حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

وابستگیِ «مسئولیت مدنی مبتنی بر تقصیر در پارادایم حق و عدالت» به متغیرهای فلسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدی غیاثوند
استادیار گروه فلسفه دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
در حوزه مسئولیت مدنی، دسته‌ای از نظریه‌ها مبنای تعهد به پرداخت خسارت را با توسل به ایده‌ تقصیر معین می‌کنند. مسئله‌ی مشخص این مقاله این است که تقصیرگرایی در تعیین مسئول، وابسته به کدام متغیرهای معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی است؟ با این قید که مسئله تنها در پارادایم حق و عدالت بررسی شده است. استدلال کرده‌ام که تقصیرگرایی(1) دستکم در برخی روایت‌هایش، مستلزم تصدیق انگاره‌ی اراده‌ی آزاد است؛ اما نه در تمامی روایت‌ها؛ یعنی می‌تواند نسبت به منازعات فلسفی در باب اراده ی آزاد و اختیار، علی‌السویه باشد، (2) از مناقشات فلسفی در باب کنار هم قرار گرفتن انگاره‌ی موجبیت یا طبیعت چونان ماشین و طبیعی‌انگاری انسان، سخت متأثر است، (3) به هنگام توأمان شدن با موضعی شناخت گرایانه، مستلزم واقعی‌انگاری است؛ و نه در تمامی روایت ها، (4) به شرط نوعی‌سازیِ معیار تقصیر،مستلزم واقعی‌انگاری است اما تلازمی با انکار واقعی‌انگاری خام ندارد. به سخن پیراسته تر، نسبت به خام یا انتقادی بودن واقعی‌انگاری علی السویه است؛ اما با ناواقعی‌انگاری سازگار نیست و نهایتاً، (5) با اینکه تفسیر نوعی از تقصیر، به خودی خود مستلزم شناخت‌گرایی یا ناشناخت‌گرایی نیست، اما در پارادایم حق و عدالت مستلزم شناخت‌گرایی است.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت مدنی
تقصیر
پارادایم حق و عدالت
اراده‌ی آزاد
رئالیسم
موجبیت

موضوعات

  1. بادینی، حسن؛ فلسفه مسئولیت مدنی؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، 1384.
  2. حکمت‌نیا، محمود؛ «مسئولیت مدنی در قرآن»، فقه و حقوق؛ ش15، 1386، ص7ـ38.
  3. صانعی دره‌بیدی، منوچهر؛ فلسفه حقوق کانت؛ تهران: انتشارات نقش و نگار، 1395.
  4. کاتوزیان، ناصر؛ مسئولیت مدنی: الزام‌های خارج از قرارداد؛ ج1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1393.
  5. هولمز، رابرت؛ مبانی فلسفه اخلاق؛ ترجمه مسعود علیا؛ تهران : نشر ققنوس، 1385.
  6. Cooke, j.: 2009. Law of Tort, 9th edition, Pearson.
  7. Starvapoulos, L.: 1996. Objectivity in Law, CLARENDON PRESS.
  8. Dore, I.: 2007. The epistemological foundation of law, Carolina: Academic Press.
  9. Elliot, C. & Quinn, F.: 2017. Tort Law, Pearson, 11TH edition.
  10. Gardner, J.: 2017. "The Negligence Standard: Political Not Metaphysical", The modern law review, vol. 80, no. 1.
  11. Huntington, C.: 1980. Legal Philosophy from Plato to Hegel, The John Hopkins University Press.
  12. Coleman, J.: 2015. "Theories of the Common Law of Torts", Stanford Online Encyclopedia of Philosophy.
  13. Owen, D.: 1995. Philosophical Foundations of Fault in Tort Law, OXFORD UNIVERSITY PRESS.
  14. O'Connor, T.: 2018. "Free Will", Stanford Online Encyclopedia of Philosophy.
  15. Honore, A. & Gardner, J.: 2001. "Causation in the law", Stanford Online Encyclopedia of Philosophy.
  16. Conry, E. & Beck-Dudley, C.: 1993. "Meta-Jurisprudence: the epistemology of law", American Business Law Journal, Vol. 33.
  17. Gardner, J.: 2014. "What Is Tort Law?", In: Philosophical Foundations Of The Law Of Torts, OXFORD UNIVERSITY PRESS.
  18. Ripstein, A.: 2014, "Philosophy of Tort Law", in: Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law.
  19. Ellul, J.: 1969. Theological Foundations of Law, DOUBLEDAY AND COMPANY.
  20. Beever, A.: 2007. Rediscovering the Law of Negligence, HART PUBLISHING.
  21. Kramer, M.: 2007. Objectivity and the Rule of Law, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
  22. Giliker, B.: 2010. Vicarious Liability in Tort: A Comparative Perspective, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
  23. Chapman, B.: 2001. "Pluralism In Tort and Accident Law: Towards A Reasonable Accommodation", In: Philosophy And The Law Of Torts, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS.
  24. Sharvell, S.: 2004. Foundations of Economic Analysis of Law, Harvard University Press.