حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

رویکرد عدالت ترمیمی به دعاوی کیفری و مدنی ناظر بر حضانت در پرتو اصول میانجیگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طیبه سترگ 1
طوبی شاکری 2
محمد فرجیها 3
هاجر آذری 4
1 دانشجوی دکتری مطالعات زنان دانشگاه تربیت مدرس
2 استادیار دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس
4 استادیار گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
به دلیل اثربخشی ناپایدار بسیاری از واکنش های کیفری و نتایج مثبت برنامه های عدالت ترمیمی در پیشگیری از تکرار جرم و بزه دیدگی، ساز و کارهای ترمیمی حل و فصل اختلافات از جمله «میانجی‌گری کیفری» افزایش یافته است. به موازات این مهم، ضرورت تدوین استانداردها و شیوه‌های اجرای آن نقش مهمی در امکان تحقق اهداف عدالت ترمیمی دارد.

تأکید این مقاله بر تبیین اصول میانجی‌گری کیفری در دعاوی حضانت اعم از دعاوی کیفری و مدنی و چالش‌های رعایت این اصول است. گرچه عدالت ترمیمی بیشتر ناظر بر دعاوی کیفری است، اما از آنجا که تفکیک دعاوی کیفری و مدنی در نهاد حضانت کار ساده‌ای نیست؛ تلاش بر این است که به صورت تلفیقی بیان شود.

مقاله حاضر با روش «توصیفی تحلیلی» و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا، اصولِ حاکم بر میانجی‌گری کیفری در دعاوی حضانت را با مطالعه‌ی تطبیقی با قطعنامه شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل مصوب سال 2002 میلادی استخراج نموده و برای پاسخ گویی به پرسش تحقیق، روش کیفی با تکنیک مصاحبه‌ی نیمه‌ساختاریافته اتخاذ شده است. یافته‌های تحقیق که برآیند مصاحبه‌ با ده تن از قضات و وکلای دعاوی خانوادگی و بررسی پرونده‌های قضایی بوده است حاکی از آن است که میانجی‌گری کیفری در دعاوی حضانت با رعایت شش اصلِ پذیرش مسئولیت، رضایت طرفین، نظارت قضایی بر توافقات ترمیمی، بی‌طرفی میانجی‌گر، حفظ محرمانگی و سهیم کردن کودک در میانجی‌گری ، زمینه را برای تشخیص مصلحت طفل فراهم می‌کند و با به رسمیت شناختن بزه‌دیدگیشان باعث کاهش آسیب‌ها و خصومت‌ها می‌شود.
کلیدواژه‌ها
اصول‌میانجی‌گری ‌کیفری
نهاد حضانت
عدالت ترمیمی
مصلحت
کودکان بزه‌دیده
نظام‌قضایی‌ایران

موضوعات

  1. جانی‌پور، مجتبی و مراد عباسی؛ «بررسی مسئولیت مطلق ازمنظر حقوق کیفری و فقه امامیه با تأکید بر مسئولیت پزشک»، مطالعات حقوقی معاصر؛ ش6، بهار و تابستان 1392، ص23ـ53.
  2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق؛ چ8، تهران: ک‍ت‍اب‍خ‍ان‍ه‌ گ‍ن‍ج‌ دانش، 1376.
  3. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمولوژی حقوق؛ ج3، تهران: گنج دانش، 1378.
  4. جهانبخش، غفار؛ «تحلیل تقصیر فاحش و مقایسه آن با بند (ب) مادّه 192 قانون مجازات اسلامی»، مجموعه مقالات کنفرانس ملی چهارسوی علوم انسانی؛ شیراز: کنفرانس ملی چهارسوی علوم انسانی، 1394، ص23ـ68.
  5. حرّ عاملی، محمد؛ وسائل‌الشیعة؛ ج12 و 15، قم: مؤسسه آل‌البیت‰، 1409ق.
  6. دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ اصفهان: کتابخانه دیجیتالی بازار کتاب قائمیه، 1340.
  7. رهگشا، امیرحسین؛ نگاهی به شوراهای حل اختلاف؛ چ2، تهران: دانشور، 1383.
  8. عباسی، مصطفی؛ افق‌های نوین عدالت ترمیمی میانجی‌گری کیفری؛ تهران: دانشور، 1382.
  9. قره‌باغی، فاطمه؛ «نقش تعارض زناشویی و رابطه والدین با کودک در نشانه‌های آسیب‌شناختی عاطفی و رفتاری کودک»، پژوهش‌های روان‌شناختی؛ بهار و تابستان 1389، ش1، ص89ـ108.
  10. قنواتی، جلیل، حسین جاور و شاهرخ صالحی کرهودی؛ «میان کنش قاعده لاضرر و حریم خصوصی خانواده»، مطالعات حقوقی؛ ش2، تابستان 1393، ص125ـ153.
  11. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق؛ چ3، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
  12. کوئن، بروس؛ مبانی جامعه‌شناسی؛ ترجمه غلامرضا توسلی و رضا فاضل؛ تهران: انتشارات سمت، 1372.
  13. ملاپروری، مهرناز و محمد فرجیها؛ «موقعیت زنان بزهدیده خشونت خانوادگی در فرایندهای میانجی‌گری سنّتی»، تحقیقات حقوقی؛ ش82، تابستان 1397، ص131ـ152.
  14. هدایت‌نیا، فرج‌الله؛ داوری در حقوق خانواده؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1387.
  15. یاراحمدی، مسعود؛ «بایسته‌های پلیس در میانجی‌گری کیفری»، مطالعات پیشگیری از جرم؛ ش30، 1393، ص96ـ71.
  16. Hirsch, Andrew von, the rationale of the proportionality principle, Proportionality in the Philosophy of Punishment, Crime and Justice, Vol. 16, 1992, pp. 55-98: The University of Chicago Press Stable, available at: http://www.jstor.org/stable /1147561 (last visited on 2020/08/28 (
  17. JOHNSON, NANCY E., SACCUZZO, DENNIS P., KOEN, WENDY J., Child Custody Mediation in Cases of Domestic Violence Empirical Evidence of a Failure to Protect, Applications of Psychology to Law, VIOLENCE AGAINST WOMEN, Vol. 11, 2005, No. 8, Sage Publications, pp.1022-1053 (last visited on 2019/06/28 (
  18. The United Nations Office on Drugs and Crime, Handbook on Restorative justice programmes, Vienna: United Nations, second edition, 2020.
  19. Women and power mediating community justice in rural Bangladesh Craig Valters and Ferdous Jahan Report February, London: Overseas Development Institute Blackfriars Road, 2016, available at: https: //www. odi. org/sites/odi. org. uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/10291. pdf (last visited on 2020 (9/9/
  20. Morek, Rafal (2013) , “Confidentiality in mediation and its legal safeguards in the EU member states”, available at: Springerlink. com, published online (last visited on 2020 (13/9/.
  21. Umbreit, Mark S. & Greenwood, Jean & Bradshaw, William, "victim offender mediation Training. Manual". Office for victims of crime U. S. A. Department of justice, 1998 (Last visited on 2020/11/5).
  22. [Online] : https: //docplayer. net/19844886-Victim-offender-mediation-training-manual. html. pdf (last visited on 2020 (9/9/
  23. [Online] : https: //mediationcentre. com/off-site-family-mediation-agreement-to-mediate (last visited on 2020 (9/9/
  24. [Online] : https: // www. ldoceonline. com (last visited on 2020/9/20.