حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

نقد نظریه «عدول از فسخ قرارداد»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دانشگاه شهید مطهری
چکیده
عدول از فسخ قرارداد عبارت است از اینکه یکی از متعاقدین یا هر دو یا شخص ثالثی بعد از اینکه قرارداد را به‌نحو تام فسخ کرده‌اند، با نادیده‌گرفتن فسخ و رجوع به قرارداد، قرارداد را احیا می‌کنند و این در صورتی محقق می شود که فسخ به طرف قرارداد اعلام شده باشد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، بر آن است تا ضمن تحلیل مفهوم عدول از فسخ قرارداد، میزان اعتبار آن را ازنظر فقهی و حقوقی موردبررسی و مداقه قرار دهد. به نظر می رسد عدول از فسخ قرارداد با مبانی فقهی و حقوقی سازگاری ندارد. زوال حیات قرارداد، فقدان نصوص قانونی، أکل مال به باطل، قاعده الناس مسلطون علی الناس و اختلال نظام و قاعده لاحرج، ازجمله ادله ای هستند که عدول از فسخ قرارداد را در نظام فقهی و حقوقی ما ناممکن می سازد؛ مگر اینکه عدول از فسخ قرارداد در ضمن قرارداد شرط شده باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آشتیانى، میرزا محمدحسن‌بن‌جعفر‌؛ کتاب القضاء؛ ج1، قم: انتشارات زهیر ـ کنگره علامه آشتیانىŠ، 1425ق.
  2. ابن‌زهره، حمزة‌بن‌علی؛ غنیةالنزوع إلى علمی‌الأصول والفروع؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1417ق.
  3. اردبیلی، احمد‌بن‌محمد؛ مجمع‌الفائده والبرهان فی شرح إرشادالأذهان؛ ج8 و 11، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.
  4. استرآبادی، محمدجعفر؛ البراهین‌القاطعة؛ قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1424ق.
  5. اصفهانی، محمدحسین؛ حاشیه کتاب المکاسب؛ ج4، قم: ذوی‌القربی، 1417ق.
  6. انصاری دزفولى، مرتضى‌بن‌محمدامین؛ کتاب المکاسب؛ ج3، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارىŠ، 1415ق.
  7. بحرانی، یوسف‌بن‌احمد؛ الحدائق‌الناضرة فی أحکام العترةالطاهرة؛ ج25، قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1405ق.
  8. حسینی مراغی، عبدالفتاح‌بن‌علی؛ العناوین‌الفقهیة؛ قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1417ق.
  9. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ إرشادالأذهان؛ ج1، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1410ق.
  10. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تذکرةالفقهاء؛ ج5، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  11. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ قواعدالأحکام؛ ج3، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1413ق.
  12. حلّى (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ ج3، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1413ق.
  13. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ تحریرالأحکام على مذهب‌الإمامیة؛ ج4، قم: مؤسسه امام صادق†، 1420ق.
  14. حلّی (علامه حلّی)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر؛ مبادی‌الوصول إلی علم‌الأصول؛ قم: دارالأضواء، [بی‌تا].
  15. حلّی، ابن‌ادریس؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوی؛ ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.
  16. حلّی، جمال‌الدین؛ المهذب‌البارع فی شرح المختصرالنافع؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407ق.
  17. حلّی، مقداد سیوری؛ التنقیح‌الرائع لمختصرالشرائع؛ ج2، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفیŠ، 1404ق.
  18. حلّی، نجم‌الدین؛ المختصرالنافع فی فقه الإمامیه؛ ج1، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة، 1418ق.
  19. زحیلی، محمدمصطفی؛ القواعدالفقهیه و تطبیقاتها فی‌المذاهب الأربعة؛ ج1، دمشق: دارالفکر، 1427ق.
  20. سبزوارى، محمدباقر‌بن‌محمد؛ کفایةالأحکام؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1423ق.
  21. سیوطی، نجم‌الدین؛ الاشباه والنظائر؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1411ق.
  22. شریف مرتضی، علی‌بن‌حسین؛ الإنتصار؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1415ق.
  23. شوکانی، محمد‌بن‌علی؛ إرشادالفحول إلی تحقیق الحق من علم‌الأصول؛ ج2، مصر: مطبعة مصطفی البابی، 1356ق.
  24. صدر، سیدمحمدباقر؛ دروس فی علم‌الأصول؛ ج2، چ2، بیروت: دارالکتاب اللبنانی، 1406ق.
  25. طباطبایی کربلایی، علی‌بن‌محمدعلی؛ ریاض‌المسائل؛ ج11، قم: مؤسسة آل‌البیت‰ لإحیاءالتراث، 1418ق.
  26. طوسی، خواجه نصیرالدین؛ الأنوار الجلالیة؛ مشهد: مجمع البحوث‌الإسلامیه، 1420ق.
  27. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیة؛ ج1، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریه، 1387ق.
  28. عاملى، سیدجوادبن‌محمد‌؛ مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعدالعلاّمة؛ ج20، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1419ق.
  29. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ ج2، قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
  30. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی؛ مسالک‌الأفهام إلى تنقیح شرائع‌الإسلام‌؛ ج6، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه، 1413ق.
  31. عجمی، نایف محمد؛ الرجوع فی‌الفقه الإسلامی؛ کویت: جامعة الکویت، 1422ق.
  32. عراقى، آقاضیاءالدین و على کزازى‌؛ شرح تبصرة المتعلمین‌؛ ج5، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1414ق.
  33. فاضل هندی، محمد‌بن‌حسن؛ کشف‌اللثام والإبهام عن قواعدالأحکام‌؛ ج10، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
  34. فخرالمحققین، محمد‌بن‌حسن؛ إیضاح‌الفوائد فی شرح إشکالات‌القواعد؛ ج4، قم: اسماعیلیان، 1387ق.
  35. فیاضی، مسعود؛ «تفاوت تنقیح مناط و الغای خصوصیت با قیاس»، حقوق اسلامی، ش42، پاییز 1393، ص97 – 117.
  36. فیض، محمدمحسن؛ مفتاح‌الشرائع؛ ج3، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفیŠ، [بی‌تا].
  37. قزوینى، سیدعلى؛ ینابیع‌الأحکام فی معرفة الحلال والحرام‌؛ ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1424ق.
  38. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها، انحلال قراردادها؛ ج5، تهران: انتشارات گنج دانش، 1397.
  39. کاشف‌الغطاء، محمدحسین‌بن‌على‌؛ تحریرالمجلة؛ ج1، نجف: المکتبة المرتضویه، 1359ق.
  40. کرکی، علی‌بن‌حسین‌بن‌عبدالعالی؛ جامع‌المقاصد فی شرح‌القواعد؛ ج5، چ2، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1414ق.
  41. کلباسی، ابوالهدی؛ رسالة فی حرمة الرّبا؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  42. مامقانى، ملاعبدالله‌بن‌محمدحسن‌؛ نهایةالمقال فی تکملة غایةالآمال‌؛ قم: مجمع‌الذخائر الإسلامیه، 1350ق.
  43. مجاهد، سیدمحمد؛ مفاتیح‌الأصول؛ قم: مؤسسه آل‌البیت‰‌؛ 1296ق.
  44. محقق داماد، سیدمصطفی؛ قواعد فقه؛ ج1، چ12، تهران: نشر علوم اسلامی، 1406ق.
  45. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ ج9، تهران: صدرا، 1376.
  46. مفید، محمد‌بن‌محمد؛ المقنعة؛ قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفیدŠ، 1413ق.
  47. مکی عاملی (شهید اول)، محمد‌؛ الدروس‌الشرعیة فی فقه‌الإمامیة؛ ج2، قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1412ق.
  48. مکی عاملی (شهید اول)، محمد؛ غایةالمراد فی شرح نکات‌الإرشاد؛ ج3، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1412ق.
  49. المنصور، أنیس منصور و خالد رضوان السمامعه؛ «أحکام التجدید التلقائی لعقد الإیجار دراسة تحلیلیة تطبیقیة فی القانون الأردنی»، علوم الشریعة والقانون؛ ش1، 2015، ص147ـ161.
  50. نجفى (کاشف‌الغطاء)، جعفر‌بن‌خضر مالکی؛ کشف‌الغطاء عن مبهمات الشریعةالغراء؛ ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1422ق.
  51. هاشمی، سیدمحمود؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت‰‌؛ ج5، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت‰، 1426ق.
  52. هیتمی، ابن‌حجر؛ الفتاوی الفقهیة الکبری؛ ج3، بیروت: المکتبة الإسلامیه، [بی‌تا].
  53. یزدى طباطبایی، سیدمحمدکاظم؛ العروةالوثقی (المحشی)؛ ج5، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419ق.