حقوق اسلامی

حقوق اسلامی

رابطه حقوق بشر و حقوق شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علیرضا دبیرنیا 1
عبدالسعید شجاعی 2
1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه قم
2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه قم
چکیده
ماهیت مفاهیم حقوق بشر و حقوق شهروندی و رابطه میان آنها همواره محل بحث و چالش بوده است. مفهوم حقوق شهروندی بر اساس عوامل وجودی و روند تاریخی به دو دسته حقوق شهروندی ایستا و حقوق شهروندی پویا قابل تقسیم است. برهمین‌مبنا هم حقوق بشر به دو دسته حقوق بشر جهانی و ملی تقسیم می‌شود. همخوانی‌هایی در عوامل وجودی هریک از آنها منجر به شکل‌گیری رابطه میان آنها شد. در ابتدا رابطه حقوق شهروند ایستا با حقوق بشر ملی شکل گرفت و درادامه و به مقتضای زندگی مدرن بشری، رابطه حقوق شهروندی پویا با حقوق بشر جهانی پدید آمد. قانون اساسی در قالب اصول مکانیسمی و جوهری حاوی هردو این روابط می‌باشد به‌طوری که رابطه حقوق شهروندی پویا و حقوق بشر جهانی در اصول جوهری و رابطه حقوق شهروندی ایستا با حقوق بشر ملی در اصول مکانیسمی درج می‌شود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هم نسبت به این قاعده پای‌بند می‌باشد و اصول جوهری خود را به مفاهیم حقوق بشر جهانی و حقوق شهروند پویا و رابطه میان آنها اختصاص داده و در اصول مکانیسمی هم به مفاهیم شهروندی ایستا و حقوق بشر ملی و رابطه میان آنها اشاره کرده است.
کلیدواژه‌ها
حقوق بشر طبیعی
حقوق بشر قراردادی
حقوق شهروند سنتی
حقوق شهروند مدرن
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

موضوعات

  1. جاوید، محمدجواد؛ نقد مبانی فلسفی حقوق بشر؛ ج1، تهران: انتشارات مخاطب، ۱۳۹۲.
  2. دبیرنیا، علیرضا؛ «حاکمیت مردم در مفهوم مدرن؛ فراساختاری‌بودن حق حاکمیت»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی؛ ش۳، پاییز 1395، ص. 112-135
  3. دبیرنیا، علیرضا؛ قوه مؤسس؛ کاوشی در مبانی حقوق اساسی مدرن؛ چ2،تهران: نشر شهر دانش، ۱۳۹۵.
  4. رالز، جان؛ نظریه‌ای در باب عدالت؛ ترجمه مرتضی نوری؛ چ3، تهران: نشر مرکز، 1398.
  5. سیدفاطمی، سیدقاری؛ حقوق بشر معاصر؛ چ6، تهران: نشر نگاه معاصر، 1398.
  6. سیدفاطمی، سیدمحمد قاری؛ درآمدی بر مباحث نظری مفاهیم مبانی قلمرو و مبانی و منابع حقوق بشر معاصر؛ چ6، تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۹۵.
  7. شریف طرازکوهی، حسین؛ حقوق بشر (ارزش‌ها و واقعیت‌ها)؛ تهران: نشر میزان، 1390.
  8. شوالیه، ژاک؛ دولت پسامدرن مطالعه تطبیقی تحولات معاصر در حقوق اساسی و اداری؛ ترجمه سیدمجتبی واعظی؛ تهران: انتشارات مجد، ۱۳۹۶.
  9. طباطبایی، سیدمحمدرضا؛ «حقوق شهروندی با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه خط اول؛ ش۸، بهار 1388، ص 18-3
  10. عیوضی، محمدرحیم و سیدحسام‌الدین باب گوره؛ «تحول مفهوم شهروندی و ظهور شهروند جهانی»، مجله سیاست؛ ش3، پاییز 1391. ص 205-187
  11. فلاح‌زاده، علی‌محمد؛ «نسبت حقوق بشر با حقوق شهروندی»، اداره مطالعات و پژوهش ستاد حقوق بشر قوه قضائیه؛ ش۵۸، بهار 1386. ص 47-64
  12. قاضی شریعت‌پناهی، سیدابوالفضل؛ حقوق اساسی و نهادهای سیاسی؛ چ11، تهران: نشر میزان، ۱۳۸۳.
  13. قلی‌زاده، ولی؛ «جایگاه حقوق شهروندی و حق حریم در مباحث حقوق بشر»، مجموعه مقالات حقوق شهروندی دانشگاه آزاد واحد ماکو؛ ارومیه: چاپ سعید، ۱۳۸۵.
  14. کاستلر، استفان و سون الیستر دیوید؛ شهروندی و مهاجرت؛ ترجمه فرامرز تقی‌لو؛ تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۱۳۸۲.
  15. کانت، امانوئل؛ بنیاد ما به مابعدالطبیعه اخلاق؛ ترجمه حمید عنایت و علی قیصری؛ تهران، انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۹.
  16. گای، ماری؛ شهروند در اندیشه غرب؛ ترجمه عباس باقری؛ تهران: نشر و پژوهش فروزان روز، 1388.
  17. لاک، جان؛ رساله‌ای در باب حکومت؛ ترجمه حمید عضدانلو؛ چ5، تهران، نشر نی، ۱۳۸۷.
  18. نش، کیت؛ جامعه‌شناسی سیاسی معاصر؛ تنظیم محمدتقی دلفروز؛ چ4،تهران: نشر کویر، ۱۳۸۴.
  19. وینسنت، اندرو؛ نظریه‌های دولت؛ ترجمه حسین بشیریه؛ چ13، تهران، نشر نی، 1397.
  20. Grotion, Dscours preliminaire, 17. Cite par SERIAUX, le droit natural, presses univwrsitaires de france, paris, 1993.
  21. Hywood,Andrew, key concept in politics, playrav publication, 2004
  22. Jeam ـ louis Baudouim. La Personne humaine. Paris, 1994.
  23. Kant I. , Grounding for the metaphysics of moral, Translated by EllingtonJ. , Third ed. 1993, Hackle publishing company, USA.
  24. Marx, K. and Engels, F. “The Communist Monifesto” Harmondsworth, Middx.: Penguim Books. First published 1888.
  25. Machiavelli, Discours sur la premiar decade de Tike ـ live, Istorie fiorentine, 1520 ـ 1526.
  26. Olivier Verdun, "Y a ـ t ـ il une nature humaine?" X ـ philo, lycee francais de singapour, 2001.
  27. Scott Turner, “Golbal civil society, Anarchy and Governance: Assessing anEmarging Paradigm”, Jornal of peace Research, vol, 35, Nol, 1998
  28. Taguieff, Pierre ـ Ander, Face an Racisme. Le Seuil, paris, 1993.
  29. Thomas Buer Genthal, “The normative and institutional of international human Rights”, Human Rights Quarterly, 19, 1997.
  30. Thomas Hobbes, De La nature humaine, Traduit de l Anglis parle baron d Holbach. Edition electronique, 2001.