزی، [بی‌تا].
  42. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی ـ عقود معیّن؛ ج۴، چ4، تهران: شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا، 1374.
  43. کاتوزیان، ناصر؛ نظریه عمومی تعهدات؛ تهران: نشر یلدا، 1375.
  44. معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین؛ ج۲، تهران: مؤسسه انتشاراتیِ امیرکبیر، 1371.
  45. مکی عاملی (شهید اول)، ابی‌عبدالله محمد؛ القواعد والفوائد؛ چ5، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1400ق.
  46. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ ج۲۶، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
  47. نعمت‌اللهی، اسماعیل؛ «ذمه و عهده در فقه شیعی»، مجله فقه و اصول؛ ش ۹۰، پاییز 1391، ص155ـ176.
  48. نووی، یحیی‌بن‌شرف؛ روضةالطالبین و عمدةالمفتین؛ ج۳، بیروت: دارالفکر، 2005م.
  49. وزارت اوقاف و شئون اسلامیه کویت؛ الموسوعة الفقهیة الکویتیه؛ ج۲، کویت: وزارت اوقاف، 1418ق.