علی‌اکبر رشاد حقوق اسلامی 1735-3270 مقالات آماده انتشار 2026 08 22 Foundations of the Right to Humanitarian Aid in Islamic and International Law: A Case Study of the Gaza Crisis مبانی حق بر کمک‌های بشردوستانه در حقوق اسلامی و بین‌الملل: مطالعه موردی بحران غزه 739026 10.22034/ilaw.2026.2086461.3770 FA نادر اخگری بناب هیات علمی دانشگاه ادیان و مذاهب 0009-0003-7068-6773 Journal Article 2026 02 24 Armed conflicts and widespread humanitarian disasters—particularly when coupled with sieges and the denial of access to vital necessities—pose a grave threat to the life and human dignity of civilian populations. In such contexts, identifying the “right to humanitarian assistance” as a fundamental human right plays a pivotal role in translating human suffering into binding legal obligations.Employing a descriptive-analytical methodology and drawing upon international law instruments, human rights, International Humanitarian Law (IHL), and sources of Islamic jurisprudence, this article seeks to address a fundamental question: On what jurisprudential and legal foundations can humanitarian assistance be identified as a “claim-right” for individuals in situations of siege and armed conflict—specifically the residents of the Gaza Strip?The research findings indicate that although the “right to humanitarian assistance” is not explicitly articulated in most international instruments and Islamic texts, it is deeply rooted in two fundamental principles: the “right to life” and the “right to human dignity.” Consequently, the practical realization of these two rights is unattainable without ensuring access to food, medicine, water, and other essential necessities. An examination of Islamic teachings—particularly the principles of inherent human dignity and the rule of the “necessity of preserving the respected soul” (Wujub Hifz al-Nafs al-Muhtaramah)—confirms that providing aid to humans at risk, irrespective of religion, race, or nationality, possesses a binding nature.Finally, a study of the situation in the Gaza Strip reveals that the siege and the obstruction of humanitarian aid constitute a flagrant violation of the fundamental rights of civilians, triggering the legal responsibility of the Occupying Power as well as the complementary responsibility of the international community. مخاصمات مسلحانه و بلایای گسترده انسانی، به‌ویژه زمانی که با محاصره و ممانعت از دسترسی به نیازهای حیاتی همراه می‌شوند، حیات و کرامت انسانی جمعیت‌های غیرنظامی را به‌طور جدی تهدید می‌کنند. در چنین شرایطی، شناسایی «حق بر بهره‌مندی از کمک‌های بشردوستانه» به‌عنوان یک حق بنیادین بشری، نقشی اساسی در تبدیل رنج انسانی به تعهدات الزام‌آور حقوقی ایفا می‌کند. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی - تحلیلی و با اتکا به اسناد حقوق بین‌الملل، حقوق بشر، حقوق بین‌الملل بشردوستانه و منابع فقه اسلامی، در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که بر چه مبانی فقهی و حقوقی می‌توان کمک‌های بشردوستانه را برای افرادی که در شرایط محاصره و مخاصمات مسلحانه قرار دارند - به‌ویژه ساکنان نوار غزه -به‌عنوان «حق مطالبه‌ای» شناسایی کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه «حق بر بهره‌مندی از کمک‌های بشردوستانه» به‌صورت صریح در اسناد بین‌المللی و متون اسلامی تصریح نشده است، اما این حق ریشه‌ای عمیق در دو اصل بنیادین «حق حیات» و «حق کرامت انسانی» دارد. به‌گونه‌ای که بدون تضمین دسترسی به غذا، دارو، آب و سایر نیازهای اساسی، تحقق عملی این دو حق امکان‌پذیر نیست. بررسی آموزه‌های اسلامی، به‌ویژه اصول کرامت ذاتی انسان و قاعده وجوب حفظ نفس محترمه، نیز مؤید آن است که یاری‌رسانی به انسان‌های در معرض خطر، صرف‌نظر از دین، نژاد یا ملیت، واجد ماهیتی الزام‌آور است.مطالعه وضعیت نوار غزه نشان می‌دهد که محاصره و ممانعت از ورود کمک‌های بشردوستانه، نقض آشکار حقوق بنیادین غیرنظامیان بوده و موجب مسئولیت حقوقی دولت اشغالگر و مسئولیت تکمیلی جامعه جهانی می‌شود.